TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
BỘ MÔN NGỮ VĂN
NGUYỄN THỊ HỒNG NHUNG
MSSV: 6116142
GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT TRONG
TÁC PHẨM HÁN SỞ TRANH HÙNG
Luận văn tốt nghiệp đại học
Ngành Ngữ văn
Cán bộ hƣớng dẫn: TẠ ĐỨC TÚ
Cần Thơ, 2014
ĐỀ CƢƠNG CHI TIẾT
Đề tài: GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM
HÁN SỞ TRANH HÙNG
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
3. Mục đích nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
NỘI DUNG
CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG
1.1. Bối cảnh lịch sử - xã hội Trung Quốc những năm 221 TCN – 206 TCN
văn minh nhân loại. Lịch sử Trung quốc rất sôi động, cực kì phong phú và phức tạp,
nó xứng đáng tiêu biểu cho lịch sử phƣơng Đông. Trung Quốc họ có truyền thống
ghi chép lịch sử khá sớm với ý thức rõ ràng. Vì thế, ngày nay con ngƣời có thể hiểu
rõ hơn về lịch sử hàng ngàn năm của họ.
Không chỉ là một quốc gia có lịch sử hình thành sớm mà Trung Quốc còn là
một quốc gia có nền văn hóa lâu đời. Văn hóa Trung Quốc chứa đựng một nền văn
học lớn. Văn học Trung Quốc gắn liền với lịch sử, đất nƣớc và dân tộc Trung Hoa.
Nền văn học đa dạng, phong phú với nhiều thể loại, trong đó có thể loại tiểu thuyết
chƣơng hồi. Đây là một thể loại thu hút rất nhiều độc giả. Với nhiều tác phẩm kinh
điển nổi tiếng nhƣ: Sử ký, Tam quốc diễn nghĩa, Thủy hử, Hồng lâu mộng,…
Hán Sở tranh hùng là một trong những tiểu thuyết nổi tiếng, tác phẩm tái
hiện lại một thời đại lịch sử hào hùng của dân tộc Trung Quốc. Với các cuộc chiến
lớn, vì mục tiêu thống nhất Trung Quốc, đem lại cuộc sống bình yên cho nhân dân.
Tác phẩm đã phát họa lại những con ngƣời tài trí, có trách nhiệm, biết ứng xử và nổi
bật nhất đó là hình tƣợng về ngƣời anh hùng. Ngƣời anh hùng có sức mạnh siêu
nhiên, xông ra chiến trận với một lí tƣởng lớn. Ngoài sức mạnh, tác phẩm còn đề
cao con ngƣời tài trí. Con ngƣời hơn nhau ở sự khôn khéo, biết chinh phục lòng
ngƣời và biết tận dụng các cơ hội. Ngƣời chiến thắng cuối cùng phải là ngƣời hội đủ
các yếu tố trí, dũng.
Tác phẩm đã thu hút đƣợc nhiều độc giả quan tâm đến lịch sử, văn hóa Trung
Quốc. Bên cạch sự quan tâm về mặt nội dung thì tác phẩm đã thu hút độc giả bởi
cách kể chuyện hết sức đặc sắc. Ngƣời đọc nhƣ bị cuốn vào những trận chiến nảy
lửa, với những tình tiết li kì và đầy bất ngờ.
Chúng tôi chọn đề tài Giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Hán Sở
tranh hùng làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình bởi vì: Chúng tôi thật sự bị
cuốn hút và tò mò về lịch sử cũng nhƣ văn hóa Trung Quốc. Một đất nƣớc có nền
văn học đồ sộ và lâu đời. Hơn nữa, chúng tôi muốn hiểu thêm truyền thống về
ngƣời anh hùng, cùng với lịch sử dựng nƣớc của Trung Quốc thông qua tác phẩm.
1
Mỗi nhân vật đều là nhân vật điển hình tiêu biểu cho một loại ngƣời, tính cách…Sử
ký đƣợc Tƣ Mã Thiên viết bằng lối văn viết sử, với khối lƣợng sự kiện và nhân vật
phong phú, đồ sộ. Ở các bản kỉ nhƣ: Tần Thủy Hoàng bản kỷ, Hạng Vũ bản kỷ, Cao
Tổ bản kỷ,…cung cấp cho ngƣời đọc có cái nhìn khái quát về thời đại, để có những
2
nhận định sâu vào từng sự kiện và nhân vật. Sử Ký miêu tả các cuộc chiến từ nhà
Tần, Hán và Sở,…Mặc dù, ở các bản kỷ đều có các nhân vật và sự kiện tƣơng đối
giống nhau ở một thời kì nhƣng các diễn biến lịch sử xảy ra đã đƣợc Tƣ Mã Thiên
miêu tả một cách rất cụ thể mà không hề bị trùng lặp, nhàm chán.
