VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY
GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG CỦA
TRANH SƠN MÀI VIỆT NAM

TÔ NGỌC VÂN-Bộ đội dừng chân b
ên
đường-Sơn mài (chưa hoàn thành)

Bên cạnh những đóng góp tích cực đó vẫn còn một số dòng tranh không ph
ải
là chất liệu sơn mài truyền thống, làm cho người thưởng ngoạn trong nước
và quốc tế lầm tưởng là tranh sơn mài chất liệu sơn ta. Những tranh này
được thể hiện bằng chất liệu sơn công nghiệp, sơn điều, hoặc vẽ bằng mầu
goát rồi phủ một lớp sơn PU-PE lên trên cùng để giữ mầu. Giá thành rẻ hơn
sơn ta rất nhiều lần. Khỏi phải nói về chất lượng cùng với sơn điều và PU-
PE là bạc làm ra từ thiếc chứ không phải bạc được dát từ 100% bạc như ta
vẫn gọi là bạc cựu. Những chất liệu này trông hào nhoáng, sẽ tự phá trên bề
mặt tranh sau một thời gian, chứ không bền vững và đẹp duyên dáng, sâu
thẳm như tranh sơn ta.
Trong xu thế hội nhập và phát triển mạnh mẽ, vấn đề giữ gìn “bản sắc dân
tộc” luôn đựoc Đảng và Nhà nước quan tâm sâu sắc, làm nền tảng tinh thần,
là động lực phát triển xã hội để xây dựng đất nước. Bởi trong xu thế toàn c
ầu
hoá, chúng ta không thể không hoà nhập với các nước trong trao đổi kinh tế,
văn hoá, nghệ thuật
Vấn đề dặt ra ở đây là: Chúng ta làm gì? và sẽ làm gì để giữ một nét riêng
trong xu thế toàn cầu hoá ấy? Khi mà hôm qua ở Tây bán cầu các hành vi
ứng xử trong kinh tế, văn hoá diễn ra thì hôm nay, ở Đông bán cầu cũng xảy
ra tương tự. Nó có sức mạnh của một phản ứng dây chuyền. Nếu như, chỉ 5
năm trước đây, chúng ta còn xa lạ với Instalation, Performan, Pop Art,
Video of Art, land Art thì hôm nay, trong đời sống nghệ thuật nó như đã

trong trang trí đền chùa, đã từ lâu sơn mài đựoc coi là một chất liệu truyền
thống, độc đáo của Việt Nam, đặc biệt sơn mài đã được các hoạ sỹ trường
mỹ thuật Đông Dương nghiên cứu, chuyển từ chất liệu để trang trí mỹ nghệ
thành chất liệu sáng tác hội hoạ. Cho đến nay, hội hoạ sơn mài Việt Nam đã
có một quá trình tìm tòi phát tri
ển trong ngôn ngữ biểu đạt, kỹ thuật thể hiện.
Kể từ khi chất liệu này được các hoạ sỹ mỹ thuật Đông Dương đưa vào thể
hiện trong lĩnh vực hội hoạ thì nó luôn dược các hoạ sỹ tìm tòi và phát triển
cả về chất lượng cũng như số lượng .
Chúng ta hãy thử điểm qua về một vài thông số.
Về bảng mầu : Từ 3 mầu : Đỏ , vàng , đen. Đến nay: Bảng mầu sơn mài rất
phong phú và đa dạng, đã có cả một dảI mầu từ gam mầu nóng chuyển sang
gam mầu lạnh.
Về số lượng hoạ sỹ tham gia vào thể nghiệm chất liệu này trong l
ĩnh vực hội
hoạ:
Lúc đầu các hoạ sỹ Trường Mỹ thuật Đông Dương chỉ đếm trên đầu ngón
tay. Là những hoạ sỹ đi đầu, tiên phong trong lĩnh vực này. Đến nay, lực
lượng hoạ sỹ tham gia vào chất liệu này gia tăng rất nhanh.
Theo thống kê: tại triển lãm Toàn quốc năm 1990: số tác giả có tranh sơn
mài tham gia trong triển lãm là 59. Đến năm 1995, số tác giả sáng tác chất
liệu nay tăng vọt lên 102 tác giả, đến triển lãm toàn quốc năm 2000 là 124
tác giả và năm 2005 vừa rồi tăng lên 135 tác giả.
Có một điều đặc biệt là tác giả trẻ tham gia sáng tác từ chất liệu này ngày
càng đông.
Và điều đáng mừng là trước đây hoạ sỹ vẽ tranh sơn mài ch
ủ yếu tập trung ở
Hà Nội và TP Hồ Chí Minh và Huế, thì đến nay đã lan trên diện rộng, kể cả
miền núi phía Bắc như: Bắc Giang đến tận miền Trung Tây Nguyên và mi
ền

bảo cho sơn có chất lượng tốt nhất.
2. Có lẽ nên sớm có một Hiệp hội sơn mài ở phạm vi toàn quốc. Hội này
hàng năm nên có triển lãm chuyên sơn mài để phát triển nghề nghiệp và có
trách nhiệm phổ biến, quảng bá tranh sơn mài với công chúng trong nước.
Hội nên mở rộng quan hệ với một số nước có sơn ta để thường xuyên giao
lưu trao đổi triển lãm nhằm mục tiêu giới thiệu quảng bá sơn mài Việt Nam.
Để đến mục đích : Thế giới biết đến SƠN MàI VIệT NAM là quốc hoạ của
dân tộc.
3. Nên thành lập một bảo tàng riêng để lưu giữ những tác phẩm sơn mài
4. Tổ chức những cuộc thi về tranh sơn mài truyền thống dân tộc 2 năm một
lần ( Vụ Mỹ thuật và Nhiếp ảnh phối hợp với Hội Mỹ thuật)
5. Hướng tới 1000 năm Thăng Long, Bộ Văn hoá nên có tổ chức đặt hàng
cho các hoạ sỹ có những ý tưởng sáng tác tranh sơn mài để lưu lại kỷ niệm
có tính lịch sử này./.
ĐOÀN THỊ THU HƯƠNG