Bộ LAO ĐộNG - THƯƠNG BINH Và Xã HộI
TổNG CụC DạY NGHề
Chủ biên - biên soạn: Diệp minh hạnh
Giáo trình
Sửa chữa và bảo dỡng
Ly hợp và hộp số thuỷ lực
NGHề: SửA CHữA ô tô
trình độ: cao

Dự án giáo dục kỹ thuật và dạy nghề (VTEP)
Hà Nội - 2008
1
114-2008/CXB/29-12/LĐXH
Mã số:
0122
1229



2
Tuyên bố bản quyền :
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình.
Cho nên các nguồn thông tin có thể đợc
phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho
các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi
mục đích khác có ý đồ lệch lạc hoặc sử
dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành
mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
Tổng cục Dạy nghề sẽ làm mọi cách để
bảo vệ bản quyền của mình.
Tổng cục Dạy nghề cám ơn và hoan

trong tơng lai.
Giáo trình môđun Sửa chữa và bảo dơng ly hợp và hộp số thuỷ lực đợc biên soạn
theo các nguyên tắc: Tính định hớng thị trờng lao động; Tính hệ thống và khoa học;
Tính ổn định và linh hoạt; Hớng tới liên thông, chuẩn đào tạo nghề khu vực và thế
giới; Tính hiện đại và sát thực với sản xuất.
Giáo trình môđun Sửa chữa và bảo dơng ly hợp và hộp số thuỷ lực t cấp trình độ
cao đã đợc Hội đồng thẩm định Quốc gia nghiệm thu và nhất trí đa vào sử dụng và đợc
dùng làm giáo trình cho học viên trong các khóa đào tạo ngắn hạn hoặc cho công nhân kỹ
thuật, các nhà quản lý và ngời sử dụng nhân lực tham khảo.
Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ đợc hoàn chỉnh để trở thành giáo trình chính thức
trong hệ thống dạy nghề.
Ngày 15 tháng 4 năm 2008
Hiệu trởng
Bùi Quang Chuyện
giới thiệu về mô đun
Vị trí, ý nghĩa, vai trò mô đun:
Biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh là những bộ phận của hệ thống
truyền lực đợc dùng nhiều trên các ô tô hiện đại ngày nay. Biến mô men thuỷ lực và
hộp số hành tinh có nhiệm vụ tự động truyền, cắt, biến đổi mô men, thay đổi hớng
3
chuyển động và số vòng quay của động cơ bằng thuỷ lực phù hợp với lực kéo của ô
tô.
Sửa chữa và bảo dỡng biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh là một công
việc có tính thờng xuyên, phức tạp và quan trọng đối với nghề sửa chữa ô tô, nhằm
nâng cao tuổi thọ của biến mô thuỷ lực và hộp số hành tinh ô tô và đáp ứng các tính
năng tự động điều khiển và tính tiện nghi của ô tô ngày nay. Công việc sửa chữa
không chỉ cần những kiến thức cơ học ứng dụng kỹ năng sửa chữa cơ khí và thuỷ lực,
mà nó còn đòi hỏi sự yêu nghề và tinh thần trách nhiệm cao của của ngời thợ sửa
chữa ô tô.
Mục tiêu của mô đun:

trên ô tô.
5. Sửa chữa và bảo dỡng: biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh ô tô.
4
6. Bảo dỡng cơ cấu điều khiển và các bộ cảm biến.
7. Sử dụng dụng cụ, thiết bị và kỹ thuật an toàn trong sửa chữa, bảo dỡng: biến
mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh trên ô tô.
5
S¬ ®å quan hÖ theo tr×nh tù häc nghÒ
6
HAR 01 01
Điện
kỹ thuật
HAR 01 19
SC-BD phần
cố định động cơ
HAR 01 18
Kỹ thuật về
động cơ đốt trong
H AR 01 08
Kỹ thuật
đIện tử
HAR 01 10
Vật liệu
cơ khí
HAR 01 11
Dung sai
và lắp ghép
HAR 01 12
Vẽ
kỹ thuật