Trong quyển Tây Sở Bá Vương Hạng Võ của Thƣờng Vạn Sinh do Phong
Đảo dịch, nhà xuất bản Lao động năm 2005, tác giả đã kể lại cuộc đời của Hạng Võ
qua 17 chƣơng. Từ khi cất tiếng khóc chào đời, cho đến khi phải tự mình kết thúc
cuộc đời mình tại bến Ô Giang. Hạng Võ là một ngƣời anh hùng có sức mạnh phi
thƣờng, vƣợt qua biết bao nhiêu cuộc chiến, với những chiến công vang dội. Bắt
đầu khởi nghiệp họ Hạng tiêu diệt nhà Tần, dựng lại đất nƣớc, nhƣng cuối cùng nhà
Hán nổi dậy, tiêu diệt Sở Bá vƣơng. Hạng Võ trong Tây Sở Bá Vương Hạng Võ là
một con ngƣời có sức mạnh phi thƣờng, nhƣng do bản tính nóng nảy và là một
ngƣời không có mƣu lƣợc nên đã dẫn đến kết cuộc bi thƣơng. Ở lời tựa của quyển
sách có viết “Dòng Ô Giang (một đoạn của sông Trường Giang) hùng tráng, sóng
cả tung tóe một góc trời với khí thế hung hãn gời lên hình ảnh kiêu hùng của Sở Bá
Vương Hạng Võ, đã viết lên những trang bi tráng một thời của lịch sử Trung Quốc.
Những chiến thắng vang lừng nối tiếp tưởng như đã mở ra cho con người võ nghệ
cao cường, dũng cảm có thừa ấy một nghiệp bá rực rỡ, lâu bền. Nhưng rồi tất cả
được khép lại bằng một chiến bại tức tưởi cũng cho chính nhân vật anh hùng nhưng
thiếu mưu lược, không quyết đoán, lòng dạ hẹp hòi và hiếu sát ấy! Chắc chỉ có
dòng Ô Giang định mệnh kia mới lắng nghe tiếng than: “Trời đã bỏ ta!”, rồi cuốn
cả âm thanh lẫn xác hạng võ trôi ra biển cả mà hôm nay trên bờ dòng sông lịch sử
về nội dung truyện, cũng nhƣ tính cách của từng nhân vật. Khi nói về Lƣu Bang
“Trương Lương, Trần Bình lúc đó đang đứng cạnh Hán vương, Vội vàng lấy chân
dẫm nhẹ vào ngón chân Hán vương. Vốn tinh ý, Hán vương một mặt đã ngừng quát
mắng, một mặt đưa cho hai người xem. Hai người xem xong thư, ghé vào tay Hán
vương thì thầm” [13, tr. 137]. Hay đoạn nói về Lã hậu “Thẩm Thực Kỳ chợt thấy Lã
Thị trở lại, tự nhiên hết sức mừng rỡ. Hạng Bá làm thế này, hóa ra là bày sẵn cổ
cho Thẩm Thực Kỳ và Lã Thị. Tuy phải ở trong phòng canh giữ và với thân phận là
thứ đồ thế chấp, nhưng không thể tách rời sự ân ái của hai người này với nhau”
[13, tr. 126]. Mặc dù, cũng nhắc lại thời kì Hán và Sở giao tranh, với những sự kiện
tiêu biểu nhƣng quyển sách này cũng chỉ kể lại diễn biến lịch sử. Điểm nổi bật của
Hán cung hai mươi tám triều là đã đi sâu khám phá về những góc khuất của con
ngƣời ở thời kì này.
Khi khảo sát về đề tài, thông qua một số quyển về tƣ liệu lịch sử Trung
Quốc, cũng phần nào giúp chúng tôi hiểu hơn về lịch sử cũng nhƣ văn hóa của họ.
