HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

1

PHẦN THỨ NHẤT

BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA LỊCH SỬ
GẮN VỚI DI TÍCH LỊCH SỬ ĐIỆN BIÊN PHỦ
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

2

ĐẨY MẠNH VIỆC KHAI THÁC NHỮNG GIÁ TRỊ CỦA KHO TÀNG DI SẢN
VĂN HÓA ĐỂ PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI ĐIỆN BIÊN

PGS.TS. Trương Quốc Bình
Ủy viên Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia


nhiên và lịch sử mà kho tàng di sản của Điện Biên cũng hết sức độc đáo và đa dạng.
Từ nhận thức: Di sản văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần gắn với cộng
đồng hoặc cá nhân, vật thể và không gian văn hóa liên quan, có giá trị lịch sử, văn hóa,
khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng, không ngừng được tái tạo và được lưu
truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các
hình thức khác có thể thấy tỉnh Điện Biên có khá nhiều loại hình di sản văn hóa phi vật
thể phong phú.
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

3

Mỗi dân tộc tại Điện Biên có những luật tục quy định riêng về đồ dùng trong gia
đình; vị trí nơi ăn, ngủ trong nhà; những điều kiêng kị của gia đình, của bản; những luật
tục răn dạy con cái đều có quy định chặt chẽ, mang đậm nét gắn kết cộng đồng, gắn kết
các thành viên trong gia đình.
Những chuẩn mực nghi lễ, ứng xử trong gia đình được gìn giữ như việc thờ cúng
tổ tiên, những người sống trong gia đình có tôn ti, trật tự, con cháu luôn hiếu thảo, kính
trọng ông bà cha mẹ và giữa những thành viên trong gia đình sống hòa thuận, yêu
thương đùm bọc lẫn nhau.
Điện Biên là tỉnh có rất nhiều lễ hội nhưng chủ yếu là những lễ hội có quy mô
nhỏ, được tổ chức ở cấp thôn, bản và do chính người dân bản đứng ra tổ chức, quản
lý. Một số lễ hội có quy mô lớn hơn như lễ hội thành Bản Phủ được các tổ chức phi
chính phủ đầu tư nghiên cứu, tổ chức nhằm bảo tồn và phát huy. Đến nay, nhiều lễ hội
của đồng bào các dân tộc được khôi phục và bảo tồn như: Lễ Cầu mưa (dân tộc Cống);
lễ hội Klăng khùa (dân tộc Mông); lễ Xé Pang ả (dân tộc Kháng); lễ hội zùsu (dân tộc
Mông); lễ hội thành Bản Phủ huyện Điện Biên; lễ hội trên quê hương anh hùng Vừ A
Dính ở Pú Nhung (huyện Tuần Giáo); lễ hội Xên bản - bản U Va, Co Mỵ, Noong Bua
huyện Điện Biên; lễ hội Xên Phắn bẻ (chặt cổ dê) huyện Điện Biên, lễ cúng bản tại di

đã, đang và vẫn là một trong những di tích lịch sử nổi tiếng nhất, tiêu biểu nhất.
Trong lịch sử hiện đại, Điện Biên Phủ được nhắc đến như một chiến thắng vĩ đại
nhất của một nước thuộc địa nhỏ bé ở Đông Nam Á chống lại đội quân hùng mạnh của
một cường quốc phương Tây. Với ý chí quyết chiến, quyết thắng, tinh thần yêu nước
sâu sắc, Điện Biên Phủ là một trong những chiến thắng quan trọng nhất trong lịch sử
chiến tranh của Việt Nam. Hơn nửa thế kỷ đã qua đi từ khoảnh khắc lịch sử của mùa
xuân năm 1954, huyền thoại Điện Biên Phủ đã trở thành biểu tượng cho hòa bình, độc
lập dân tộc và dân chủ, là thiên anh hùng ca về tinh thần quyết chiến, quyết thắng, là
niềm tin của các dân tộc thuộc địa trên toàn thế giới, làm nức lòng bạn bè khắp năm
châu.
Các chứng tích trong cuộc chiến năm xưa giờ đã trở thành quần thể di tích lịch
sử Điện Biên Phủ trải dài trên lòng chảo Ðiện Biên bốn bề là núi bao bọc với chiều dài
18km, rộng 6km, trong đó cánh đồng Mường Thanh dài hơn 14km là vựa lúa lớn nhất
vùng Tây Bắc của tổ quốc; sông Nậm Rốm chảy cắt ngang chia Điện Biên Phủ thành
hai bên tả, hữu tạo nên vùng đất Ðiện Biên Phủ vô cung phì nhiêu, màu mỡ.
Khu di tích Chiến thắng Điện Biên Phủ được hình thành từ hai hệ thống:
- Tập đoàn cứ điểm Điên Biên Phủ do địch xây dựng - cũng là các mục tiêu tấn
công của ta, nơi ghi lại những chiến công oai hùng của quân đội ta (bao gồm các di tích:
Đồi A1, D1, D3, C1, C2, Hầm Đờ Cát, Cầu Mường Thanh, Đồi E1, Đồi Him Lam, di tích
hận thù Noong Nhai, Đồi Độc Lập, Đồi Noong Bua, các sân bay, Cụm cứ điểm Hồng
Cúm).
1. Hệ thống di tích Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ
- Phân khu Hồng Cúm - Phân khu Nam: còn gọi là phân khu Hồng Cúm hay
Idaben (Isabelle), được xây dựng về phía Nam của Điện Biên cách trung tâm thành phố
6 km. Về mặt chiến thuật, Hồng Cúm giữ vai trò khá quan trọng, nó vừa bảo vệ phía
Nam của tập đoàn cứ điểm, vừa chi viện cho phân khu trung tâm khi bị tấn công bằng
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc


