Website: Email : Tel : 0918.775.368
Lời mở đầu
Hoạt động ngân hàng là loại hình kinh doanh dịch vụ đóng vai trò quan trọng và ảnh
hưởng lớn đối với nền kinh tế. Những năm gần đây, hệ thống ngân hàng thương mại nước ta
đã có sự thay đổi đáng kể, hoạt động của các ngân hàng đã từng bước được hoàn thiện, đa
dạng và phong phú hơn, thu hút được đông đảo tầng lớp dân cư cũng như các loại hình doanh
nghiệp tham gia vào quá trình chu chuyển vốn của nền kinh tế. Trong hoạt động ngân hàng,
tín dụng là hoạt động sinh lời lớn nhất song lại hàm chứa rủi ro cao nhất. Rủi ro tín dụng là
không thể loại trừ trong kinh doanh ngân hàng. Một trong những biện pháp mà các ngân hàng
thường áp dụng để hạn chế rủi ro là sử dụng các biện pháp bảo đảm tiền vay. Nhà nước đã ban
hành các văn bản pháp luật về bảo đảm tiền vay nhằm tạo cơ sở pháp lý cho các tổ chức tín
dụng (TCTD) nhằm giúp các TCTD phòng ngừa rủi ro, có thể thu hồi các khoản nợ đã cho
khách hàng vay.
Trong thời gian thực tập tại chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ-một trong những đơn vị
hoạt động kinh doanh có hiệu quả nhất trong hệ thống NHNN & PTNT Việt Nam trên địa bàn
thủ đô, được tiếp xúc và tìm hiểu thực tế tại chi nhánh, đặc biệt là hoạt động tín dụng. Trên cơ
sở khảo sát thực tiễn tại chi nhánh Láng Hạ và những kiến thức đã được học, em đã chọn đề
tài nghiên cứu cho chuyên đề thực tập của mình đó là “Quy chế pháp lý về bảo đảm tiền
vay và thực tiễn áp dụng tại chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ”. Xuất phát từ nhu cầu
thực tiễn, chuyên đề tập trung nghiên cứu nhằm hệ thống hoá các quy định pháp luật về bảo
đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng ngân hàng; trên cơ sở phân tích thực trạng về bảo đảm
tiền vay tại chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ; từ đó đưa ra các kiến nghị, giải pháp nhằm
hoàn thiện hoạt động bảo đảm tiền vay tại chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ nói riêng và
các ngân hàng thương mại Việt Nam nói chung.
Em xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn chỉ bảo tận tình của các thầy cô trong khoa Luật
trường Đại học Kinh Tế Quốc Dân, đặc biệt là TS. Nguyễn Thị Thanh Thuỷ cùng ThS. Vũ
Văn Ngọc và các cán bộ tín dụng trong chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ đã giúp đỡ em
hoàn thành tốt chuyên đề thực tập của mình.
Hà Nội, ngày 20 tháng 4 năm 2007
Sinh viên: Phạm Thị Như.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
4.6. Giao kết, thực hiện,giải chấp hợp đồng bảo đảm tiền vay ...................32
5. Xử lý tài sản bảo đảm ..............................................................................33
5.1. Khái niệm xử lý tài sản bảo đảm ...........................................................33
5.2. Đặc điểm xử lý tài sản bảo đảm tiền vay ...............................................34
5.3. Vai trò xử lý tài sản bảo đảm tiền vay ...................................................34
5.4. Thủ tục và phương thức xử lý tài sản bảo đảm tiền vay ......................35
6. Các phương thức giải quyết tranh chấp trong bảo đảm tiền vay ........36
PHẦN II: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM
TIỀN VAY TẠI CHI NHÁNH NHNH& PTNT LÁNG HẠ
I. Lịch sử hình thành và phát triển của chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ
1. Tổng quan về NHNN & PTNT Việt Nam ...............................................38
1.1. Sự ra đời của NHNN & PTNT Việt Nam ..............................................38
1.2. Cơ cấu tổ chức, quản lý của NHNN & PTNT Việt Nam ......................38
2. Chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ .....................................................40
2.1. Sự ra đời và phát triển của chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ .......40
2.2. Cơ cấu tồ chức và điều hành của chi nhánh .........................................43
2.2.1. Cơ cấu tổ chức của chi nhánh NHNN & PTNT Láng Hạ .................43
2.2.2. Chức năng nhiệm vụ các phòng tổ thuộc chi nhánh .........................45
2.3. Cơ cấu lao động, nhân sự của chi nhánh ..............................................48
2.4. Kết quả hoạt động kinh doanh những năm gần đây..............................48
2.4.1. Hoạt động nguồn vốn............................................................................49
2.4.2. Hoạt động tín dụng ...............................................................................51
2.4.3. Hoạt động mua bán ngoại tệ và thanh toán quốc tế............................53
2.4.4. Công tác kế toán, ngân quỹ và phát triển dịch vụ thanh toán............54
II. Thực tiễn áp dụng chế độ pháp lý về bảo đảm tiền vay tại chi nhánh
NHNN & PTNT Láng Hạ
1. Cơ sở pháp lý về bảo đảm tiền vay tại chi nhánh Láng Hạ ...................56
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Danh mục từ viết tắt
1. Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn - NHNN & PTNT.