4
Ở các quyển nhƣ: Kinh điển văn hóa 5000 năm Trung Hoa tập 1 tác giả Dƣơng Lực
nhà xuất bản Văn hóa Thông tin năm 2005, Sử Trung Quốc tập 1 của Nguyễn Hiến
Lê nhà xuất bản Văn hóa năm 1997, 100 sự kiện Trung Quốc của Trƣơng Tú Bình Vƣơng Hiểu Minh nhà xuất bản Văn hóa Thông tin năm 1998,… Trong các quyển
này, các tác giả cũng đã giới thiệu về thời nhà Tần thôn tín thiên hạ, đặt nền cai trị
hà khắc đối với nhân dân. Thời kì Hán và Sở giao tranh cũng đƣợc nhắc đến, cho
đến khi nhà Hán thống nhất thiên hạ.
Thời kì chiến tranh giữa Hán và Sở không chỉ thu hút các tác giả ghi chép lại
thành những câu chuyện mà còn là một đề tài thu hút các ngành điện ảnh. Với các
phim dã sử Trung Hoa nhƣ: Hán Sở tranh hùng, Hán Sở kiêu hùng, Hán Sở truyền
kì,…đã thu hút đƣợc rất nhiều ngƣời xem. Đều là những câu chuyện miêu tả lại diễn
biến cuộc chiến tranh giữa Hán đại diện là Lƣu Bang và Sở là Hạng Vũ.
Điểm qua những thành tựu, kiến giải của những ngƣời đi trƣớc mà chúng tôi
thuật trong tác phẩm Hán Sở tranh hùng. Kết hợp với việc tìm hiểu tác phẩm thì
chúng tôi cũng tiến hành tìm hiểu về thể loại tiểu thuyết cổ điển Trung Quốc, bối
cảnh xã hội Trung Quốc, để từ đó có cái nhìn sâu sắc hơn về tác phẩm.
Quyển Hán Sở tranh hùng của dịch giả Mộng Bình Sơn, nhà xuất bản Đà
Nẵng năm 2010 là tài liệu chủ yếu mà chúng tôi khảo sát. Đồng thời, chúng tôi còn
tham khảo một số quyển nhƣ: Sử ký của Tƣ Mã Thiên, Tây Sở Bá Vương Hạng Võ
của Thƣờng Vạn Sinh, lịch sử văn học Trung Quốc và một số quyển khác.
Nhìn chung, những tài liệu tham khảo trên, sẽ giúp chúng tôi xác định và làm
rõ giá trị nội dung và nghệ thuật trong tác phẩm Hán Sở tranh hùng mà chúng tôi
khảo sát.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Để có thể nghiên cứu một cách hiệu quả nhất, nhằm đáp ứng yêu cầu mà đề
tài đặt ra, chúng tôi đã sử dụng linh hoạt các phƣơng pháp khác nhau trong bài viết
của mình.
Phƣơng pháp đầu tiên mà chúng tôi thực hiện đó là sử dụng phƣơng pháp
khảo sát, tức là chúng tôi tiến hành đọc tác phẩm, sƣu tầm những tài liệu có liên
quan đến phạm vi nghiên cứu, để có cái nhìn bao quát hơn về đối tƣợng nghiên cứu.
Phƣơng pháp lịch sử: bất cứ một tác phẩm nào cũng ra đời trong một hoàn
cảnh xã hội nhất định. Chúng tôi đặt tác phẩm trong hoàn cảnh lịch sử, xã hội Trung
Quốc giai đoạn từ thời đại nhà Tần đến khi nhà Hán thống nhất thiên hạ, để có cái
nhìn chính xác.
Trong quá trình thực hiện, phƣơng pháp so sánh cũng đƣợc chúng tôi sử
dụng. Chúng tôi nhận thấy có nhiều quyển nói về cuộc chiến giữa Hán và Sở. Vì
thế, chúng tôi sử dụng phƣơng pháp này để có cái nhìn khách quan hơn về tác
phẩm.
6
Hoàng băng hà thì thừa tƣớng Lí Tƣ và Triệu Cao lập chiếu giả, bức chết Thái tử
Phù Tô, lập Hồ Lợi con thứ lên ngôi, tức Nhị thế Hoàng đế.
Nhị Thế lên ngôi lúc 21 tuổi tức năm 209 TCN. Nhị Thế cũng tàn bạo nhƣ
Tần Thủy Hoàng. Nhân dân Trung Quốc không ngừng rên xiết dƣới ách thống trị
của nhà Tần.