SC-BD Hệ thống
đánh lửa
HAR 01 28
SC-BD Trang
thiết bị điện ô tô
HAR 01 29
SC-BD Hệ thống
truyền lực
HAR 01 30 SC-BD
Cầu chủ động
HAR 01 31
SC-BD Hệ thống
di chuyển
HAR 01 32
SC-BD Hệ
thống lái
HAR 01 33
SC-BD Hệ
thống phanh
HAR 01 35
SC Pan ô tô
HAR 01 34
K.tra tình trạng kỹ
thuật đ/cơ và ô tô
HAR 01 36
nâng cao
hiệu quả công
việc
Bằng
công nhân

tăng áp
HAR 02 15
SC-BD Hệ
thống phun
xăng điện tử
HAR 02 16
SC-BD BCA
điều khiển bằng
điện tử
HAR 02 17
SC-BD HT
đ/khiển bằng
khí nén
Bằng
công nhân

bậc cao
Chứng
chỉ
nghề
HAR 01 09
Cơ
kỹ thuật
HAR 02 13
Công nghệ phục hồi
chi tiết trong s/chữa
HAR 02 09
Công nghệ khí
nén và thủy lực
HAR 02 10

Bài Danh mục các bài học
Lý
thuyết
Thực
hành
Các hoạt
động khác
Bài 1 Cấu tạo biến mô men thuỷ lực. 6 16
Bài 2 Sửa chữa và bảo dỡng biến mô men thuỷ lực 6 16
Bài 3 Cấu tạo hộp số hành tinh ô tô. 6 16
Bài 4 Sửa chữa và bảo dỡng hộp số hành tinh ô tô. 6 16
Bài 5 Bảo dỡng các bộ cảm biến. 6 16
Cộng 30 80
9
Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun
1. Kiến thức:
Trình bày đợc đầy đủ các nhiệm vụ, yêu cầu, cấu tạo và nguyên tắc hoạt
động của biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh ô tô.
Giải thích đúng những hiện tợng, nguyên nhân h hỏng và phơng pháp bảo d-
ỡng, kiểm tra, sữa chữa các bộ phận của biến mô men thuỷ lực và hộp số
hành tinh ô tô.
2. Kỹ năng:
Tháo lắp, kiểm tra và bảo dỡng, sửa chữa đợc các h hỏng chi tiết, bộ phận
của biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh đúng quy trình, quy phạm và
đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa.
Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ kiểm tra, bảo dỡng và sửa chữa đảm bảo
chính xác và an toàn.
Chuẩn bị, bố trí và sắp xếp nơi làm việc vệ sinh, an toàn và hợp lý.
3. Thái độ:
Chấp hành nghiêm túc các quy định về kỹ thuật, an toàn và tiết kiệm trong

II. Nhiệm vụ, yêu cầu
1. Nhiệm vụ
Bộ biến mô men có các nhiệm vụ:
- Tăng mô men do động cơ tạo ra và làm cho trục khuỷu quay đều.
- Tự động đóng và mở mạch truyền lực (truyền công suất) từ động cơ đến trục
sơ cấp hộp số hành tinh.
- Dẫn động bơm dầu của cơ cấu điều khiển thuỷ lực của cụm hộp số hành tinh.
- Đảm bảo an toàn cho động cơ và hệ thống truyền lực khi bị quá tải.
2. Yêu cầu
- Tự động truyền và tăng đợc mô men xoắn lớn nhất của động cơ hợp lý .
- Làm việc êm và giúp cho việc tự động đi số chính xác.
- Đảm bảo an toàn cho động cơ và hệ thống truyền lực khi bị quá tải.
- Kết cấu đơn giản, thoát nhiệt tốt và có độ bến cao.
Ngày nay biến mô men thuỷ lực (ly hợp thuỷ lực) đợc sử dụng nhiều trên ô tô tải và ô
tô du lịch.
III. Cấu tạo và hoạt động của bộ biến mô men thuỷ lực
Hình 1-1: Cấu tạo chung bộ biến mô men thuỷ lực và hộp số hành tinh
Hộp số hành tinh Biến mô thuỷ lực
Trục khuỷu
Bộ vi sai
12
1. Cấu tạo: (hình 1-2 )
a) Phần chủ động gồm có: vỏ và bánh bơm
- Bánh bơm
Bánh bơm gồm nhiều cánh bơm làm bằng thép hoặc hợp kim nhôm có dạng cong
hình xuyến đợc lắp theo hớng kính ở bên trong vỏ bơm, bánh bơm đợc gắn liền với vỏ biến
mô.
- Vỏ biến mô men
Vỏ biến mô men đợc lắp chặt với trục khuỷu thông qua tấm dẫn động và luôn quay
cùng trục khuỷu, vỏ biến mô dùng để lắp bánh bơm, rô to tua bin, stato và chứa dầu hộp

