Phần 1: Phần mở đầu
I- Lý do chọn đề tài
Thực hiện Nghị quyết số 40/2000/QH của Quốc Hội về đổi mới ch-
ơng trình giáo dục phổ thông. Năm học 2005-2006, SGK lớp 4 nói chung
và SGK Toán 4 nói riêng đợc thay mới đại trà trong cả nớc. Nội dung và
mức độ kiến thức của Toán 4 đã đợc lựa chọn, thử nghiệm, rà soát.
CTTH mới đã thể hiện rõ những u điểm so với CTTH cũ về nội dung
và phơng pháp. Tuy nhiên khi thực hiện chơng trình mới nói chung, giáo
viên tiểu học cũng còn gặp những khó khăn bỡ ngỡ nhất định.
Môn Toán trong CTTH mới mà cụ thể là trong SGK Toán 4 mới đã
thể hiện rõ những u điểm của nó nh: giảm nhẹ một số nội dung lý thuyết
mà chuyển nó thành bài tập, tăng cờng các tranh ảnh, hình vẽ sinh động
trong các bài học, định hớng các phơng pháp dạy và học, phát huy tính tích
cực chủ động sáng tạo của học sinh.
Tuy nhiên để nghiên cứu sâu về từng mạch kiến thức trong môn
Toán lớp 4 còn cha đợc nhiều ngời quan tâm. Mạch kiến thức về yếu tố
hình học là một trong những nội dung quan trọng của Toán 4, nó giúp học
sinh hình thành những biểu tợng về các hình hình học, rèn luyện các kỹ
năng, kỹ xảo, hình thành những phẩm chất, đức tính quý báu và phát triển
đợc trí tởng tợng không gian cho học sinh.
Vì vậy việc nghiên cứu nội dung và phơng pháp dạy học yếu tố hình
học ở Toán 4 là cần thiết đối với mỗi giáo viên tiểu học và mỗi sinh viên
khoa giáo dục tiểu học, cho nên để tìm hiểu sâu hơn vấn đề này em chọn đề
tài: Tìm hiểu về dạy học mạch kiến thức yếu tố hình học trong Toán 4
chơng trình tiểu học mới làm đề tài NCKH cho mình.
II- Mục đính nghiên cứu
Căn cứ vào nội dung giảng dạy mạch kiến thức YTHH trong SGK
Toán 4 và việc tìm hiểu nghiên cứu tài liệu, nên em xác định đợc mục đích
nghiên cứu là:
Nắm đợc nội dung và phơng pháp dạy học YTHH trong Toán 4.
Thấy đợc mối quan hệ giữa kiến thức về YTHH với các mạch

(trừ Toán 5). Tuy vậy nhìn vào toàn bộ các YTHH đa vào chơng trình cũng
thấy rõ sự kết hợp quan điểm lôgíc và quan điểm phát triển tâm lý lứa tuổi.
Tuy nhiên trong sự kết hợp ấy vai trò chủ đạo của các yếu tố tâm lý rõ nét
2
hơn ở các lớp đầu cấp, giảm dần ở các lớp trên theo hớng tăng dần các quan
điểm lôgíc. Quan điểm đồng tâm trong nguyên tắc dạy học ở tiểu học là
một mặt thể hiện sự kết hợp nói trên. Do vậy để dạy học tốt phần các
YTHH trong Toán 4 thì phải nắm chắc các tính chất hình học và những vấn
đề tâm lý có liên quan, từ đó sẽ làm tăng tính lôgíc trong việc xác định yêu
cầu dạy học ở từng lớp và đối với việc lựa chọn các thủ thuật s phạm ở lớp
đó.
Việc dạy học các YTHH cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh
lớp 4 nói riêng nhằm mục đích sau:
Thứ nhất: Giúp cho học sinh nhận biết chính xác góc nhọn, góc
tù, góc bẹt, hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song, một số
đặc điểm về cạnh, góc của hình bình hành, hình thoi.
Thứ hai: Rèn luyện một số kỹ năng thực hành nh: Vẽ hình, ghép
hình, đo đạc, phát triển một số năng lực trí tuệ.
Khi học các YTHH các em đợc sử dụng các dụng cụ nh: Thớc kẻ, êke
để đo đạc và vẽ chính xác theo quy trình hợp lý để phát hiện và kiểm tra
các đặc điểm của hình, đo và tính chu vi, diện tích của một số hình.
Ví dụ:
- Biết vẽ đờng cao của hình tam giác, biết vẽ hai đờng thẳng vuông góc,
hai đờng thẳng song song, hình bình hành, hình thoi khi đã biết các độ dài
của các cạnh.
- Biết tính chu vi của hình bình hành, hình thoi.
- Qua việc học tập những kiến thức và rèn luyện những kỹ năng trên,
giúp học sinh phát triển một số năng lực nh: Phân tích, tổng hợp, quan sát,
so sánh, đối chiếu, dự đoán, trí tởng tợng không gian.
Thứ ba: Tích lũy những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt

