Lời nói đầu
Việt Nam là một đất nước được hình thành từ nền văn hóa văn minh
lúa nước, bởi vậy nền văn hóa lúa nước ảnh hưởng tới đời sống sinh hoạt lối
sống, cách ăn măc, sản xuất, giao lưu cho tới phong tục tập quán được hình
thành từ rất sớm và rất đa dạng. Cùng với quá trình lao động sản xuất những
cư dân trồng lúa nước đã taọ ra cho mình những phong tục tập quán riêng
mang đậm đà tính bản sắc của mình. những điều đó đã tạo nên những giá trị
văn hóa mà cho tới nay vẫn còn tồn tại ở các làng quê nông thôn vùng văn
hóa đồng bằng Bắc Bộ đó là : hình thái xã hội, gia đình, họ hàng, cấu trúc
nhà ở, quan hệ sản xuất, phương thức sản xuất, cho tới văn hóa , phong tuc
tập quán… vì văn hóa nông thôn Việt rất đa dạng phong phú nên ở đây tôi
xin nói về một phong tục tập quán của nông thôn Việt Nam có trong cuộc
sống đời thường đó là phong tục “trầu cau” và “hút thuốc lào”.
Thông qua bài viết tôi muốn giới thiệu về nguồn gốc sự ra đời và qua
trình phát triển của hai phong tục này. Để đóng góp thêm một số kiến thức
cho nhưng người muốn tìm hiểu về văn hóa về đất nước con người việt
Nam.
Do còn thiếu kinh niệm nên bài viết chưa được hay, còn sơ sài, thiếu
sót. Vì vậy mong đựợc sự thông cảm và đóng góp ý kiến của thầy cô và bạn
đọc.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn !
Từ lâu đời, Trầu cau đã gắn liền với đời sống của người Việt. Trầu
cau được dùng để tiếp khách hàng ngày, trầu có mặt trong mỗi cuộc vui
buồn của làng quê. Ngày xưa, trầu cau là vật lễ trong các lễ tế thần, tế gia
tiên, lễ tang, lễ cưới, hỏi, lễ thọ, lễ mừng... Ngày nay, trầu cau vẫn là thứ
không thể thiếu trong việc giao hiếu, kết thân, cưới hỏi..., bởi miềng trầu tuy
đơn giản nhưng mang bao ý nghĩa sâu đậm trong đời sống văn hóa của
người Việt Nam.
Ăn trầu là phong tục cổ truyền của người Việt và phổ biến ở vùng
nhiệt đới châu Á, châu Đại Dương (ở Miến Điện trầu gọi là "kun-ya", Ấn Độ
trầu gọi là "paan", Philippines trầu gọi là "nga-nga"...). Ở mỗi nơi, mỗi vùng,


Tráp đựng trầu
Cây cau thẳng, dây trầu mềm, khắp xứ sở Việt Nam đâu mà không thấy,
hàng cau phía trước bên bể nước mưa và giàn trầu trong mỗi ngôi nhà nơi
thôn dã luôn là biểu hiện của sự thái bình. Trong Nam có 18 thôn vườn trầu,
tổng diện tích hàng trăm cây số vuông. Ngoài Bắc, dọc các thôn xóm ven
sông Hồng, ngày xưa tới đâu mà chẳng nghe câu hát :
"Ru con con ngủ cho rồi
Để mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu.
Mua vôi chợ Quán, chợ Cầu,
Mua cau Nam phố, mua trầu chợ Dinh."
Và ở miền Trung, đâu đâu cũng thấy thấp thoáng bóng cau bên cạnh bóng
dừa và văng vẳng đâu đây câu hát :
" Bồng em mà bỏ vô nôi,
Cho mẹ đi chợ mua vôi ăn trầu
Mua vôi chợ Quán , chợ Cầu
Mua cau Bát Nhị , mua trầu Hội An."
Sách xưa thì ghi: "Ăn trầu làm thơm miệng, hạ khí, tiêu cơm" những
vật dụng cho việc ăn trầu hôm nay vẫn thấy, đó là cơi trầu (gắn liền với câu:
đàn bà sâu sắc như cơi đựng trầu), là dao bổ cau (gắn liền với câu: mắt sắc
dao cau), là chiếc âu trầu, là bình vôi, chìa vôi, ống vôi, là khăn, là túi đựng
trầu.Nhà giàu còn đựng được tráp trầu, khay trầu sơn màu khảm trai rất đẹp .
Như thế đủ thấy trầu cau gắn liền với sinh hoạt của nông thôn ta chặt chẽ và
lâu đời biết dường nào.
Tục ăn trầu được chia làm hai loại :
+Thứ nhất là được dùng trong cuộc sống hàng ngày mang giá trị đời
thường dùng tiếp khách hàng ngày, như bát chè xanh, như điếu thuốc lào.Ở
vùng nông thôn miền Bắc miếng trầu trở thành món ăn tinh thần không thể
thiếu được, đặc biệt là các bà các mẹ tuổi đã cao răng đã rụng nhưng lúc nào
trong miệng cũng móm mém nhai trầu, nhai hết miếng này tái miếng khác