tua bin làm cho rô to tua bin và trục sơ cấp quay theo chiều của bánh bơm.
Sau khi dầu mất năng lợng do va đập vào các cánh quạt của rô to tua bin, dầu chảy
vào trong dọc theo các cánh và khi va đập vào bề mặt cong các cánh rô to quay sẽ đổi h-
ớng ngợc lại đẩy dầu về các cánh của bánh bơm để lặp lại chu kỳ ban đầu.
- Nh vậy việc truyền mô men (truyền công suất ở chế độ không tải) đợc thực
hiện bởi dòng dầu chảy qua các cánh bơm và các cánh của rô to tua bin.
b) Trạng thái khuyếch đại (biến) mô men (hình 1-3)- Sau khi dầu đi qua rô to tua bin đổi hớng nh trên, dòng dầu chảy đi qua các
cánh của stato. Do chênh lệch tốc độ quay của bánh bơm và rô to tua bin, dầu từ rô to
đập vào mặt trớc của các cánh stato làm cho stato quay theo hớng ngợc lại của bánh
bơm và làm cho khớp một chiều khoá cứng stato. Khi stato bị khoá cứng, dòng chảy
đập vaò mặt cong của các cánh stato làm thay đổi hớng dòng chảy (xiên góc) có tác
dụng tăng cờng thêm chuyển động quay của bánh bơm (tăng mô men khi ô tô bắt đầu
chuyển động). Do vậy khi đạp chân ga sẽ làm cho rô to tua bin quay với mô men lớn
hơn mô men do động cơ sinh ra (biến mô men) để làm cho ô tô khởi hành
c) Trạng thái khớp nối thuỷ lực (hình 1-4)
- Khi tốc độ quay của rô to tua bin tăng lên đạt đến tốc độ quay của bánh bơm,
hớng của dòng chảy dầu đến stato cùng hớng với chiều quay bánh bơm làm cho dầu
đập vào mặt sau của các cánh stato đẩy mở khớp một chiều cho stato quay cùng
chiều với rô to tua bin và bánh bơm. Biến mô không còn chức năng khuếch đại môHình 1-3 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của biến mô men thuỷ lực
Trạng thái tuyền công suất và trạng thái biến mô men
Bánh bơmBánh bơm Rô to tua bin
Rô to tua bin
Dòng tăng mô men
Trục sơ cấp Stato Stato

100% công suất của động cơ đến hộp số. Để ngăn chặn hiện tợng mất năng lợng và
giảm tiêu hao nhiên liệu, trên rô to tua bin đợc lắp cơ cấu khoá biến mô loại ma sát
(hình 1-5).
- Khi tốc độ ô tô tăng từ trung bình đến cao (trên 60 km/giờ) khoá biến mô sẽ nối
cứng rô to tua bin với bánh bơm.
- Khi xe chạy ở tốc độ trung bình và cao (trên 60 km/giờ), do các bộ cảm biến tốc
đô xe và bộ cảm biến độ mở bớm ga sẽ điều khiển van tín hiệu và van rơ le, mở đờng
dầu có áp suất phía sau khóa biến mô, đẩy tấm ma sát của cơ cấu khoá ép chặt vào
vỏ biến mô nối cứng rô to tua bin với bánh bơm để cho 100% công suất đợc truyền
đến rô to và hộp số.
III. Cấu tạo các bộ phận
1. Stato và khớp một chiều
a. Nhiệm vụ
Stato và khớp một chiều dùng để làm tăng mô men của bánh bơm khi động cơ
bắt đầu hoạt động.
b. Cấu tạo (hình. 1-6)
Stato đợc đặt giữa bánh bơm và rô to tua bin. Stato lắp quay trên trục và trục
stato đợc lắp cố định với vỏ hộp số.
- Khớp một chiều gồm có: vòng trong lắp chặt với trục stato, vòng ngoài lắp với
stato, bên trong có vòng lò xo và các con lăn. Hình 1-5 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của khoá biến mô