số đơn vị kết hợp của Đại đoàn 312.
- Đồi C
2
: nối với C
1
bằng một “yên ngựa”. Sườn đồi phía trong thoai thoải, đổ
xuống đường 41 (nay là đường 279), rất tiện cho quân Pháp cơ động lên phản kích.
Trên đồi có hệ thống chiến hào liên hoàn, với nhiều lô cốt, ụ súng khá kiên cố. Phía
ngoài là nhiều lớp rào dây thép gai và bãi mìn dày đặc mà quân Pháp bố trí. Trên đồi
C
2
tiểu đoàn dù thuộc địa và trung đoàn Ma Rốc số 4 chiếm giữ.
Về phía ta, chịu trách nhiệm đánh cứ điểm này là Trung đoàn Ba Đồn (98), thuộc
Đại đoàn Biên Hoà (316). Trung đoàn trưởng chỉ huy trận đánh trong thời gian ấy là
đồng chí Vũ Lăng.
- Đồi D: nằm trong cụm Đôminích (Dominique), bao gồm 3 ngọn đồi D1, D2, D3.
Thực dân Pháp đã xây dựng và biến cứ điểm này thành vị trí tiền tiêu của dãy đồi phía
Đông. Nhiệm vụ của đồi D là trực tiếp khống chế khu Trung tâm và sân bay Mường
Thanh. Thực dân Pháp lợi dụng địa thế tự nhiên của 3 mỏm đồi có lợi cho chúng về mặt
quân sự để xây dựng thành vị trí phòng thủ vững chắc.
Về phía ta, đơn vị đảm nhiệm tiêu diệt đồi D là các Tiểu đoàn: 130, 166, 134,
thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312.
- Bản Kéo: nằm ở phía Tây Bắc của tập đoàn cứ điểm. Thực dân Pháp đặt tên
mới cho bản Kéo là Trung tâm đề kháng Annơ Mari (Anne Marie). Trung tâm này gồm 4
cứ điểm: nằm ở vòng ngoài trên hai mỏm của đồi bản Kéo là Annơ Mari 1 và 2; nằm ở
phía Bắc sân bay, ngay trên mặt ruộng liền kề với phân khu trung tâm là Annơ Mari 3 và 4.
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc


bảo vệ chắc chắn, gồm các đơn vị, như hầm chỉ huy, trận địa pháo, khu quân y, khu hậu
cần và một số kho tàng quân trang, quân dụng, có hệ thống thông tin liên lạc tới các
trung tâm đề kháng. Từ chỉ huy sở có đường giao thông hào tới các đơn vị, xung quanh
được bảo vệ bằng hàng rào dây thép gai.
2. Sở Chỉ huy chiến dịch của quân đội tại Mường Phăng.
Được thành lập ngày 01/01/1954, ở phía Đông cánh đồng Mường Thanh. Sở Chỉ
huy đóng tại đây cho đến lúc kết thúc chiến dịch. Tại đây đã diễn ra những cuộc họp
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

7

mang tính chất quyết định trong quá trình tấn công Tập đoàn Cứ điểm Điện Biên Phủ.
Để đảm bảo bí mật, Sở Chỉ huy quyết định đào một đường hầm xuyên núi, từ lán làm
việc của Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp thông với lán làm việc của Tham mưu trưởng
Hoàng Văn Thái, dài 97m, với chiều cao 1,70m, chiều rộng 1,20m. Ngoài lán làm việc,
còn có rất nhiều các lán nhỏ, là nơi làm việc của các ban: Tác chiến, Chính trị, Hậu cần,
Thông tin, khu hầm và lán làm việc của đồng chí Chủ nhiệm Chính trị Lê Liêm, hầm và
lán làm việc của Cố vấn Trung Quốc.
Khu di tích Điện Biên Phủ là bằng chứng lịch sử về chiến thắng lẫy lừng của dân
tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, thể hiện ý chí
quyết tâm của cả dân tộc trước một lực lượng quân sự có đủ cả phương tiện chiến
tranh hiện đại. Chiến thắng Điện Biên Phủ cho thấy sự lãnh đạo sáng suốt với nghệ
thuật quân sự tài tình của Đảng ta và Hồ Chủ Tịch.
Về ý nghĩa của chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã
khẳng định:
"Điện Biên Phủ là một trận quyết chiến lược quy mô lớn, tiêu diệt toàn bộ Tập
đoàn Cứ điểm mạnh nhất Đông Dương hồi bấy giờ của đội quân viễn chinh xâm lược
Pháp được đế quốc Mỹ giúp sức. Thắng lợi rực rỡ của trận quyết chiến lược ấy đã có ý