Tần Thủy Hoàng vừa mới mất thì có nhiều cuộc khởi nghĩa đã nổ ra. Cuộc
khởi nghĩa của Trần Thắng và Ngô Quảng, đƣợc xem là hai cuộc khởi nghĩa đầu
tiên của nông dân trong lịch sử Trung Hoa lúc bấy giờ. Tuy không giành đƣợc thắng
lợi nhƣng cũng phần nào làm lung lai ý chí của quân đội nhà Tần. Cùng với hai
cuộc khởi nghĩa này cũng có nhiều đạo quân chống Tần nổi lên, tiêu biểu là cuộc
khởi nghĩa của chú cháu Hạng Vũ và Lƣu Bang.
8
Hạng vũ là dòng dõi tƣớng nƣớc Sở, Hạng Vũ cùng chú là Hạng Lƣơng
hƣởng ứng hai cuộc khởi nghĩa của Trần thắng và Ngô Quảng, ra tay giết chết thái
thú Hội Kê, khởi nghĩa ở nƣớc Ngô.
Lƣu Bang làm đình trƣởng ở huyện Bái, đƣợc Tiêu Hà và Tào Tham giúp đỡ
giết chết huyện lệnh, tự xƣng là Bái Công. Ban đầu Hạng Vũ và Lƣu Bang lấy danh
nghĩa là giúp một hậu duệ của vua Sở là Sở Hoài Vƣơng, cả hai cùng hợp sức đánh
Tần, hẹn với nhau ai vào Hàm Dƣơng trƣớc thì đƣợc xƣng vƣơng.
Năm 208 TCN, quân đội nhà Tần cùng Sở giao tranh ở Cự Lộc, nghĩa quân
của Sở anh dũng chiến đấu. Một ngƣời đấu với mƣời ngƣời, tiếng hò, tiếng thét
vang cả đất trời khiến cho quân đội nhà Tần vô cùng khiếp sợ. Quân Sở đã giành
thắng lợi lớn, trận chiến đã làm thay đổi cục diện của trận chiến, tiêu diệt đƣợc đạo
quân chủ lực của nhà Tần. Khi Hạng Vũ đem quân lên phía Bắc cứu Triệu thì Lƣu
Bang đã dẫn quân về phía Tây đánh Tần.
Năm 207 TCN, Lƣu Bang đại phá Vũ Quan, chẳng mấy chốc tiến vào Hàm
Dƣơng.
Vũ phải phá vòng vây mà chạy, đến bờ sông Ô Giang cùng đƣờng nên tự đâm cổ
mà chết.
Cuộc chiến tranh Hán - Sở đến đây chấm dứt, Lƣu Bang thành lập vƣơng
triều nhà Hán.
1.2. Khái niệm về tiểu thuyết, quá trình hình thành và phát triển của tiểu
thuyết cổ điểnTrung Quốc
1.2.1. Khái niệm về tiểu thuyết
Tiểu thuyết là hình thức tự sự cỡ lớn, đặc biệt phổ biến trong thời cận đại và
hiện đại. Với những giới hạn rộng rãi trong hình thức trần thuật, tiểu thuyết chứa
đựng lịch sử của nhiều cuộc đời, lịch sử của các dân tộc và đất nƣớc. Tái hiện xã hội
chân thực và sống động trên nhiều phƣơng diện theo thế giới quan và cách nhìn
nhận cuộc sống của nhà văn.
Con ngƣời trong tiểu thuyết thƣờng phải tự đối đầu với thế giới tự nhiên và
xã hôi. Nhân vật trong tiểu thuyết đƣợc miêu tả ở nhiều góc độ, từ những biểu hiện
sâu kín, những bí ẩn nhất trong tâm hồn, cho đến những biểu hiện từ bên ngoài.
Khơi gợi trong tâm trí ngƣời đọc về những mối quan hệ giữa con ngƣời cá nhân với
xã hội, mỗi số phận cá nhân có thể gắn với số phận của nhân dân và đất nƣớc. Thế
giới trong tiểu thuyết là thế giới đƣợc phản chiếu từ những hình ảnh của thực tại, chỉ
khác là thế giới đó cũng nhƣ diễn tiến của những mối quan hệ phức tạp có phần
mang chủ kiến của ngƣời viết để thể hiện những tƣ tƣởng, tình cảm của bản thân.
10
Mỗi cá nhân trong tiểu thuyết có một cuộc đời riêng, tâm trạng riêng. Cảm
xúc và nhân cách của họ đƣợc thể hiện một cách rõ ràng thông qua các sự kiện, biến
cố mà họ gặp phải trong cuộc đời. Từ đó, chúng ta có thể khám phá đƣợc các nhân
vật dễ dàng, hiểu nhiều hơn những góc khuất trong tâm tƣ, tình cảm của các nhân
vật.
thế mà tiểu thuyết có thể giúp ngƣời đọc hình dung rõ hơn về hiện thực của cuộc
sống từ nhiều hƣớng.