2. Tổ chức tín dụng - TCTD.
3. World Bank – WB.
4. Doanh nghiệp Nhà nước – DNNN.
5. Ngân hàng Nhà nước – NHNN.
6. Doanh nghiệp ngoài quốc doanh - DNNQD.
7. Thông tư liên tịch – TTLT.
8. Tổ chức kinh tế - TCKT.
9. Uỷ thác đầu tư – UTĐT.
10. Trung ương – TW.
11. Nợ quá hạn – NQH.
12. Uỷ ban nhân dân – UBND.
13. Cán bộ công nhân viên – CBCNV.
14. Hội đồng quản trị - HĐQT.
15. Tổ chức cán bộ - TCCB.
16. Trung tâm thông tin tín dụng – CIC
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY
I. Chế độ pháp lý về bảo đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng ngân hàng
1. Tín dụng ngân hàng
1.1. Khái niệm tín dụng ngân hàng
Tín dụng tồn tại trong nền sản xuất hàng hoá, biểu hiện trước hết là sự vay mượn tạm thời
một số vốn tiền tệ hay tài sản. Tín dụng từ xa xưa dựa trên lòng tin là chủ yếu, ngày nay nó
được pháp luật bảo trợ. Hiện nay tồn tại các hình thức tín dụng chủ yếu sau: tín dụng ngân
hàng, tín dụng thương mại, tín dụng Nhà nước, tín dụng quốc tế. Trong đó, tín dụng ngân
hàng là mối quan hệ kinh tế về sử dụng vốn tạm thời giữa ngân hàng và các tổ chức, cá nhân
theo nguyên tắc hoàn trả nhằm thỏa mãn nhu cầu về vốn của doanh nghiệp và các cá nhân. Tín
dụng ngân hàng giữ một vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế và đối với ngân hàng thì tín
nguồn vốn vay của ngân hàng mà doanh nghiệp có thể khắc phục khi gặp khó khăn trong kinh
doanh, hoặc doanh nghiệp có nguồn vốn để mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư đổi mới công
nghệ...giúp doanh nghiệp ngày càng phát triển.
- Tín dụng ngân hàng góp phần mở rộng quan hệ kinh tế quốc tế. Trong điều kiện hội nhập
kinh tế quốc tế toàn cầu, vay nợ nước ngoài trở thành một nhu cầu khách quan đối với tất cả
các nước trên thế giới, nó lại càng tỏ ra bức thiết đối với các nước đang phát triển như Việt
Nam. Nhờ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của các nước đang phát triển và nâng cao mức
sống vật chất của nhân dân.
1.3. Nguyên tắc của hoạt động tín dụng ngân hàng
- Nguyên tắc thứ nhất: Cho vay phải theo phương hướng mục tiêu, kế hoạch sản xuất kinh
doanh của người vay vốn phù hợp với kế hoạch sản xuất phát triển kinh tế xã hội của Nhà
nước và phải có hiệu quả (phương án sản xuất kinh doanh khả thi).
