ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
---------------
TIỂU LUẬN
CHUYÊN ĐỀ: TÂM LÝ HỌC SÁNG TẠO VĂN HỌC
TỪ NGUYÊN MẪU ANH ĐỀ TRỞ THÀNH HÌNH TƯỢNG NHÂN
VẬT TNÚ TRONG TÁC PHẨM “RỪNG XÀ NU” CỦA NGUYỄN
TRUNG THÀNH
Giáo viên : PGS.TS Trần Khánh Thành
Học viên thực hiện : Bùi Thị Mai Hương
Lớp : CH Văn K51

Hà Nội, 10-2007
Văn học là tấm gương phản chiếu cuộc đời một cách độc đáo. nhà văn là
người “ Thư kí trung thành của thời đại” đồng thời cũng là nhà nghệ sĩ sáng tạo
tài ba. aTừ hàng trăm mảnh đởi, từ nhiều sự kiện người nghệ sĩ chọn lọc, tổng
hợp, sáng tạo ra những hình tượng nghệ thuật “vừa lạ, vừa quen” có sức khái
quát cao. Tuy nhiên với khả năng phản ánh chân thực đời sống, văn học lại có
thể tìm những mảnh đời có thật trong cuộc đời rồi hư cấu, sáng tạo thành những
hình tượng nghệ thuật tiêu biểu, điển hình. Viết về vấn đề này đã có nhiều tác
giả thành công như: “Chí Phèo” của Nam Cao với hai nhân vật chính là Bá Kiến
và Chí Phèo đều được khai thác từ những nguyên mẫu có thật ở làng Vũ Đại,
hình tượng Chị Sứ trong tác phẩm “Hòn Đất” của Anh Đức cũng là dựa từ
nguyên mẫu hay “Đôi mắt” - “Đất nước đứng lên”, “Rừng xà nu”…
Để viết thành công từ một nguyên mẫu để dựng lên một cuộc đời có tính
tiêu biểu, khái quát cho một lớp người trong xã hội. Nhà văn một mặt phải lựa
chọn những chi tiết đặc sắc, nổi bật từ chính cuộc đời của nhân vật nguyên mẫu
sau đó tưởng tượng hư cấu thêm. Với mục đích sáng tạo để nhân vật trong tác
phẩm phải sinh động hơn, chân thực hơn, hấp dẫn hơn và quan trọng nhất là
phải điển hình hơn so với ngoài đời, các nhà văn phải xây dựng cho nhân vật

nhân vật Tnú.
a- Nguyên mẫu của nhân vật Tnú: như trên đã nói, đó là cuộc đời anh Đề.
Trong một lần lạc đường nhà văn tìm vào làng Xê Đăng, ở đó anh gặp anh Đề là
người đứng đầu làng này. Suốt mấy đêm liền bên bếp lửa nhà sàn đốt đuốc suốt
đêm để chống rét bằng củi xà nu, anh Đề đã kể cho nhà văn nghe chuyện năm
1959 anh cùng với 10 trai làng dùng dao rựa, giáo mác giết sạch một tiểu đội
lính Diệm bắt đầu cuộc chiến đấu vũ trang ở nơi đây.
b. Sự hư cấu, sáng tạo để cuộc đời anh Đề trở thành hình tượng nhân vật
Tnú.
3
Có thể nói cuộc đời anh Đề là cuộc đời anh hùng khi xây dựng nhân vật
Tnú thì nhà văn đã dày công, sáng tạo, lựa chọn khá nhiều chi tiết để nhân vật
của mình trở nên đầy đặn hơn đặc sắc hơn.
Tnú được miêu tả từ khi còn nhỏ đến trưởng thành. Tnú vốn mồ côi cha
mẹ, anh sống trong vòng tay yêu thương đùm bọc của nhân dân làng Xô Man.
Ngay từ khi còn bé Tnú đã là đứa trẻ gan dạ, mặc dù chứng kiến cảnh những
người nuôi dấu cán bộ bị giết hại dã man nhưng Tnú vẫn quyết tâm đi theo và
làm nhiệm vụ của cách mạng giao cho. Đi làm liên lạc, nó không đi đường mòn
mà nó leo lên một cây cao nhìn quanh một lượt rồi xé rừng mà đi hoặc chọn chỗ
nước dữ chứ không chọn nước êm bởi chỗ nước êm địch hay phục. Tnú khao
khát học tập, khi quên chữ nó đập đầu vào đá đến chảy máu. Những tính cách ấy
tất yếu dẫn đến Tnú là cán bộ cách mạng xuất sắc của làng.
Song Tnú phải điển hình, phải trở thành hình tượng nghệ thuật xuất sắc.
Xuất phát từ chiến công anh Đề cùng 10 trai làng giết chết một tiểu đội giặc, nhà
văn bắt đầu xây dựng Tnú nhưng làm sao để có một sự bừng dậy mạnh mẽ để
giết giặc, nhà văn cho rằng tất yếu nó phải xuất phát từ nỗi đau riêng bức bách
dữ dội bật ra từ nỗi đau chung của xóm làng dân tộc.
Thế là lại hư cấu. Nhà văn đã lựa chọn những chi tiết thật đặc sắc tiêu
biểu khi viết về vấn đề này. Nỗi đau của Tnú là nỗi đau dữ dội cả về thể xác và
tinh thần.