của các điểm di tích. Các di tích cứ điểm Đồi A1, khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện
Biên Phủ ở Mường Phăng, Tượng đài tại công viên chiến thắng Mường Phăng, khu
Trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ (trong đó có dự án cải tạo nâng cấp các
đường nhánh thăm quan trong khu di tích) được quan tâm tu bổ, tôn tạo nhiều hạng
mục. Tỉnh cũng đã tiến hành xây dựng tượng đài Chiến thắng Điện Biên Phủ; cải tạo,
nâng cấp Bảo tàng chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ; tu sửa, xây dựng hệ thống bia
biển giới thiệu các điểm di tích, công trình mái che hiện vật ngoài trời khu di tích lịch sử
Điện Biên Phủ… Từ nhiều năm nay, việc tổ chức các hoạt động du lịch cũng đã và đang
được quan tâm thực hiện.
Cùng với các di tích tại khu di tích chiến trường Điện Biên phủ, các di tích khác
trên địa bàn tỉnh cũng đã được đầu tư trùng tu tôn tạo. Ngành Văn hóa, Thể thao và Du
lịch đã nghiệm thu và đưa vào sử dụng công trình bảo vệ chống xuống cấp cho di tích
kiến trúc nghệ thuật tháp Mường Luân (xã Mường Luân, huyện Điện Biên Đông). Trong
năm 2012, ngành tiếp tục đầu tư trùng tu, tôn tạo các di tích lịch sử đang xuống cấp
như thành Sam Mứn, hang Mường tỉnh, tháp Chiềng Sơ.
Để khai thác những giá trị đặc sắc của các di tích lịch sử và văn hóa, đặc biệt là
khu di tích Điện Biên phủ, từ nhiều năm nay, các phương tiện và cơ sở dịch vụ du lịch
đã và đang được chú trọng đầu tư, xây dựng. Điện Biên có 21 dân tộc anh em cùng
chung sống. Mỗi dân tộc có bản sắc văn hoá riêng, độc đáo. Cùng với hệ thống di tích
lịch sử, Điện Biên chú trọng phát huy tiềm năng du lịch văn hóa cộng đồng; xây dựng
các bản văn hóa du lịch, thu hút, hấp dẫn du khách. Hiện có 8 bản văn hóa du lịch được
đầu tư xây dựng và còn lưu giữ được những bản sắc văn hóa truyền thống. Đến đây,
du khách sẽ được tham quan tìm hiểu các giá trị văn hóa dân tộc; giao lưu văn hóa văn
nghệ; tìm hiểu phong tục tập quán của đồng bào dân tộc Đồng thời, du khách có thể
lưu trú ngay tại bản văn hóa và được đồng bào địa phương phục vụ tận tình, chu đáo
với tấm lòng mến khách. Các bản văn hóa du lịch không chỉ hấp dẫn bởi không gian
thoáng đãng, yên tĩnh mà còn nổi tiếng bởi các món ẩm thực đặc sản được chế biến
bởi bàn tay khéo léo của những “đầu bếp” trong bản, như: thịt hun khói, cá nướng,
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh

Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và các quy định về đầu tư
xây dựng cơ bản khi triển khai các dự án tu bổ di tích. Tăng cường kiểm tra hoạt động
bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích cũng như phát huy trách nhiệm giám sát của cộng
đồng để kịp thời phát hiện, điều chỉnh các sai sót có thể xảy ra trong quá trình triển khai
các dự án nhằm bảo vệ tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích trong quá trình bảo quản,
tu bổ.
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

10

Thực trạng hiện nay cho thấy các di tích đã được xếp hạng phần lớn chưa được
quan tâm tới công tác khoanh vùng cắm mốc bảo vệ di tích, việc khoanh vùng mới chỉ
được thực hiện về mặt pháp lý được ghi ở biên bản tọa độ trên bản đồ khoanh vùng
của hồ sơ di tích. Thực tế, hầu hết các di tích đều đang trong quá trình lập đề án quy
hoạch khoanh vùng cắm mốc bảo vệ. Do vậy, cần sớm hoàn thiện và triển khai Dự án
khoanh vùng, cắm mốc bảo vệ di tích.
Đồng thời, tiếp tục nghiên cứu, lập hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích cấp quốc gia
với di tích Danh lam thắng cảnh hang động Xá Nhè (xã Xá Nhè, huyện Tủa Chùa), di
tích Khảo cổ học hang Thẳm Khương (xã Chiềng Sinh, huyện Tuần Giáo) và đề nghị
xếp hạng di tích cấp tỉnh như di tích danh lam thắng cảnh hang động Mùn Chung (xã
Mùn Chung, huyện Tuần Giáo), di tích dân quân Thanh An bắn rơi máy bay Mỹ (thuộc
xã Thanh An, huyện Điện Biên), di tích công trình đại thủy nông Nậm Rốm thuộc thành
phố Điện Biên Phủ và huyện Điện Biên.
- Kiện toàn và nâng cao trách nhiệm bộ máy quản lý; điều chỉnh, bổ sung ngân
sách biên chế lao động trông nom trực tiếp tại di tích.
Tổ chức mở lớp tập huấn về quản lý di tích, bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích
đến các đối tượng là cán bộ cấp huyện, xã có liên quan và người trực tiếp trông nom di
tích.