cái bùi của rễ...tất cả tạo nên một chất kích thích , làm cho thơm mồm, đỏ
môi .
Miếng trầu còn tàng ẩn, tiềm ẩn tình nghĩa anh em ở nơi sự tích trầu - cau
- vôi: Sống chia rẽ anh em là chết. Sự hối hận đền bù cho cái chết, bằng
cái chết... Chết rồi nhưng vì biết hối hận nên lại sống lại, hóa thân nơi trầu
- cau - vôi, hòa hợp nơi miếng trầu. Một triết lý nhân sinh huyền nhiệm,
tuyệt vời, không cần rao giảng rườm lời như triết lý Tây, không cần "thiên
kinh địa nghĩa" như triết lý Tàu. Triết lý Việt Nam thường là "triết lý vô
ngôn" mà hay. Mà mầu nhiệm. Mà đầy tính "hiệu quả". ngôn" mà hay.
Mà mầu nhiệm. Mà đầy tính "hiệu quả".
Nét đẹp và giá trị của văn hoá trầu cau:
Tục ăn trầu cũng là một trong những yếu tố cấu thành nền văn hoá Việt
Nam, hơn thế nữa, nó chính là một nét giao tiếp đặc sắc của người Việt,
mang nặng tình người và chở nặng tính người nhất.
Trầu cau gần gũi với sinh hoạt của người Việt nên hiển nhiên nó cũng trở
thành hình tượng của văn học dân gian. Sự tích Trầu Cau là một câu
chuyện bi ai mà thắm đượm nghĩa tình với hình tượng khó quên cây cau-
người chồng, dây trầu-người vợ và hòn đá (vôi)-đứa em trai chồng...
Rồi đến cả trăm câu ví, câu đố, ca dao, ngạn ngữ, tục ngữ dân gian mà tập
trung nhất là những bài, những câu của trai gái nói, hát với nhau gọi là
những câu hát trao duyên, câu hát mời trầu. Hát mời trầu có tới hàng trăm
câu hát khác nhau nhưng câu nào cũng nói tới trầu, cau, vôi, vỏ hoặc nói
về cái tài của người bổ cau, têm trầu. Câu hát mời trầu cũng là câu hát bày
tỏ lòng mình. Bên cạnh những "vôi nồng", "miếng trầu cánh phượng",
"cau bổ bốn bổ ba", là những "trầu giải yếm giải khăn", "trầu loan, trầu
phượng, trầu tôi trầu mình" là những "trầu tính trầu tình", "trầu nhân, trầu
ngãi"... để rồi thành "trầu mình lấy ta", "trầu nên vợ nên chồng". Tục ăn
trầu còn gắn với phong tục nhuộm răng đen để có những má hồng răng
đen tiêu biểu của cái đẹp con gái thuở nào. Người thôn nữ má hồng răng
đen, một thuở đã trở thành hình ảnh làm si mê biết bao chàng trai, như câu

Thưa rằng: Bác mẹ em răn
Làm thân con gái chớ ăn trầu người...
Phép biện chứng vừa bạo dạn, vừa e thẹn đúng nơi, đúng lúc, là nghệ
thuật sống của người thanh nữ...Đó là nghệ thuật chối từ mà giờ đây ít ai
chịu học vì đã quá quen với sự "thu nhận".