Bánh bơm Rô to t/ bin
Van tín hiệu Van rơ le
Khoá b/ mô a) b)
Hình 1-6 Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của khớp một chiều của stato
a) Sơ đồ cấu tạo stato; b) Sơ đồ cấu tạo khớp một chiều
Cánh cong
Dầu đến bánh bơm
H ớng dầu đi, nếu
không có stato
Vòng ngoài
Lò xo
Con lăn
Vòng trong
17
Khoá biến mô đợc lắp trên moayơ của rô to tua bin. Bao gồm: pitông khoá có
dán vật liệu ma sát hoặc dán vào vỏ biến mô dùng để truyền lực ngăn sự trợt tại thời
điểm ăn khớp của khoá biến mô. Lò xo giảm chấn lắp trên khớp khoá dùng để hấp thụ
lực xoắn do sự ăn khớp của ly hợp, ngăn không tạo ra va đập.
c) Nguyên tắc hoạt động
- Trạng thái nhả khớp (hình. 1-7b)
Khi xe chạy ở tốc độ thấp, bộ phận điều khiển các van tín hiệu và van rơ le mở
cho dầu có áp suất chảy đến phía trớc của khớp khoá. Do áp suất ở phía trớc và phía
sau của khớp khoá bằng nhau, nên khớp khoá nhả ra không tiếp xúc với vỏ bộ biên
mô.
- Trạng thái ăn khớp (hình. 1-7c)
Khi xe chạy ở tốc độ trung bình và cao (trên 60 km/giờ), do các bộ cảm biến tốc
đô xe và bộ cảm biến độ mở bớm ga sẽ điều khiển van tín hiệu và van rơ le, mở đờng
dầu có áp suất phía sau khóa biến mô, đẩy tấm ma sát của cơ cấu khoá ép chặt vào

Hình 1-8. Cấu tạo của bơm dầu
Trục stato B/ răng bị động Nắp bơm
Thân bơm B/ răng chủ động
Thân bơm B/ răng bị động
B/ răng bị động
19
c) Nguyên tắc hoạt động
Khi động cơ và bộ biến mô hoạt động làm cho bánh răng chủ động quay trong bánh
răng bị động vừa ăn khớp vừa tạo ra các khoang dầu và tăng dần thể tích tạo ra sức hút để
hút dầu từ các te vào trong bơm sau đó nén ép dầu từ thể tích lớn về thể tích nhỏ, làm tăng
áp suất dầu để đa dầu đến hệ thống điều khiển hộp số và bộ biến mô.
Tốc độ động cơ tăng lên làm cho áp suất của bơm dầu tăng lên tơng ứng (áp
suất bơm dầu từ 1, 6-2,5 MPa)
- áp suất làm việc của bơm dầu đợc điều chỉnh ổn định từ 1,6 - 2,0 Mpa nhờ van
điều tiết áp suất lắp sau bơm trên mạch phân nhánh của đờng dầu chính.
4. Van điều tiết áp suất
a) Nhiệm vụ : Van điều tiết áp suất dùng để điều chỉnh áp suất bơm dầu ổn định từ
1,6 2,0MPa.
b) Cấu tạo (hình.1-9):
Van điều tiết áp suất gồm có: thân van lắp sau bơm dầu trên mạch phân nhánh của
đờng dầu chính, con trợt, một đầu đóng kín và tiếp xúc với áp lực của mạch dầu chính từ
bơm dầu, đầu kia tựa vào hai lò xo. Con trợt có ba mặt trợt để đóng, mở ba mạch dầu từ
van đến: bộ biến mô, về trớc bơm dầu và từ bơm dầu đến van.

a) b) c)
Hình 1-9. Sơ đồ cấu tạo và hoạt động của van điều tiết áp suất
a) Khi áp suất nhỏ; b) Khi áp suất lớn, dầu về biến mô;