và nâng cấp cửa khẩu A Pa Chải - Long Phú thành cửa khẩu quốc gia. Điện Biên là đầu
mối giao lưu của vùng Tây Bắc Việt Nam với các tỉnh Bắc Lào và Tây Nam Trung Hoa.
Chính vì vậy, bên cạnh các sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng là: Du lịch văn hóa,
sinh thái, tham quan tìm hiểu bản sắc văn hoá dân tộc thiểu số; Du lịch sinh thái kết hợp
với du lịch tham quan, du lịch nghiên cứu hệ sinh thái núi cao và du lịch nghỉ dưỡng núi;
Du lịch mạo hiểm, nghỉ cuối tuần, thể thao khám phá, du lịch làng nghề, cần chú ý khai
thác các hình thức Du lịch biên giới gắn với du lịch mua sắm tại một số cửa khẩu.
Bên cạnh việc tập trung tổ chức các sản phẩm du lịch nhằm đẩy mạnh việc khai
thác Khu du lịch sinh thái, văn hóa lịch sử Pá Khoang - Mường Phăng - Điện Biên Phủ,
các cơ quan và doanh nghiệp du lịch cần kết hợp xây dựng các tour du lịch chuyên đề,
các tour, tuyến du lịch trên cơ sở nghiên cứu, khai thác những tiềm năng và giá trị văn
hoá đặc sắc của cộng đồng các dân tộc vùng Tây - Bắc./.

HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

12

NHỮNG GI TRỊ NI BT GẮN VỚI DANH NHÂN VĂN HÓA –
ANH HNG DÂN TỘC V NGUYÊN GIP TẠI ĐIỆN BIÊN

PGS.TS. Nguyễn Văn Nhật
Viện trưng Viện Sử học
Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

I. Nhng di tch lịch sử Chiến thắng Điện Biên Phủ trên đt Điện Biên
Ngày 7/5/1954, cuộc đại tấn công vào tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ - căn cứ
quân sự mạnh nhất của Pháp với sự giúp đỡ của Mỹ tại Đông Dương đã kết thúc với sự
toàn thắng của quân đội và nhân dân Việt Nam. Toàn bộ Bộ chỉ huy quân đội Pháp tại


13

Khắp vùng Tây Bắc cũng như Điện Biên rất nhiều địa danh gắn với chiến dịch,
chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ. Các chứng tích trong cuộc chiến năm xưa đã trở
thành quần thể di tích lịch sử Điện Biên Phủ trải dài trên lòng chảo Điện Biên bốn bề là
núi bao bọc với chiều dài 18 km, rộng 6 km, trong đó sông Nậm Rốn chảy cắt ngang
chia cánh đồng Mường Thanh dài hơn 14 km của Điện Biên thành hai bên tả, hữu phì
nhiêu, màu mỡ đầy những chứng tích lịch sử vô cùng tự hào.
Để ghi nhận sự hy sinh và đóng góp to lớn của các vị lãnh đạo, các anh hùng liệt
sỹ cũng như nhân dân, Đảng và Nhà nước đã khôi phục, bảo tồn, tôn tạo các di tích liên
quan đến chiến dịch, chiến thắng Điện Biện Phủ trên mảnh đất Điện Biên anh hùng.
Hiện nay, tại Điện Biên có hàng chục di tích lịch sử liên quan đến sự kiện chiến
thắng Điện Biện Phủ. Đó là: Khu di tích Sở chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường
Phăng, di tích đồi A1, đồi C1, đồi C2, đồi D, đồi E, đồi Độc Lập, di tích Him Lam, di tích
Đồi Cháy, di tích Mường Pồn, Hầm chỉ huy tướng Đờ Cát, cầu và sân bay Mường
Thanh, đường kéo pháo, bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ, tượng đài Chiến Thắng
v.v
Quần thể di tích chiến thắng Điện Biên Phủ được Bộ Văn hóa-Thông tin nay là
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia vào ngày 28
tháng 4 năm 1962. Qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo và xây dựng, đến ngày 12 tháng 8
năm 1999, quần thể di tích Chiến thắng Điện Biên Phủ được Nhà nước xếp hạng là Di
tích Quốc gia đặc biệt.
1. Khu di tch S chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng
Khu di tích Sở Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ - Mường Phăng cách thành phố
Điện Biên Phủ khoảng 40 km đường bộ và 10km đường chim bay thuộc xã Mường
Phăng huyện Điện Biên.
Bộ Chỉ huy chiến dịch Điện Biên Phủ đã đóng tại Mường Phăng trong vòng 105
ngày từ ngày 31/1/1954 đến 15/5/1954. Các cơ quan của Sở chỉ huy chiến dịch Điện
Biên Phủ được xây dựng dọc theo con suối nhỏ, chạy quanh chân núi Pú Đồn, trên một