1.2.2. Quá trình hình thành và phát triển của tiểu thuyết cổ điển Trung
Quốc
Văn học Trung Quốc là một bộ phận của văn hóa Trung Quốc. Lịch sử văn
học Trung Quốc có quá trình hình thành và phát triển liên tục, lâu dài trên 5000
năm. Suốt trƣờng kì lịch sử ấy, hệ tƣ tƣởng Nho - Phật - Lão chi phối mọi hoạt động
đời sống văn học. Quá trình hình thành và phát triển của tiểu thuyết cổ điển Trung
Quốc cũng vậy.
Tiểu thuyết, xét về từ nguyên là “lối nói nhỏ”, nhƣng nội hàm của nó có thay
đổi từ lúc mới xuất hiện cho đến lúc đạt đƣợc thành tựu đỉnh cao và suy thoái sau
này. Tiểu thuyết trong nền văn chƣơng Trung Quốc là một thể loại bị xem là lời nói
của những kẻ thấp hèn, bé mọn, không có giá trị. Trong thiên “Tề luận vật” sách
Nam Hoa Kinh của Trang Tử có viết đại ý “Đem tiểu thuyết để nâng cao giá trị diễn
đạt thì nó còn thấp xa”. Cũng có nghĩa Trang Chu đã coi thƣờng tiểu thuyết, không
đáng tin, không có giá trị. Ban Cố một sử gia thời Hán nói “Những cái mà các nhà
tiểu thuyết truyền bá là do các quan nhỏ chuyên thu thập những câu chuyện đầu
đường, ngoài phố, trong xóm rồi bịa đặt”. Điều này, chứng tỏ tiểu thuyết bắt nguồn
từ truyền thuyết nhân gian truyền miệng.
Tiểu thuyết tuy có phạm vi rộng và xuất hiện từ lâu nhƣng nó lƣng chừng,
không rõ ràng, vì thế địa vị của tiểu huyết bị mờ nhạt. Đến thời Ngụy Tấn Nam Bắc
triều tiểu thuyết đã bắt đầu định hình là những chuyện Chí quái, Chí nhân. Đƣợc
nảy sinh từ các truyền thuyết nhân gian, phản ánh những mặt trái của xã hội, những
bất công, ngang trái. Con ngƣời tìm đến một thế giới khác, nhằm thể hiện mơ ƣớc,
khát khao về một thế giới tốt đẹp và công bằng hơn.
Tiểu thuyết trong thời kì này có thể hình dung khái quát thành hai loại: tiểu
thuyết Chí quái và tiểu thuyết dật sự. Tiểu thuyết chí quái xuất hiện do ở giai đoạn
này hai tôn giáo đƣợc truyền bá rộng rãi là Đạo giáo và Phật giáo, bắt đầu xuất hiện
những câu chuyện kể về quỷ thần, ma quái. Tiểu thuyết chí quái bao gồm: kể về
khác nhau của đời sống xã hội, tƣ tƣởng, chủ đề phức tạp và đa dạng. Có thể chia
thành ba thời kì: Thời kì đầu (thời kì sơ Đƣờng) tƣ tƣởng chƣa cao, còn chịu ảnh
hƣởng nhiều bởi tiểu thuyết thời Ngụy Tấn Nam Bắc triều. Thời kì giữa (khoảng
Khai Nguyên, Thiên Bảo về sau) đây là thời kì phồn thịnh của tiểu thuyết truyền kì
thời Đƣờng. Các tác phẩm tƣơng đối phong phú về nội dung và hình thức, bắt đầu
có hơi thở của cuộc sống và có ý nghĩa xã hội.
13
Tiểu thuyết truyền kì thời Đƣờng đã có ảnh hƣởng lớn đến văn học thời kì
sau. Các chủ đề của tiểu thuyết thời kì này cũng là kho báo cho các nhà tiểu thuyết
về sau, bởi vì thời kì này đã xây dựng đƣợc nhiều hình tƣợng nhân vật và cốt truyện
hấp dẫn, sinh động. Ngoài ra, có rất nhiều truyện trong tiểu thuyết đã trở thành điển
cố thƣờng xuyên xuất hiện trong các tác phẩm sau này.
