TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA VĂN HỌC
* * *
VĂN HỌC HIỆN THỰC PHÁP
Đề bài: Phân tích nghệ thuật trong tác phẩm “Bà Bôvary” của G. Flôbe.
Giảng viên :TS.Đào Duy Hiệp
Sinh viên : Lã Xuân Quý
Lớp : Văn K47
Hà Nội– 3/2005
Ra đời năm 1857, tiểu thuyết “Bà Bôvary”(Madamme Bovary) của
Gustave Flaubert ngay lập tức đã thu hút được sự chú ý của công chúng Pari.
Người ta quan tâm, thậm chí vồ vập nó không phải ở nội dung của tác phẩm mà
chính là ở chỗ tác giả của tác phẩm này vừa được xoá trắng án trong một vụ kiện
hy hữu: một cuốn tiểu thuyết, cùng với tác giả và nhân vật trong truyện bị đưa ra
toà vì “vi phạm thuần phong mỹ tục”. Trong lịch sử văn học Pháp từ trước tới
nay mới chỉ có hai người bị ra toà vì chuyện văn chương: một là Flaubert và hai
là Baudelaire-người mở đầu thơ ca Pháp hiện đại-với tập thơ “Hoa ác”(Les
Fleurs du Mal-1857). “Bà Bôvary”là một cuốn tiểu thuyết kể về số phận một
người phụ nữ nông thôn trưởng giả vì chán chồng-một thầy thuốc làng-mà đi
ngoại tình với một chàng luật sư trẻ tuổi nhưng không thành, rồi sau đó trở thành
tình nhân của một tay chơi, nhưng cũng bị anh ta bỏ rơi. Cuối cùng thì cô ta gặp
và bắt tình với anh chàng luật sư, nhưng sau đó thì phá sản và tự tử bằng thạch
tín để lại chồng và đứa con gái lên ba tuổi. Một cuốn tiểu thuyết có cốt truyện
đơn giản, bình thường mang dáng vẻ lãng mạn và có bề ngoài khá cổ điển nhưng
ý nghĩa và sự thành công của cuốn tiểu thuyết không chỉ dừng lại ở đó. Trước
hết phải kể đến nghệ thuật xây dựng tác phẩm của Flaubert, điều đã làm nên
thành công và sức sống lâu bền cho tác phẩm cho tới tận ngày nay. Tiểu thuyết,
đến Flaubert đã thực sự làm một cuộc chuyển mình lớn lao, một cuộc cách tân
lớn về mặt thể loại tiến gần đến tiểu thuyết hiện đại. Với công lao của mình,
Flaubert được xem là nhà văn bắc cầu giữa chủ nghĩa hiện thực phê phán cổ
điển Pháp nửa đầu thế kỷ XIX với Xtăngđa, Banzắc và chủ nghĩa hiện đại Pháp

nhìn và tái hiện nó. Chính quan điểm nghệ thuật như vậy mà Flaubert được coi
là “nhà pháp sư của ngôn ngữ, cũng khách quan như mặt trời gay gắt rọi sáng cả
vào đám bùn nhơ ngoài phố lẫn mớ đăng-ten sang trọng” (Macxim Gócki). Viết
“Bà Bôvary” thể hiện những con người hết sức xa lạ với bản thân nhà văn không
dựa được vào những gì chính mình cảm xúc mà phải nhập vào nhân vật nhờ nỗ
lực của trí tuệ và sức tưởng tượng. Mô tả đời sống bên trong của Sáclơ hay Ema,
Flaubert nhiều khi phải thâm nhập vào trong bóng tối của tiềm thức, tìm ở đó
3
những nguyên nhân của hành động, của “những phép biện chứng của tâm
hồn”…
Nhờ sự khách quan trong miêu tả và trong quá trình thâm nhập sâu vào
nhân vật, hoàn cảnh mà Flaubert đã xây dựng được cái gọi là “ảo mộng tan vỡ”
trong tác phẩm của mình. Hiện tại xã hội tư sản không dung chứa bất kì ước mơ
cao đẹp và chân chính của con người. Flaubert đã vạch trần cái tầm thường ngay
trong bản thân những mộng đẹp lãng mạn, ông chỉ ra cái nghèo nàn, bế tắc và sự
xuống dốc của mọi lực lượng trí tuệ, sự sa đoạ về nhân cách trong giới trí thức
tư sản…
Di chuyển điểm nhìn cũng là một sáng tạo đặc sắc trong tiểu thuyết của
Flaubert. Nó là một minh chứng cho tính khách quan của nghệ thuật. Đây cũng
chính là một đặc điểm của tiểu thuyết hiện đại. Tiểu thuyết truyền thống thường
thống nhất trong một điểm nhìn. Ở tiểu thuyết “ Bà Bôvary” thiên nhiên, cảnh
vật, con người không chỉ được nhìn qua con mắt của Ema mà còn qua Sáclơ,
Rôđônphơ…tuỳ theo từng cảnh ngộ. Điểm nhìn di chuyển vào bên trong nhân
vật mà vẫn khách quan bởi di động qua nhiều nhân vật. Điều này khiến thế giới
miêu tả trong tiểu thuyết của Flaubert thiếu tính nhất quán, trong suốt khó tiếp
cận so với tiểu thuyết trước đây vì nó vắng bóng người bắt nhịp, cầm trịch trong
tác phẩm nhưng lại thích hợp để miêu tả một bức tranh xã hội bề bộn, phức tạp
và đa âm. Do điểm nhìn xuất phát từ nhân vật nên những cảm giác trước hiện
tượng được miêu tả nhiều khi không được họ tiếp nhận rõ ràng khiến nhân vật
không hiểu rõ về nhau thậm chí không hiểu rõ chính bản thân mình: khi Ema

tả đồ vật trong trạng thái nhất định cũng là một phương thức biểu thị thời gian: “
Đồ đạc dường như càng trở nên bất động tại chỗ và mất đi trong bóng tối như
trong đại dương u ám. Lửa trong lò sưởi đã tắt, chiếc đồng hồ quả lắc vẫn đu
đưa và Êma sửng sốt một cách mơ hồ trước sự yên tĩnh ấy của mọi vật…Đưa hệ
thống đồ vật vào tác phẩm tác giả làm nổi bật hơn tính trì trệ về thời gian trong
tiến trình phát triển của nhân vật.
Tâm lí nhân vật cũng được khắc hoạ đậm nét qua thời gian. Với Sáclơ “
vũ trụ không vượt quá vòng váy của vợ”. y làm việc, ăn ngủ…chỉ là một hiện tại
5