2. Di tch Đồi A1 (cứ điểm Elian 2)
Nằm cạnh quốc lộ 279 (đường7/5) thuộc phường Mường Thanh. Cứ điểm này
cao 32m so với mặt đường có diện tích 83.000 m
2
, cách Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm
Điện Biên Phủ của Pháp khoảng 500m về phía Tây theo đường chim bay. A1 thuộc dãy
đồi phía Đông cùng với C1, C2, D và E tạo thành bức tường thành vững chắc che chở
cho phân khu trung tâm, là điểm cao cuối cùng trực tiếp che chở cho Sở chỉ huy quân
Pháp và được ví như “chìa khóa” của cả tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Chiều tối ngày 30-3-1954, ta bắt đầu tiến công đồi A1 trong đợt tấn công thứ hai.
Quân Pháp dựa vào hệ thống hầm ngầm lô cốt kiên cố và được tăng viện thường xuyên
nên đã chống trả quyết liệt. Quân đội Pháp biết rằng nếu để mất A1 thì tập đoàn cứ
điểm Điện Biên Phủ có nguy cơ bị tiêu diệt. Vì vậy cuộc chiến đấu giữa ta và địch diễn
ra tại cao điểm này kéo dài nhất và ác liệt nhất trên chiến trường Điện Biên Phủ với 3
đợt tấn công và một đợt phòng ngự kéo dài 39 ngày đêm. Ta và địch đã giành giật nhau
từng vị trí, từng điểm, từng thước đất. Trong các trận chiến diễn ra tại đồi A1, hơn 2000
cán bộ, chiến sĩ của ta đã anh dũng hi sinh, máu các chiến sỹ đã thấm đỏ từng tấc đất,
từng ngọn cỏ trên đồi A1. Cuối cùng quân ta đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm A1 vào 4
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

15

giờ sáng ngày 07/5/1954, mở toang cánh cửa thép tiến thẳng vào trung tâm của Tập
đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trận thắng A1 có một ý nghĩa rất quan trọng, mở cửa cho
cuộc tổng công kích quyết định thắng lợi của chiến dịch chỉ sau đó 13 giờ đồng hồ.
Ngày nay trên cứ điểm A1 dẫu không còn nguyên vẹn như xưa, nhưng những
dấu tích của một thời bom đạn như đường hầm, khối bộc phá ngàn cân, ngôi mộ tập
thể, chiếc xe tăng vẫn còn và sẽ mãi mãi trường tồn cùng non sông đất nước. Cái tên

E
1,
D tạo
thành tấm lá chắn bằng thép che chở cho phân khu trung tâm. Xét về địa thế, đồi C
1
tuy
không có độ cao như đồi E và đồi D, nhưng lại có vai trò quan trọng hơn rất nhiều bởi
sự bố phòng liên hoàn cùng với A
1
.
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

16

Sau 32 ngày đêm chiến đấu, bộ đội

ta đã làm chủ hoàn toàn cứ điểm C
1,
tạo điều
kiện cho việc tiến công tiêu diệt các cứ điểm còn lại của bức tường thành phía Đông,
mở thông cánh cửa vào khu trung tâm tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Di tích đồi C
1
hiện nằm ở địa phận phường Mường Thanh, thành phố Điện Biên
Phủ. Cùng với thời gian và sự phát triển kinh tế xã hội của thành phố, các dấu vết của
khu di tích chiến trường xưa đã không còn nguyên vẹn như xưa, bên cạnh nó là hàng
loạt các công trình đô thị mới đang mọc lên nhưng trận chiến đấu của các chiến sỹ tại di
tích này, cùng với các di tích khác sẽ còn được ghi nhớ trong ký ức của mỗi người dân

6. Di tch Đồi E1 (cứ điểm Dominique)
Đồi E1 là một trong 5 cao điểm phòng lực phía đông, thuộc phân khu trung tâm,
có nhiệm vụ ngăn chặn quân ta tấn công ở hướng Đông-Bắc vào Điện Biên Phủ. Thực
dân Pháp coi đồi E1 là bức bình phong bảo vệ tập đoàn cứ điểm Điện Biên phủ nên đã
tìm cách giữ bằng được cao điểm quan trọng này.
Vào đúng 17h ngày 30/3/1954, đợt tấn công thứ hai vào tập đoàn cứ điểm Điện
Biên Phủ bắt đầu. Trận chiến diễn ra tại cao điểm đồi E1 hết sức quyết liệt. Sau hơn 20
ngày đêm chiến đấu một mất, một còn bảo vệ đồi E1, ta đã giải phóng đồi E1, làm bàn
đạp để tấn công và tiêu diệt các cứ điểm tiếp theo, tiến tới tổng công kích giải phóng
hoàn toàn Điện Biên Phủ.
7. Di tch Bản Kéo
Đồi bản Kéo nằm ở phía Tây bắc của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Cùng với
đồi Độc Lập, bản Kéo có nhiệm vụ bảo vệ sân bay Mường Thanh, ngăn chặn sự tấn
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

