Hoạt động theo nhóm là một trong những phương pháp học tập có
hiệu quả trong việc tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh THCS.
Khi hoạt động theo nhóm học sinh sẽ được thảo luận theo từng vấn
đề của bài học. Đó là cơ hội cho mọi học sinh tham gia hoạt động học tập.
Học sinh có cơ hội học hỏi lẫn nhau, hổ trợ lẫn nhau về cách tìm kiếm
những giải pháp để giải quyết những tình huống trong bài học
Khi học theo nhóm, học sinh có thể đạt được những điều mà các
em không làm được một mình mà phải bằng cách là mọi người trong
nhóm đóng góp một phần hiểu biết của mình rồi cả nhóm tập hợp thành một
cách giải quyết tốt nhất nhiệm vụ nhận thức mà giáo viên giao cho. Qua đó
tính tích cực , chủ động của học sinh được phát huy đến cao độ.
Tuy nhiên trong thực tế giảng dạy hiện nay, phương pháp học theo
nhóm vẫn còn một số giáo viên ít khi thực hiện hoặc có thực hiện thì cũng
mang tính hình thức, chưa phát huy được hiệu quả tích cực của nó.
Vì vậy nhiều năm qua bản thân tôi rất quan tâm nghiên cứu, tìm hiểu
về phương pháp học nhóm để tìm những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả
của phương pháp này, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục ở môn học mà
bản thân tôi phụ trách.
Đến nay, sau gần 10 năm thực hiện đổi mới chương trình SGK và
PPGD, nhưng qua các tiết dự giờ, tham khảo giáo án, trao đổi chuyên môn
với đồng nghiệp. Tôi thấy vẫn còn một số giáo viên hiểu chưa đúng, lúng
túng trong thực hiện và thực hiện chưa có hiệu quả phương pháp thảo
luận nhóm.
Những hạn chế đó thể hiện như sau:
1. Phần lớn các tiết có tổ chức thảo luận nhóm đều vượt quá thời gian
một tiết dạy (cháy giáo án), hoặc để đảm bảo thời gian thì giáo viên cắt xén
thời gian của các phần, các khâu khác dẫn đến phân phối thời gian trong
tiết dạy không hợp lý
2. Do tâm lí của GV trong dạy học không tổ chức hoạt động nhóm
thường xuyên trong dạy học,chỉ khi nào thao giảng có người dự giờ mới tổ

luận. Khi HS thảo luận xong, GV thu phiếu của HS. Kết quả là HS không
có phiếu để nhận xét.
8. Chưa có hình thức, biện pháp kích thích những học sinh lười
biếng hoặc học sinh yếu tham gia thảo luận. Vì vậy trong nhóm chỉ có
một số ít học sinh hoạt động .
7. Nhiều GV phân nhóm chung chung, phân nhóm nhưng không
cử nhóm trưởng, thư kí.
9. Tổ chức qui mô nhóm không hợp lý : một lớp học có khoảng
40 học sinh mà chỉ tổ chức có 2 nhóm ( đối với phòng học có 2 dãy bàn )
hoặc 4 nhóm ( đối với phòng học có 4 dãy bàn ) thì rất khó thảo luận ,
nhiều học sinh không có chổ ngồi, phải đứng vây quanh gây mất trật tự và
chỉ mang tính hình thức …
Nhận thức được những hạn chế trên, chúng tôi đã dần tìm ra được
những biện pháp phù hợp với tình hình thực tế giảng dạy của nhà trường.
Qua đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm, nâng cao chất lượng
bộ môn .
1. Chuẩn bị hoạt động nhóm:
+ Trước khi đưa hoạt động nhóm vào một bài dạy giáo viên cần phải trả
lời được các câu hỏi sau :
2) Hoạt động này cần bao nhiêu thời gian ? Thời gian còn lại có
đủ để hoàn thành bài dạy không ?
1) Mục tiêu của hoạt nhóm trong bài này là gì ? Liệu nó có phù
hợp với các mục tiêu tổng thể của bài giảng không ?
3) Hoạt động này yêu cầu giáo viên và học sinh cần chuẩn bị
những phương tiện, thiết bị gì ? học sinh cần phải tham khảo trước các tài
liệu nào ? Liệu những yêu cầu đó thầy và trò có đáp ứng được không ?
a) Cách xếp (chia) nhóm :
Vấn đề đặt ra là xếp bao nhiêu học sinh vào một nhóm là vừa?
+ Kinh nghiệm thực tiễn cho thấy xếp từ 4 đến 8 học sinh vào một nhóm
là hoạt động có hiệu quả nhất và nhanh nhất vì khi giáo viên yêu cầu thảo luận