Vẫn có sự kế thừa những thành tựu của tiểu thuyết truyền kì nhƣng tiểu
thuyết đời Tống đã có bƣớc tiến trong lịch sử tiểu thuyết, dƣới dạng thoại bản. Do
những thành tựu phát triển nhất định nhƣ kinh tế lƣu thông, sự tập trung của các đô
thị đông dân để buôn bán,… kéo theo nhiều nhu cầu đa dạng khác nên xuất hiện vai
trò của thuyết thoại nhân (ngƣời kể chuyện ngoài phố). Nét mới của thoại bản là lấy
cuộc sống thị dân làm trung tâm để phản ánh quan hệ xã hội đƣơng thời. Ngƣời kể
đã biết khắc họa thậm chí là cƣờng điệu nhân vật, miêu tả lời nói, nội tâm của nhân
vật hết sức độc đáo, tạo sức hấp dẫn hơn. Tình tiết và bố cục của câu truyện cũng
đƣợc xây dựng một cách công phu hơn so với các giai đoạn trƣớc. Thành tựu lớn
nhất của thoại bản là ở 2 mảng đề tài: tình yêu hôn nhân và các vụ án xét xử. Các
thoại bản này hấp dẫn hơn nhiều so với giai đoạn trƣớc. Tiểu thuyết đời Tống đã đặt
nền móng vững trải cho tiểu thuyết Minh - Thanh ra đời dƣới hình thức chƣơng hồi.
Thời Minh và thời Thanh, tuy hai thời đại khác nhau nhƣng về các mặt xã
hội của hai giai đoạn này có sự tƣơng đồng, nên tiểu thuyết ở hai thời kì này không
có sự khác biệt lớn. Thành tựu chung của tiểu thuyết thời Minh và Thanh đều ở hình
1.3.1. Tóm tắt tác phẩm Hán Sở tranh hùng
Tác phẩm Hán Sở tranh hùng còn có tên gọi khác là Tây Hán Chí. Đƣợc dịch
giả Mộng Bình Sơn dịch ra tiếng Việt với 48 hồi. Đây là một quyển tiểu thuyết lịch
sử, tái hiện lại những cuộc chiến lớn của Trung Quốc.
Tác phẩm có thể chia ra ba phần: diệt Tần, Hán và Sở giao tranh, nhà Hán
thống nhất thiên hạ.
Câu chuyện bắt đầu từ khi nhà Châu suy yếu, các chƣ hầu nổi dậy khắp nơi
tạo nên một thời kì hỗn loạn, còn đƣợc gọi là thời Chiến quốc. Lúc này, thiên hạ
bao gồm bảy nƣớc: Tần, Sở, Triệu, Tề, Hàn, Ngụy, Yên trong đó thì Tần là mạnh
nhất. Và Tần đã nổi dậy thôn tính sáu nƣớc còn lại. Vua Tần là Tần Thủy Hoàng,
sau khi đã bình định thiên hạ xong, ông đã thực hiện rất nhiều chính sách hà khắc.
Ông ra sức vơ vét của cải của nhân dân, để xây dựng nhiều cung điện và lăng tẩm.
Hơn thế nữa, ông còn ra lệnh đốt sách và chôn sống các nhà Nho,… Nhân dân sống
trong thời đại này vô cùng cực khổ, lầm than. Sau khi Tần Thủy Hoàng qua đời,
thừa tƣớng Lí Tƣ và Triệu Cao đã âm mƣu lập Hồ Lợi làm Nhị thế Hoàng đế và ép
Thái tử Phù Tô phải tự sát. Hồ Lợi lên làm vua vẫn tàn ác nhƣ Tần Thủy Hoàng.
15
Do phải sống trong cảnh lao khổ, nên anh hùng thảo dã ở khắp nơi đã nổi
dậy, tề tụ nhân dân chống Tần. Mở đầu cho phong trào chống Tần đầu tiên là Trần
Thắng và Vũ Thần. Sau đó, các nhóm nghĩa binh đã nổi dậy ở khắp nơi nhƣ: Chú
cháu Hạng Lƣơng và Hạng Vũ, Lƣu Bang, Hoàng Sở, Anh Bố và Bành Việt,…Họ
cùng có chung mục tiêu là diệt Tần, đem lại bình yên cho thiên hạ.