17

công của quân ta từ hướng Lai Châu vào Điện Biên Phủ. Tại đây, quân Pháp bố trí hệ
thống công sự phòng ngự khá vững chắc. Ngoài trận địa kiên cố, chúng còn sử dụng
hàng rào dây thép gai bao xung quanh cứ điểm. Căn cứ Bản Kéo do đơn vị lính người
Thái đóng giữ dưới sự chỉ huy của sỹ quan Pháp.
Mở màn đợt tấn công đầu tiên, ngày 13/3/1954 ta tiêu diệt cứ điểm Him Lam.
Ngày 15/3/1954, ta tiêu diệt cứ điểm Độc Lập. Cứ điểm bản Kéo lúc này đã trở nên cô
lập. Trung đoàn 36 thuộc đại đoàn 308 được phân công tiêu diệt bản Kéo nhận thấy có
khả năng giải quyết cứ điểm này không cần tới một trận đánh nên dùng tuyền đơn binh
vận kêu gọi lính Thái đầu hàng.
Ngày 16/3/1954, mặc dầu chỉ huy người Pháp ra sức khống chế, nhưng lính
người Thái đã lợi dụng lúc chỉ huy Pháp chui xuống hầm ẩn nấp, đã mang vũ khí kéo ra

quanh hầm là hàng rào phòng thủ với hệ thống dây kẽm gai dày đặc và bốn chiếc xe
tăng. Hầm De Castries dài 20m và rộng 8m, bao gồm bốn gian dùng cho cả nơi ở và
làm việc.
15h ngày 7-5-1954, sau khi tiêu diệt các cứ điểm cốt yếu xung quanh phân khu
trung tâm, bộ đội ta vượt cầu Mường Thanh và tiến thẳng vào Sở chỉ huy, bắt sống
tướng De Castries và toàn bộ Bộ chỉ huy của quân Pháp, lá cờ "Quyết chiến Quyết
thắng" đã phất cao trên nóc hầm báo hiệu ngày toàn thắng của chiến dịch Điện Biên
Phủ.
Ngày nay, di tích Hầm De Castries cùng với các di tích khác trong quần thể di
tích lịch sử Điện Biên Phủ đã được Đảng và Nhà nước đầu tư kinh phí để trùng tu, tôn
tạo phục vụ khách tham quan trong và ngoài nước, góp phần phát huy giá trị của khu di
tích chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ đồng thời cũng để tuyên truyền, giáo dục truyền
thống Điện Biên Phủ anh hùng.
11. Sân bay và cầu Mường Thanh
Sân bay Mường Thanh đươc xây dựng tại trung tâm thung lũng Mường Thanh, vị
trí quân sự quan trọng của Pháp. Cầu Mường Thanh là cây cầu dã chiến bắc qua sông
Nậm Rốm, do người Pháp xây dựng sau cuộc nhảy dù chiếm đóng Điện Biên Phủ.
Chiều 7/5/1954, trong khí thế thừa thắng xông lên, các chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt
Nam băng qua cầu tiến thẳng vào Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, cắm lá
cờ "Quyết chiến quyết thắng" lên nóc hầm De Castries, kết thúc toàn thắng chiến dịch
Điện Biên Phủ lịch sử.
12. Đường kéo pháo
Đây là tuyến đường kéo pháo đã đi vào huyền thoại trong lịch sử của Quân đội
và nhân dân Việt Nam. Chỉ với những dụng cụ rất thô sơ như cuốc, xẻng, búa, bằng
sức người và ý chí quyết chiến, quyết thắng, quân và dân ta đã mở những tuyến đường
kéo pháo trên các sườn núi quanh co, hiểm trở và dùng sức người để kéo pháo vào
trận địa.
Đây là những con đường kéo pháo độc đáo bậc nhất trên thế giới vì đây là con
đường kéo pháo hoàn toàn bằng tay. Những con đường này thể hiện sự hi sinh gian
khổ, tinh thần quyết tâm, ý chí sắt đá của quân và dân ta trong chiến dịch. Và trên tuyến

trưng bày theo các vấn đề: Tóm tắt 8 năm kháng chiến chống Pháp của Quân và dân
Việt Nam; Âm mưu và hành động của thực dân Pháp; Vị trí chiến lược của Điện Biên
Phủ; Tập đoàn cứ điểm của Pháp tại Điện Biên Phủ; Chủ trương của Đảng trong chiến
cuộc Đông xuân 1953-1954; Công tác chuẩn bị của quân, dân ta trong chiến dịch Điện
Biên Phủ; Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ; Tác động của chiến thắng Điện Biên Phủ
đối với trong nước và quốc tế; một số hình ảnh về thành phố Điện Biên Phủ trong thời
kỳ đổi mới.
- Tượng đài chiến thắng
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