- Nguyên tắc thứ hai: Cho vay có giá trị tương đương làm bảo đảm. Nguyên tắc này đặt ra
theo yêu cầu tất yếu khách quan của quy luật lưu thông tiền tệ, đòi hỏi các ngân hàng khi cấp
tín dụng phải dựa trên cơ sở tài sản thế chấp hợp pháp và có các vật tư có giá trị tương đương.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Các giá trị tương đương làm bảo đảm có thể là tài sản cố định, vật tư hang hoá trong kho hay
đang trên đường vận chuyển, các giấy tờ có giá, các quyền về tài sản...
- Nguyên tắc thứ ba: Cho vay có hoàn trả vốn và lãi sau một thời gian nhất định. Đây là
nguyên tắc thể hiện tính đặc trưng của tín dụng ngân hàng, đòi hỏi các khoản tiền ngân hàng
cho vay sau khi đã sử dụng vào mục đích của người vay phải được hoàn trả cho ngân hàng
theo đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng cả vốn và lãi vay.
2. Vai trò của bảo đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng ngân hàng:
2.1. Bảo đảm tiền vay là cơ sở bảo đảm an toàn cho hoạt động cho vay của các TCTD.
Trong cơ chế thị trường, sự ra đời và phát triển của các loại hình ngân hàng, các TCTD
cùng với sự đa dạng của các hoạt động và các hình thức tín dụng đã tạo nên một thị trường tín
dụng sôi động. Nhưng điều đó cũng chứa đựng nhiều yếu tố rủi ro có thể xảy ra với các ngân
hàng mà khả năng ngăn ngừa chống đỡ kém. Hơn nữa, ngành ngân hàng là một ngành kinh tế
nhạy cảm, hoạt động ngân hàng với bản chất của nó chịu ảnh hưởng của rất nhiều loại rủi ro,
cơ sở nguồn vốn huy động là chủ yếu, tức TCTD đi vay để cho vay. Thông qua việc đi vay để
cho vay này, TCTD phân phối các nguồn vốn cho các nhu cầu đầu tư của nền kinh tế. Các quy
định về bảo đảm tiền vay có tác dụng rất quan trọng trong việc kích thích hoạt động cho vay
của các TCTD bởi vì nếu các bên tham gia quan hệ tín dụng ngân hàng tuân thủ các điều kiện
vay vốn, đặc biệt là điều kiện về bảo đảm tiền vay thì rủi ro tín dụng sẽ được loại trừ.
2.3. Bảo đảm tiền vay có vai trò quan trọng trong việc hạn chế tranh chấp xảy ra, bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của các bên tham gia trong quan hệ tín dụng ngân hàng.
Bảo đảm tiền vay bằng tài sản được thể hiện bằng các hợp đồng cầm cố, thế chấp, bảo
lãnh mà Nghị định 165/1999/NĐ-CP gọi là các giao dịch bảo đảm. Các bên trong hợp đồng tín
dụng ngân hàng có quyền thoả thuận áp dụng biện pháp bảo đảm cũng như thoả thuận các
điều khoản trong giao dịch bảo đảm. Các giao dịch bảo đảm này là căn cứ pháp lý quan trọng
để giải quyết tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng tín dụng ngân
hàng. Theo điều 5 Nghị định 178/1999/NĐ-CP quy định: “Nhà nước bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của các bên trong việc bảo đảm tiền vay. Không một tổ chức, cá nhân nào được can
thiệp trái pháp luật vào việc bảo đảm tiền vay và việc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay của các
bên”. Do đó các tranh chấp được hạn chế, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động cho vay vốn
của các TCTD cũng như sự phát triển của kinh tế - xã hội.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
II. Quy chế pháp lý về bảo đảm tiền vay
1. Các văn bản pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động tín dụng ngân hàng
Từ khi ra đời cho đến nay, đã có rất nhiều văn bản pháp luật đề cập đến hoạt động bảo đảm
tiền vay, bởi vì đây là vấn đề có tính nhạy cảm và biến động cao tác động tới sự phát triển ổn
định và an toàn của cả hệ thống ngân hàng tài chính. Trong thời gian đầu các quy định về bảo
đảm tiền vay còn rất nhiều bất cập như coi tài sản bảo đảm là điều kiện tiên quyết để cấp tín
dụng, có sự phân biệt giữa doanh nghiệp Nhà nước và doanh nghiệp ngoài quốc doanh...Sau
một thời gian áp dụng, Nhà nước, tổ chức tín dụng và khách hàng vay đã thấy được điểm còn
hạn chế, do đó hàng loạt những quy định mới ra đời, bổ sung và thay thế các quy định cũ tạo
ra một hành lang pháp lý bảo đảm tiền vay khá chặt chẽ, chi tiết và hợp lý hơn để thích ứng
với sự phát triển của nền kinh tế. Hiện nay, các TCTD khi thực hiện bảo đảm tiền vay đã và
165/1999/NĐ-CP về giao dịch bảo đảm.