đại diện báo cáo, mà giáo viên chỉ định bất kì một thành viên trong nhóm.
Có như vậy thì mọi thành viên trong nhóm mới tập trung tham gia thảo luận,
khắc phục được tình trạng chỉ có nhóm trưởng và thư kí làm việc, còn các
học sinh khác (đa số là những học sinh yếu hoặc lười biếng ) cứ ngồi làm
việc riêng hoặc có thái độ ỷ lại, bất hợp tác, chờ đến khi nào giáo viên đưa
kết quả chuẩn xác rồi ghi vào vở mà không hiểu gì cả .
2. Giao nhiệm vụ cho các nhóm (hoặc từng nhóm)
+ Việc chuẩn bị câu hỏi cho các nhóm thảo luận là một khâu quan trọng .
Những câu hỏi quá đơn giản sẽ làm cho thời gian thảo luận buồn tẻ và rất dễ
đi đến tình trạng thờ ơ của nhiều học sinh.
Do đó nên chuẩn bị những “câu hỏi mở”, tức là câu hỏi có nhiều hướng
phát triển, nhiều cách lí giải, đòi hỏi học sinh phải tư duy và trình bày nhiều ý
kiến, thậm chí có phần tranh luận để tìm ra kết quả đúng nhất thì mới lôi
cuốn được nhiều học sinh tham gia .
- Ví dụ : Khi giảng về sông ngòi khu vực Đông Á, giáo viên có thể khai thác
tình huống có vấn đề cho học sinh thảo luận như: “Tại sao thuỷ chế của hai
sông Hoàng Hà và Trường Giang hoàn toàn trái ngược nhau ?” .
Chọn câu hỏi ( nêu vấn đề) cho học sinh thảo luận :
Cách đặt câu hỏi thảo luận cũng cần dựa vào nội dung kiến thức
trong bài học có nhiều bài học trong một mục có thể đặt được nhiều câu hỏi
thảo luận.
Trường hợp GV đặt 6 câu hỏi cho 6 nhóm thi việc hoạt động trao
đổi nhận xét lẫn nhau khó thành công. Trường hợp 4 câu hỏi mà tổ chức 6
nhóm thì có 2 nhóm sẽ hoạt động độc lập vì vậy chúng ta nên cần tìm câu
hỏi thảo luận như thế nào cho phù hợp.
Ví dụ. ở Địa lí lớp 8. Bài 20. KHÍ HẬU CẢNH QUAN TRÊN TRÁI ĐẤT
Trong mục 1: Khí hậu trên trái đất.
Hình 20.2 phân tích nhiệt độ lượng mưa ở 4 biểu đồ (SGK)
-
Thông thường có nhiều GV thảo luận 4 biểu đồ 4 câu hỏi. Nhưng tổ chức

khu vực Nam Á chủ yếu nằm trong đới khí hậu nào ? Có lượng mưa ra
sao ?”
+ Chọn câu hỏi thảo luận là “Dựa vào lược đồ hình 10.2 hãy nhận xét và giải
thích lượng mưa ở 3 địa điểm : Se-ra-pun-đi, Mum-bai, Mun-tan ?
+ Dự kiến thời gian cho hoạt động này là 6 phút
+ Phương tiện thực hiện biểu đồ,bảng phụ(dành cho giáo viên ) và phiếu học
tập in sẵn ( dành cho học sinh )có nội dung như sau :
PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm…………
Địa điểm: ……………………………………………………………………….
Lượng mưa: …………………………………………………………………….
Giải thích: …………………………………………….
…………………………………….
…………………… ……………………………………………………………
+ Tổ chức nhóm: Phòng học đang dạy có 4 dãy bàn kê lại thành 2 dãy, mỗi
dãy 6 bàn nên chúng tôi dự kiến chia làm 6 nhóm, mỗi nhóm 2 bàn (khoảng 8
HS/nhóm)
Tiến hành hoạt động
+ Giáo viên mở trang đầu bảng phụ có ghi sẵn nội dung câu hỏi mở đầu, gọi
một học sinh trả lời, sau đó giáo viên đặt vấn đề để gây sự chú ý cho học sinh
+ Giáo viên mở trang 2 của
bảng phụ có ghi sẵn nội dung
thảo luận
+ Giáo viên phân nhóm theo dự
kiến, cử nhóm trưởng, thư kí
+ Giáo viên treo lựơc đồ hình
10.2 phóng to
+ Giáo viên dựa vào lược đồ
giao nhiệm vụ cụ thể cho từng
nhóm ( Một địa điểm có 2 nhóm

Ở mục này cần phải đại được hai mục tiêu :
+ Kiến thức: Học sinh trình bày được vị trí của các đai nhiệt, các đới khí hậu và đặc
điểm của các đới khí hậu theo vĩ độ trên bề mặt Trái Đất .
+ Kĩ năng : Biết xác lập mối quan hệ nhân quả giữa góc chiếu sáng, thời
gian chiếu sáng của Mặt Trời với nhiệt độ của không khí .
Để đạt hai mục tiêu trên, tôi chọn phương pháp thảo luận theo nhóm.
- Ở bước chuẩn bị :
+ Tôi thiết kế phiếu học tập phục vụ cho hoạt động nhóm
Phiếu học tập: Thiết kế dạng bảng tổng hợp để học sinh dựa vào đó làm rõ
các đặc điểm của từng đới khí hậu trình bày trong sách giáo khoa
PHIẾU HỌC TẬP
Nhóm :……………

Đới
Vị trí
( vĩ độ)
Góc chiếu của ánh
sáng Mặt Trời
Nhiệt độ
Gió thổi
thường xuyên
Lượng mưa
trung bình
năm (mm)
+ Phương thức thực hiện là tổ chức hai hoạt động nhóm nối tiếp nhau
+ Dự kiến thời gian thích hợp cho từng hoạt động : hoạt động là 6 phút
+ Chuẩn bị phương tiện thực hiện gồm :
Bút dạ, hình 58 SGK phóng to, quả Địa Cầu .
+ Tổ chức nhóm: Chia 6 nhóm, mỗi nhóm 2 bàn
- Tiến hành hoạt động :(hoàn thành phiếu học tập ).