tra tấn nó khóc ré lên nhưng đến viên thứ mười nó không khóc nữa mà nhìn lũ
giặc với con mắt bình thản, lạ lùng. Sau này chứng kiến cái chết của Mai mất nó
không khóc, ráo hoảnh và bình thản. Cái bình thản của Dít chính là lòng căm thù
giặc đến tận cùng mà đạn bom, tra tấn không gì lay chuyển được.
Như vậy qua sự đối sánh giữa nguyên mẫu ngoài đời và nhân vật văn học,
ta thấy sự hư cấu làm cho nhân vật có sức sống mãnh liệt hơn, như một nguyên
lí đã nói: Văn học nghệ thuật sẽ “không thể tồn tại nếu không có hư cấu”… Mối
5
quan hệ giữa nguyên mẫu và hư cấu là sự đồng cảm và sáng tạo đây cũng là một
phần quan trọng tạo nên sự thành công cho văn học.
6
Đi trên đường phố Hà Nội vào một ngày lễ dành cho phái đẹp, đường phố
ngập tràn sắc màu của muôn hoa và nồng nàn hương hoa sữa cuối thu. Từ góc
phố nhỏ, tôi chợt nghe câu hát “rừng hoang đẹp nhất hoa màu tím, chuyện tình
thương nhất chuyện hoa sim…”. Chàng trai trong bài hát kể cho người tình của
mình nghe về một tình yêu cảm động giữa một người lính chiến và cô gái yêu
màu tím hoa sim. Họ đã làm đám cưới trước cuộc hành quân tiếp theo của người
lính. Ở lại quê nhà, cô gái đã chết trong chờ đợi. Câu chuyện của bài hát đã đưa
tôi đến với “Màu tím hoa sim” của Hữu Loan. Ở đó ta cũng gặp một tình yêu
dang dở, được viết lên bàng ký ức buồn thương của tác giả.
Theo suốt chiều dài của lịch sử, chiến tranh không còn là một điều gì xa
lạ. Nó đã từng ám ảnh bao mái nhà, bao số phận và bao trang thơ. Nó đã từng
cướp đi bao máu, nước mắt và hạnh phúc lứa đôi. Đất nước đau thương thì sự
không trọn vẹn của hạnh phúc lứa đôi có gì đáng kể. Thế mà sao vẫn cứ thương
đau? “Núi Đôi” của Vũ Cao, “Quê hương” của Giang Nam cùng Hữu Loan
chung dòng cảm xúc ấy. Đó là những xúc cảm mãnh liệt khi nghe tin về cái chết
bất ngờ của người mà tác giả thương yêu (có thể là vợ hoặc là người yêu), từ đó
những kỷ niệm cũ cứ thế và về với nỗi buồn đau, thương tiếc. Nếu như Vũ Cao
nhớ về người yêu đã khuất gắn liền với hình ảnh Núi Đôi ấp ôm “núi vẫn đây
mà anh mất em”, Giang Nam như nhớ về “em” với nụ cười “khúc khích và ánh

như có chút gì bé bỏng, yếu đuối của tâm hồn đa cảm, môngm mơ “yêu hoa sim
tím”.
Những ngày vui trọn vẹn cùng người vợ trẻ với cảnh đầm ấm, thân
thương bên “đèn khuya, bóng nhỏ… nàng vá áo cho chồng” không được bao
lâu, người lính chiến lại lên đường mang theo nỗi nhớ thương, lo lắng:
Lấy chồng thời chiến binh
Mấy người đi trở lại
Lỡ khi mình không về
Thì thương
8
Người vợ chờ
Bé bỏng chiều quê…
Dường như ở đây chàng trai đã dự cảm về cái chết. Cái chết đến với mình.
Phải rồi! Vào nơi binh đao, đạn lửa, cái chết luôn cận kề. Điều đó không có gì
lạ. Và chàng trai đón nhận nó với tâm trạng bình thản. Chàng chỉ thương người
vợ bé bỏng mòn mỏi đợi trông ở quê nhà. Song, có một nghịch lý đã xảy ra trái
với điều mà chàng trai đã dự cảm.
Nhưng không chết
Người trai khói lửa
Mà chết
Người gái nhỏ hậu phương.
Ở đây chàng trai chỉ nói về nghịch lý cuộc sống, người ở xã trường đối
diện hàng ngày với bom đạn mà không chết, hậu phương tưởng thanh bình mà
người con gái trẻ trung ấy đã vĩnh viễn đi xa. Tác giả không lý giải nguyên nhân
của cái chết, dường như là bỏ qua trái với Vũ Cao:
Giặc giết em rồi dưới gốc thông
(Núi đôi).
Hay như Giang Nam
Giặc bắn em rồi quăng mất xác
Chỉ vì em là du kích, em ơi!