đến đạt chuẩn quy định, đẩy van
pít tông nén lò xo, mở thông đ-
ờng dầu đến van rơ le khoá biến
mô. Dầu đến van rơ le đẩy mở
van cho dầu áp suất cao đi vào
bộ biến mô, đẩy khớp khoá biến
mô ép chặt vào vỏ biến mô.
5. Van rơ le khoá biến mô
a) Nhiệm vụ
Van rơ le khoá biến mô dùng
để điều khiển khoá biến mô
đóng và mở khoá biến mô.
b) Cấu tạo (hình.1-11)
Van khoá biến mô gồm có: thân van, các đờng ống dẫn dầu, van pít tông và lò xo đợc
lắp trong thân van dới.
c) Nguyên tắc hoạt động (hình.1-11)
Khi áp suất dầu từ van tín hiệu tác dụng lên phần dới của van rơ le, đẩy van rơ le
đi lên mở thông đờng dầu phía sau khoá biến mô và đẩy khoá biến mô vào trạng thái
khoá biến mô.
Khi áp suất dầu từ van tín hiệu bị cắt, van rơ le đợc ấn đi xuống mở thông đờng
dầu có áp suất đến phía trớc khoá biến mô làm cho biến mô trở về trạng thái mở khoá
biến mô.
Hình 1-11 Sơ đồ hoạt động của van tín hiệu biến mô
Van đ/c thấp áp
Van rơ le
Khoá biến mô
Rô to Bánh bơm
Van tín hiệu
21
IV. Nội dung bảo dỡng bộ biến mô.
1. Làm sạch bên ngoài.
2. Tháo rời bộ biến mô và làm sạch chi tiết.
3. Kiểm tra các chi tiết.
4. Tra dầu, mỡ bôi trơn các chi tiết.
5. Lắp các chi tiết và bộ phận biến mô.
6. Kiểm tra hoàn chỉnh và vệ sinh công nghiệp.
V. Câu hỏi và bài tập
1. Nhiệm vụ của bộ biến mô men ?
2. Ưu nhợc điểm của bộ biến mô men ?
3. (Bài tập) Vẽ sơ đồ cấu tạo và nêu nguyên tắc hoạt động của bộ biến mô ở
trạng thái biến mô men.
22
tHựC HàNH bảo dỡng bộ biến mô men
I. tổ chức chuẩn bị nơi làm việc
1. Mục đích:
- Rèn luyện kỹ năng tháo lắp bộ biến mô và hộp số hành tinh.
- Nhận dạng các bộ phận chính của bộ biến mô và hộp số hành tinh.
2. Yêu cầu:
- Tháo, lắp thành thạo, đúng quy trình và đúng yêu cầu kỹ thuật.
- Nhận dạng đợc các bộ phận bộ biến mô và hộp số hành tinh.
- Sử dụng dụng cụ hợp lý, chính xác.
- Đảm bảo an toàn trong quá trình tháo, lắp hộp số hành tinh.
- Tổ chức nơi làm việc khoa học, ngăn nắp, gọn gàng.
3. Chuẩn bị:
a) Dụng cụ:
- Dụng cụ tháo lắp bộ biến mô và hộp số hành tinh.
- Khay đựng dụng cụ, chi tiết.
- Giá nâng cầu xe, kích nâng và gỗ chèn kê lốp xe.

- Tra dầu, mỡ bôi trơn các chi tiết: ổ bi, các lỗ chốt.
- Thay thế các chi tiết theo định kỳ bảo dỡng (tấm ma sát, phe hãm).
- Thay dầu bôi trơn bộ biến mô.
II. quy trình bảo dỡng Bộ biến mô
1. Chuẩn bị dụng cụ và nơi làm việc
- Vam cảo và bộ dụng cụ tay tháo bộ biến mô.
Hình 1-12. Cấu tạo bộ biến mô men
Bộ biến mô
men
Bộ biến mô men
Vỏ bộ biến mô
men
Rô to tua bin và stato Bánh bơm
Trục khuỷu Đệm Bánh đà
Trục sơ cấp
24
- Dầu bôi trơn, bơm hơi, mỡ bôi trơn và dung dịch rửa.
2. Tháo và làm sạch các chi tiết bộ biến mô
- Dùng dung dịch rửa, bơm hơi, giẻ sạch để làm sạch, khô bên ngoài bộ biến mô.
- Dùng cờ lê và vam cảo tháo rời bộ biến mô.
3. Kiểm tra bên ngoài các chi tiết
- Dùng kính phóng đại và mắt thờng.
- Quan sát bên ngoài và bề mặt các chi tiết.
4. Bôi trơn các chi tiết
- Dùng mỡ bôi trơn.
- Bôi trơn các lỗ, bạc xoay và tra mỡ bôi trơn các chi tiết.
5. Lắp các chi tiết của bộ biến mô
- Dùng cờ lê, vam cảo và tuýp đúng loại.
- Lắp bộ biến mô (ngợc lại quá trình tháo).
6. Kiểm tra tổng hợp và vệ sinh công nghiệp