VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TRUYỀN THỐNG CỦA
TRANH SƠN MÀI MỸ THUẬT VIỆT NAM

Trong xu thế hội nhập và phát triển mạnh mẽ, vấn đề giữ gìn
“bản sắc dân tộc” luôn đựoc Đảng và Nhà nước quan tâm sâu sắc, làm nền tảng
tinh thần, là động lực phát triển xã hội để xây dựng đất nước. Bởi trong xu thế toàn
cầu hoá, chúng ta không thể không hoà nhập với các nước trong trao đổi kinh tế,
văn hoá, nghệ thuật
Vấn đề dặt ra ở đây là: Chúng ta làm gì? và sẽ làm gì để giữ một nét riêng trong xu
thế toàn cầu hoá ấy? Khi mà hôm qua ở Tây bán cầu các hành vi ứng xử trong kinh
tế, văn hoá diễn ra thì hôm nay, ở Đông bán cầu cũng xảy ra tương tự. Nó có sức
mạnh của một phản ứng dây chuyền. Nếu như, chỉ 5 năm trước đây, chúng ta còn
xa lạ với Instalation, Performan, Pop Art, Video of Art, land Art thì hôm nay,
trong đời sống nghệ thuật nó như đã tồn tại tư lâu. Sự mặc nhiên công nhận những
hình thức nghệ thuật mới này chỉ ra rằng: Rồi đời sống nghệ thuật thế giới có gì thì
ở Việt Nam ta sẽ có cái đó, và ngược lại, vấn đề chỉ là thời gian.
Trong bối cảnh đó, để văn hoá mỹ thuật Việt Nam đưa ra một nét riêng, độc đáo,
mang bản sắc văn hoá dân tộc, không pha trộn, thì chỉ có sơn mài là cái mà chúng
ta bàn tới. Vì sao lại như vậy? Câu trả lời nằm ngay tại cây sơn và nghề sơn cổ
truyền có từ hàng ngàn năm trước,
Như chúng ta đã biết, cả một dải Đông á có rất nhiều nước trồng được cây sơn
như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Cam Pu Chia , nhưng không có nơi nào
có chất lượng tốt như ở vùng đồi Trung du- Phú Thọ. Thiên nhiên ưu đãi cho vùng
đất này có được một loại cây có chất lượng nhựa sơn tốt nhất. Hầu hết các nước đã
sử dụng loại sơn này trong lĩnh vực mỹ nghệ và rất thành công như: Nhật bản,
Trung Quốc. Nhưng chưa có nước nào trên thế giới lại sử dụng chất liệu sơn này
trong lĩnh vực hội hoạ. Duy nhất chỉ có ở Việt Nam.
Nền hội hoạ Việt Nam chỉ mới có từ khi trường Mỹ thuật Đông Dương được thành
lập từ những năm 30 của thế kỷ trước, khi hội hoạ thế giới đã chuyển sang thời kỳ
hậu ấn tượng. Chúng ta phải cám ơn người Pháp vì đã mở trường chính quy đào

Đã xuất hiện nhiều triển lãm cá nhân và nhóm chuyên chất liệu sơn mài. gây tiếng
vang lớn trong giới cũng như ở quốc tế.
Nhìn chung hoạt động nghề nghiệp của các hoạ sỹ chuyên sơn mài trong thời gian
qua là tích cực, có những đóng góp nhất định cho sự phát triển của nền mỹ thuật
Việt Nam hiện đại.
Bên cạnh những đóng góp tích cực đó vẫn còn một số dòng tranh không phải là
chất liệu sơn mài truyền thống, làm cho người thưởng ngoạn trong nước và quốc tế
lầm tưởng là tranh sơn mài chất liệu sơn ta. Những tranh này được thể hiện bằng
chất liệu sơn công nghiệp, sơn điều, hoặc vẽ bằng mầu goát rồi phủ một lớp sơn
PU-PE lên trên cùng để giữ mầu. Giá thành rẻ hơn sơn ta rất nhiều lần. Khỏi phải
nói về chất lượng cùng với sơn điều và PU-PE là bạc làm ra từ thiếc chứ không
phải bạc được dát từ 100% bạc như ta vẫn gọi là bạc cựu. Những chất liệu này
trông hào nhoáng, sẽ tự phá trên bề mặt tranh sau một thời gian, chứ không bền
vững và đẹp duyên dáng, sâu thẳm như tranh sơn ta.
Đây là vấn đề tồn tại làm ảnh hưởng đến uy tín, chất lượng của những tranh sơn
mài nghiêm túc, làm giảm uy tín của mỹ thuật Việt Nam đối với bạn bè quốc tế.
Điều đó có tác động trở lại và ảnh hưởng tới chính hoạt động của các hoạ sỹ.
Và một điều đáng buồn là nói đến tranh sơn mài thì phải có đến 90 % dân chúng
trong nước hiểu đó là hàng mỹ nghệ.
Để chất lượng tranh sơn mài Việt Nam ngày càng phát triển tốt hơn, tôi xin đề xuất
một số khuyến nghị:
1. Thành lập viện nghiên cứu cho chất liệu truyền thống này. Viện đặt dưới sự bảo
trợ của Nhà nước và phải có hàng ngũ kỹ sư sinh - hoá giỏi chuyên nghiên cứu về
giống cây và thành phần hoá học của sơn nhằm mục đích đảm bảo cho sơn có chất
lượng tốt nhất.
2. Có lẽ nên sớm có một Hiệp hội sơn mài ở phạm vi toàn quốc. Hội này hàng năm
nên có triển lãm chuyên sơn mài để phát triển nghề nghiệp và có trách nhiệm phổ
biến, quảng bá tranh sơn mài với công chúng trong nước. Hội nên mở rộng quan hệ
với một số nước có sơn ta để thường xuyên giao lưu trao đổi triển lãm nhằm mục
tiêu giới thiệu quảng bá sơn mài Việt Nam. Để đến mục đích : Thế giới biết đến