Trong các nhóm nghĩa binh thì chỉ có chú cháu Hạng Lƣơng, Hạng Vũ và
Lƣu Bang là những tên tuổi nổi bật nhất. Các nhóm nghĩa binh còn lại đều lần lƣợt
xin theo góp sức để diệt Tần. Trong lúc trộm cƣớp nổi dậy khắp nơi, anh hùng hào
kiệt cũng đua nhau chiêu binh mãi mã thì trong triều Nhị thế ngày đêm vui say
trong cung A Phòng, lại thêm Triệu Cao và Lí Tƣ ra sức vơ vét của cải của dân
sức, chiêu tập binh mã để chuẩn bị tấn công quân Sở. Trƣơng Lƣơng đã dọn đƣờng
cho quân Hán tiến đánh Sở và tìm đƣợc vị “Phá Sở Nguyên Nhung”. Tƣớng quân đó
là Hàn Tín, một ngƣời có mƣu lƣợc hơn ngƣời nhƣng bị Hạng Vũ xem thƣờng
không dùng. Ông là ngƣời có công lớn trong công cuộc diệt Sở sau này.
Đƣợc sự phò tá của những ngƣời tài giỏi nhƣ: Trƣơng Lƣơng, Tiêu Hà, Hàn
Tín,… Công cuộc chuẩn bị của Lƣu bang đã xong, quân Hán bắt đầu tiến công. Hàn
Tín đã dùng kế tu sửa soạn đạo để che mắt quân Sở và tiến quân bằng con đƣờng
khác chiếm lấy những vùng quan trọng. Chƣa đầy hai tháng Hàn Tín đã chiếm đƣợc
Tam Tần, tiêu diệt đƣợc Chƣơng Hàm, các tƣớng theo Chƣơng Hàm nhƣ Tƣ Mã
Hân và Đổng Ể lần lƣợt quy phục.
Chiếm đƣợc Tam Tần, Hàn Tín tiếp tục đƣa quân về chiếm Hàm Dƣơng.
Quân Hán nhanh chóng chiếm đƣợc thành. Lƣu Bang vào thành, dân chúng vô cùng
vui mừng. Lƣu Bang đƣợc Trƣơng Lƣơng giúp sức lần lƣợt thu phục đƣợc Thân
vƣơng và Ngụy Báo. Hàn Tín tiếp tục tiến quân chiếm lấy Hà Nội. Lƣu Bang rất
đƣợc lòng dân, uy thế của nhà Hán ngày càng lên cao. Hàn Tín thấy thời cơ chƣa
đến nên định sang năm mới đánh quân Sở, Lƣu Bang muốn thừa cơ bình định cho
xong thiên hạ. Vì thế, Hàn Tín ở lại trấn thủ Hàm Dƣơng, Lƣu Bang dẫn quân
chiếm lấy Bành Thành, phong cho Ngụy Báo làm đại Nguyên soái. Lúc này Hạng
Vũ đã đem quân đi đánh nƣớc Tề, Lƣơng, Yên, Triệu, sau khi hay tin lập tức trở về
ứng chiến. Ngụy Báo không biết dụng binh, quân Hán đã thua to trong trận truy
thủy, quân tƣớng tan tác, Lƣu Bang may mắn thoát chết trở về Thành Cao.
Hàn Tín giận Lƣu Bang không nghe lời mình khuyên nên đã đóng của không
tiếp ai, Trƣơng Lƣơng và Tiêu Hà khích nên Hàn Tín quyết tâm chiến thắng Hạng
Vũ. Hàn Tín chuẩn bị các chiến xa, luyện tập binh mã để trả thù trận truy thủy.
Hạng Vũ thua to trong trận này, mất hết hai mƣơi vạn quân.
17
Nhờ kế của Phạm Tăng, Hạng Vũ khích Ngụy Báo phản Hán. Hàn Tín đem
18
Cuộc chiến giữa Hán và Sở kéo dài trong 5 năm, đến đây là chấm dứt. Với những
trận đánh long trời lở đất, đầy hào khí với bao biến cố xảy ra, khi thì Hán nằm trong
tình thế khó khăn lúc thì Sở lại vô cùng khốn đốn, cục diện chiến tranh luôn biến
chuyển và cuối cùng quân Hán cũng dành đƣợc thắng lợi.