20

Tượng đài chiến thắng được đặt trên đỉnh đồi di tích D1 nằm ở trung tâm thành
phố Điện Biên Phủ. Tượng đài được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 50 năm chiến thắng
Điện Biên Phủ (7/5/1954 - 7/5/2004). Tượng đài chiến thắng - một công trình nghệ thuật
kiến trúc vĩ đại, biểu tượng tinh thần quyết chiến quyết thắng của quân đội nhân dân
Việt Nam.
II. Nhng gi trị ni bật và trường tn v Danh nhân văn ha - anh hng dân tộc
V Nguyên Gip trên đt Điện Biên
Hiện nay, bất cứ đâu trên đất Điện Biên Phủ cũng đều ghi dấu những chiến
công oai hùng của nhân dân các dân tộc Điện Biên nói riêng, của quân đội và nhân dân
cả nước nói chung. Điện Biên Phủ đã trở thành một địa danh trường tồn của dân tộc,
một điểm du lịch, lịch sử nổi tiếng của Việt Nam, bởi địa danh Điện Biên Phủ đã gắn liền
với chiến công lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu: Chiến thắng lịch sử Điện Biên
Phủ ngày 7/5/1954.
Có thể khẳng định rằng tất cả các di tích thuộc quần thể di tích Chiến thắng Điện
Biên Phủ đều liên quan trực tiếp hay gián tiếp đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, các
tướng lĩnh, các chiến sỹ cũng như toàn thể nhân dân ta.

quan trọng phải đánh cho thắng. Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh".
Không phụ lòng tin của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng, Đại tướng
Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp đã chủ động, sáng tạo chỉ huy lực lượng vũ trang và
nhân dân Việt Nam vượt qua mọi khó khăn, gian khổ, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ
tiêu diệt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Tên tuổi Võ Nguyên Giáp được nhắc đến gắn
liền với cái tên Điện Biên Phủ oai hùng của Việt Nam.
Với tư cách là Tư lệnh tối cao của chiến dịch, tại S chỉ huy Mường Phăng, Đại
tướng Võ Nguyên Giáp hiểu rõ chỗ mạnh, yếu của đối phương cũng như thế mạnh và
những hạn chế của ta để có những quyết sách đúng đắn mà không phải vị tướng nào
cũng có được. Từ đây, mọi mệnh lệnh của các cuộc tấn công, cuộc tổng công kích
trong suốt chiến dịch đã được phát ra. Đặc biệt, để chắc thắng và tránh tổn thất cho bộ
đội và nhân dân, Đại tướng đã đưa ra một quyết định "khó khăn nhất trong cuộc đời" là:
chuyển từ "đánh nhanh, thắng nhanh" sang "đánh chắc, tiến chắc" để có một Điện Biên
"lng ly năm châu, chấn động địa cầu". Quyết định trên và kết quả của nó đã chứng
minh Đại tướng là con người Nhân -Tr- Dũng.
Di tích Sở chỉ huy Mường Phăng đã được nhân dân tôn vinh gọi là Núi Đại
tướng, Hầm Đại tướng, giống như cánh rừng Trần Hưng Đạo, nơi mà vào năm 1944,
Đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân do Võ Nguyên Giáp chỉ huy đã được thành
lập, được gọi là Rừng Đại tướng.
Là vị tướng luôn có niềm tin sắt đá vào sức mạnh của nhân dân, sức mạnh của
binh sỹ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã hết sức coi trọng sự sáng tạo của bộ đội và
nhân dân và chính điều đó góp phần tạo ra sức mạnh vô biên của chiến tranh nhân dân
Việt Nam mà kẻ thù không thể tưởng tượng nổi. Xe đạp thồ của hàng vạn dân công;
kéo pháo hạng nặng lên núi; xẻ núi, đào hầm bằng tay của bộ đội Việt Nam đã chiến
thắng máy bay, ô tô vận tải, xe tăng của quân đội Pháp. Hình ảnh người chiến sỹ Việt
Nam lấy thân chèn bánh pháo, lấy thân mình lấp lỗ châu mai, lấy thân làm giá súng
chỉ có với tinh thần "Quyết chiến, quyết thắng" của người "Bộ đội Cụ Hồ", của người
lính "quân Tướng Giáp".
Di tích đồi A1, đồi C1, đồi C2, đồi D, đồi E, đồi Độc Lập, Di tch Him Lam, di tch
Đồi cháy, Di tch Mường Pồn, Đường kéo pháo, Hầm chỉ huy tướng Đờ Cát, cầu và sân