khả năng hoạt động, năng lực diễn đạt bằng ngôn ngữ, kỹ năng sử dụng các
dụng cụ học tập nh thớc kẻ, compa. Thông qua việc thực hành và dựa vào
kinh nghiệm sống mà học sinh dần tích lũy đợc những hiểu biết, các kỹ
năng cần thiết, biết ớc lợng khoảng cách khi vẽ hình và dùng hình làm ph-
ơng tiện trực quan khi học kiến thức số học.
Hình thành công thức tính chu vi, diện tích đối với một số hình
học.
Khác với ở lớp dới, trong chơng trình Toán 4 mạch kiến thức về
YTHH đã có sự phát triển cao hơn. Nếu nh ở các lớp dới chỉ dừng lại ở việc
nhận biết các hình thì ở lớp 4 không chỉ giúp học sinh nhận biết đợc các
hình hình học mà trên cơ sở đó hình thành các công thức tính đối với một
số hình (công thức tính chi vi, diện tích của hình bình hành, hình thoi).
Căn cứ vào mục đích và nhiệm vụ dạy học các YTHH cho học
sinh tiểu học, cụ thể là học sinh lớp 4. Mà nội dung chơng trình và những
yêu cầu về kiến thức, kỹ năng đợc sắp xếp khoa học nhằm đáp ứng mục
đích và nhiệm vụ đã nêu trên.
1.2. Nội dung dạy học và những yêu cầu về kiến thức và kỹ năng
trong việc dạy học mạch kến thức YTHH trong chơng trình Toán 4
CTTH mới.
1.2.1. Nội dung dạy học mạch kiến thức YTHH trong chơng trình
Toán 4 CTTH mới.
4
+ Góc nhọn, góc tù, góc bẹt.
+ Hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song.
+ Vẽ hai đờng thẳng vuông góc, hai đờng thẳng song song.
+ Thực hành vẽ hình chữ nhật, vẽ hình vuông.
+ Giới thiệu hình bình hành, diện tích hình bình hành.
+ Giới thiệu hình thoi, diện tích hình thoi.
1.2.2. Những yêu cầu về kiến thức và kỹ năng trong việc dạy học
mạch kiến thức YTHH trong chơng trình Toán 4 CTTH mới.

đạc, tô vẽ, cắt gấp, xếp ghép hình nên ta thờng gọi hình học bậc tiểu học là
hình học trực quan. Tên gọi này có ý nghĩa phân biệt với hình học ở bậc
trung học là hình học suy diễn.

Ví dụ: Bài tập 2 (SGK Toán 4 trang 49).
Trong các hình tam giác sau: - Hình tam giác nào có 3 góc nhọn ?
- Hình tam giác nào có góc vuông ?
- Hình tam giác nào có góc tù ?
A M D
B C N P E G
Nh vậy học sinh sẽ sử dụng ê ke cùng với những thao tác đã đợc giáo
viên hớng dẫn để tiến hành kiểm tra, quan sát và dễ dàng tìm ra đợc đáp án
trả lời theo yêu cầu của bài tập.
Nhng ở bậc Trung học cơ sở và THPT ta phải chứng minh đợc:
+ Tam giác có ba góc nhọn là tam giác có số đo của mỗi góc <90
o
.
+ Tam giác có góc vuông là tam giác có số đo 1 góc = 90
o
.
+ Tam giác có góc tù là tam giác có số đo 1 góc >90
o
.
Hiển nhiên là lối rút ra kết luận thông qua trực giác đối với học sinh
tiểu học nh vậy là không chặt chẽ, không chính xác nhng để đảm bảo tính
vừa sức đối với học sinh chúng ta vẫn chấp nhận.
2.1.2. Kết hợp giữa cái cụ thể và cái trừu tợng trong việc giảng dạy
các YTHH ở tiểu học.
Vì hình học ở tiểu học là hình học trực quan nên phơng pháp cơ bản
để dạy YTHH ở tiểu học là: Kết hợp chặt chẽ giữa cái cụ thể và cái trừu t-

C H D
10 cm
GV vẽ hình trên bảng lớp (nh SGK), sau đó yêu cầu học sinh đặt tên
cho hình và chỉ ra đâu là đờng cao, là đáy của hình bình hành và chúng có
độ dài là bao nhiêu ? (AH = 5 cm; CD = 10 cm).
Sau đó GV yêu cầu học sinh nêu cách tính diện tích của hình bình
hành: Lấy độ dài cạnh đáy nhân với chiều cao (cùng đơn vị đo).
Học sinh thực hiện:
Diện tích hình bình hành là:
5 cm x 9 cm = (50 cm
2
).
2.1.4. Coi trọng phơng pháp luyện tập, thực hành trong giảng dạy
các YTHH ở tiểu học.
Ngoài việc luyện tập thực hành trong các tiết dạy học bài mới ở SGK
Toán 4, có tới 93 tiết luyện tập, thực hành chung. Mục tiêu chung của dạy
học các bài tập luyện tập thực hành là: Củng cố các kiến thức học sinh mới
7
5 cm
chiếm lĩnh đợc, hình thành các kỹ năng thực hành, từng bớc hệ thống hóa
các kiến thức mới học, góp phần phát triển t duy và năng lực diễn đạt cho
học sinh. Các bài tập trong các bài luyện tập thực hành thờng sắp xếp theo
thứ tự từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, từ thực hành và luyện tập
trực tiếp đến vận dụng một cách tổng hợp và linh hoạt hơn.
Để các bài tập luyện tập thực hành đạt hiệu quả cao, giáo viên có thể
tổ chức dạy học nh sau:
Giúp học sinh nhận ra các kiến thức đã học hoặc một số kiến thức
mới trong nội dung các bài tập phong phú, đa dạng.
Giúp học sinh tự luyện tập thực hành theo khả năng của từng học
sinh.