Tiêu diệt đƣợc quân Sở, nhà Hán thống nhất thiên hạ, nhân dân thoát khỏi
cảnh sống phân li, mất mát. Sau khi Lƣu Bang lên ngôi Hoàng đế, nhà Hán đã nghi
ngờ và giết hại Hàn Tín cùng với các công thần khác nhƣ: Anh Bố, Bành Việt,…
Những ngƣời có công trong việc bình định thiên hạ. Những ai có công lớn và có địa
vị đều lần lƣợt bị Hán đế và Lã hậu trừ khử đi. Riêng chỉ có Trƣơng Lƣơng, sớm
nhận ra đƣợc dã tâm của nhà Hán, không nhận sự ban thƣởng. Ông đã lánh khỏi
chốn phồn hoa để đến núi Chung Nam tu tiên. Sau khi Hán đế mất, Đông cung Thái
tử Lƣu Doanh lên ngôi Hoàng đế. Mọi ngƣời đều làm theo ý nguyện của Hán đế,
Tiêu Hà, Tào Tham,… lần lƣợt lên ngôi tƣớng quốc. Hán đế đã mất nhƣng Lã Thái
Hậu vẫn âm mƣu giết hại các công thần có khả năng gây hại cho Huệ Đế. Từ đó,
nhà Hán thịnh trị, kéo dài hơn bốn thế kỉ.
1.3.2. Giá trị của tác phẩm Hán Sở tranh hùng
Sự góp mặt của Hán Sở tranh hùng đã đánh dấu một thời kì hào hùng của
lịch sử Trung Quốc. Ẩn trong tác phẩm là cả nền văn hóa của một quốc gia, lối sống
của con ngƣời trong một thời đại lịch sử đƣợc miêu tả trong truyện. Tác phẩm đã
góp phần tái hiện lại với độc giả về một thời đại của một dân tộc, đất nƣớc.
Hán Sở tranh hùng là một tiểu thuyết lấy cảm hứng từ lịch sử. Đây là bộ tiểu
thuyết có thể xem là tác phẩm đƣợc phóng tác từ Sử ký của nhà viết sử lỗi lạc Tƣ
Mã Thiên. Tác phẩm đã tái hiện lại một thời đại hào hùng đã qua trong lịch sử
Trung Quốc. Ở đó, có những ngƣời anh hùng đã dám đứng ra chiến dấu để giành lại
sự tự do và cuộc sống bình yên cho nhân dân. Họ chiến đấu không nề chi hi sinh,
của nó. Với những tình tiết khá hấp dẫn, những diễn biến của cốt truyện luôn vận
động. Ngƣời đọc nhƣ bị cuốn vào vòng xoáy của những trận chiến. Có đôi lúc
tƣởng chừng nhƣ sự chiến thắng đã trọn vẹn nhƣng nếu không biết cách nắm giữ thì
cũng sẽ tuột mất. Sự thành công và thất bại đều nằm trong gang tất, cơ hội luôn
giành cho những ngƣời biết nắm bắt nó.
Hán sở tranh hùng không chỉ ảnh hƣởng ở thời đại của nó mà nó vẫn có tầm
ảnh hƣởng cho đến thời đại của chúng ta. Trải dài theo suốt quá trình lịch sử của
dân tộc Trung Quốc, đã có rất nhiều tác giả tìm hiểu và ghi nhận về nó. Thời kì Hán
và Sở giao tranh là một thời kì vàng son trong lịch sử, văn hóa của dân tộc Trung
Quốc. Nó thu hút đƣợc nhiều sự quan tâm của độc giả ở mọi thời đại. Ngƣời ta quan
20
tâm nó không chỉ ở các cuộc chiến, các nhân vật anh hùng mà còn ở cả khả năng
truyền tải về nội dung và những hệ lụy của nó.
Sự xuất hiện của tác phẩm Hán Sở tranh hùng góp phần làm phong phú thêm
những tƣ liệu lịch sử về một nền văn hóa, một giai đoạn của đất nƣớc Trung Quốc.
Đáp ứng đƣợc phần nào nhu cầu quan tâm của các bạn đọc trên thế giới, và cũng
phần nào hiểu hơn về con ngƣời, dân tộc của họ.
21
CHƢƠNG 2: GIÁ TRỊ NỘI DUNG TRONG HÁN SỞ
TRANH HÙNG
2.1. Hiện thực xã hội trong Hán Sở tranh hùng
Hán Sở tranh hùng nổi bật nhất vẫn là các cuộc chiến. Đó là một cuộc chiến
đầy hào khí, với những trận đánh long trời lỡ đất, ghi lại trong lịch sử dân tộc Trung
Quốc về một thời đại hào hùng, và cũng là truyền thống lịch sử của một dân tộc.
Copyright: Tài liệu đại học ©