Bảo tàng Chiến thắng Lịch sử Điện Biên Phủ

Điện Biên là tỉnh miền núi nằm ở phía Tây Bắc của tổ quốc, là vùng đất có lịch sử
hình thành và phát triển lâu đời, được khách du lịch trong nước và quốc tế biết đến với
phong cảnh hùng vĩ, sự đa dạng về văn hóa của 19 dân tộc và hệ thống các di tích lịch
sử cách mạng gắn với công cuộc dựng nước và giữ nước của cha ông. Nhắc đến Điện
Biên là nhắc đến một trong những chiến trường ác liệt nhất gắn với chiến thắng vĩ đại
làm chấn động thế giới, nơi kết thúc cuộc chiến tranh thần thánh chống Thực dân Pháp
xâm lược. Đó chính là chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. Lịch sử đấu tranh giành độc lập
trên mảnh đất Điện Biên là những trang sử hào hùng, là chiến công hiển hách của thế
hệ đi trước, là niềm tự hào của nhân dân các dân tộc tỉnh Điện Biên hôm nay.
Chiến dịch Điện Biên Phủ được bắt đầu từ ngày 13/3/1954, phát triển qua 3 giai
đoạn, đến ngày 7/5/1954 đã kết thúc thắng lợi rực rỡ. Thắng lợi quân sự trên chiến
trường Điện Biên của ta đã buộc thực dân Pháp phải đặt bút ký Hiệp định Giơnevơ, lập
lại hòa bình ở Đông Dương. Khu di tích Điện Biên Phủ là bằng chứng lịch sử về chiến
thắng lẫy lừng của dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân
Pháp, thể hiện ý chí quyết tâm của cả dân tộc trước một lực lượng quân sự có đủ cả
phương tiện chiến tranh hiện đại. Chiến thắng Điện Biên Phủ cho thấy sự lãnh đạo sáng
suốt với nghệ thuật quân sự tài tình của Đảng ta và Hồ Chủ tịch.
Về ý nghĩa của chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã
khẳng định: "Điện Biên Phủ là một trận quyết chiến lược quy mô lớn, tiêu diệt toàn bộ
Tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương hồi bấy giờ của đội quân viễn chinh xâm
lược Pháp được đế quốc Mỹ giúp sức. Thắng lợi rực rỡ của trận quyết chiến lược ấy đã
có ý nghĩa quyết định đối với toàn cục diện quân sự và chính trị trên chiến trường Đông
Dương, đến thành công của Hội nghị Giơ-ne-vơ, đưa cuộc kháng chiến lâu dài anh
dũng của quân dân ta chống thực dân Pháp và can thiệp Mỹ đến thắng lợi vĩ đại" và
"Điện Biên Phủ vĩnh viễn được các dân tộc trên thế giới ghi nhớ như một trong những
trang sử huy hoàng nhất của phong trào giải phóng dân tộc của hàng nghìn triệu người
trên trái đất".
HỘI THẢO KHOA HỌC

mạnh các nhiệm vụ trọng tâm được tỉnh giao nhằm đáp ứng được lòng mong mỏi của
nhân dân cả nước. Một trong các nhiệm vụ đó là việc tăng cường các hoạt động bảo
tồn, khai thác, phát huy giá trị của Di tích chiến trường Điện Biên Phủ, cụ thể là: đảm
bảo an toàn, an ninh trật tự và thường xuyên tu sửa, bảo quản tại các điểm di tích lịch
sử. Bên cạnh đó những nội dung lịch sử, thuyết minh tại các điểm di tích lịch sử Chiến
trường Điện Biên Phủ được chỉnh sửa, bổ xung, đáp ứng nhu cầu thực tế.
Nhằm phát huy giá trị to lớn của các di tích lịch sử chiến tường Điện Biên Phủ,
ngoài việc đầu tư bảo tồn, tôn tạo, tỉnh Điện Biên còn đặc biệt chú ý tới việc đổi mới
phương pháp trưng bày tại nhà Bảo tàng và tại các điểm di tích để thấy được tính nghệ
thuật, sự phong phú, hấp dẫn của các hiện vật và làm sống lại cuộc kháng chiến trường
HỘI THẢO KHOA HỌC
Phát huy giá trị đặc biệt của di tích lịch sử Điện Biên Phủ để đẩy mạnh
phát triển du lịch Điện Biên trong mối liên kết với vùng Tây Bắc

25

kỳ sau hơn nửa thế kỷ. Cùng với các nội dung trên là việc đào tạo, nâng cao chuyên
môn nghiệp vụ cho thuyết minh viên, hướng dẫn viên tại các diểm di tích, đây là việc
được làm thường xuyên và hiệu quả trong thời gian qua. Hoạt động khai thác, phát huy
giá trị của các di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ đã được quan tâm, nâng cao
chất lượng công tác thuyết minh, hướng dẫn tại các điểm di tích bằng cách tăng cường
đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ hướng dẫn viên Du lịch và các Thuyết minh viên tại điểm
đạt yêu cầu cả về trình độ, ngoại ngữ, cách giao tiếp, ứng xử với khách. Tháng 10 năm
2013, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với Dự án EU mở lớp đào tạo, tập
huấn thuyết minh viên nhằm nâng cao chất lượng thuyết minh viên, hướng dẫn viên
trên địa bàn tỉnh, cũng là một nhiệm vụ trọng tâm trong công tác tuyên truyền, quảng bá
giá trị lịch sử của các di tích nói chung, di tích lịch sử chiến trường Điện Biên Phủ nói
riêng
Công tác bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Quần thể di tích chiến trường Điện
Biên Phủ trong những năm qua đã đạt được hiệu quả tích cực. Tuy nhiên vẫn còn một