Thông tư số 05/2005/ TTLT-BTP-BTNMT ngày 16/6/2005 của bộ Tư pháp, bộ Tài
nguyên và môi trường hướng dẫn việc đăng ký thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng
đất, bằng tài sản gắn liền với đất.
Thông tư số 07/2003-NHNN ngày 19/5/2003 của Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn một
số quy định về bảo đảm tiền vay của các TCTD.
Thông tư số 10/2000/TT-NHNN ngày 31/8/2000 và thông tư liên tịch số
12/2000/TTLT-NHNN-BTP-BTC-TCĐT ngày 22/11/2000 hướng dẫn thực hiện về giải
pháp về bảo đảm tiền vay.
Thông tư liên tịch số 2003/TTLT-NHNN-BTP-BCA-BTC-TCĐT ngày 23/4/2001
hướng dẫn xử lý tài sản bảo đảm tiền vay để thu hồi nợ của các TCTD.
Thông tư số 03/2003/TTLT-BTP-BTNMT ngày 4/7/2003 hướng dẫn về trình tự đăng
ký và cung cấp thông tin về thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền
với đất.
Ngoài ra còn có rất nhiều các văn bản hướng dẫn cụ thể liên quan đến hoạt động bảo đảm
tiền vay do các Ngân hàng thương mại đưa ra dựa trên những quy định của nhà nước phù hợp
với lĩnh vực hoạt động ngân hàng của mình.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
2. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc của đảm bảo tiền vay
2.1 Khái niệm về bảo đảm tiền vay
Trong xu thế hội nhập Quốc tế của đất nước, hệ thống ngân hàng thương mại nước ta đang
đứng trước những cơ hội phát triển, áp dụng những tiến bộ của nhân loại trên thế giới, bên
cạnh những thách thức to lớn. Để có thể tồn tại và phát triển vững mạnh các ngân hàng trong
nước phải nhanh chóng hoàn thiện và nâng cao chất lượng hoạt động của mình để đáp ứng
được những đòi hỏi của thị trường. Nhưng môi trường cạnh tranh càng lớn sẽ tiềm ẩn khả
năng rủi ro cao, đặc biệt là hoạt động tín dụng của ngân hàng thương mại. Hoạt động tín dụng
là việc tổ chức tín dụng sử dụng nguồn vốn tự có, nguồn vốn huy động để cấp tín dụng, trong
đó cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền
theo nguyên tắc hoàn trả bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bảo lãnh
sản, nếu trong quá trình sử dụng vốn vay, TCTD phát hiện khách hàng vay vi phạm cam kết
trong hợp đồng tín dụng, thì TCTD có quyền áp dụng các biện pháp bảo đảm bằng tài sản
hoặc thu hồi nợ trước hạn.
- TCTD có quyền xử lý tài sản bảo đảm tiền vay theo quy định của nghị định này và quy
định của pháp luật có liên quan để thu hồi nợ khi khách vay hoặc bên bảo lãnh không thực
hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ trả nợ đã cam kết.
- Sau khi xử lý tài sản bảo đảm bằng tiền vay, nếu khách hàng vay hoặc hoặc bên bảo lãnh
vẫn chưa thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ, thì khách hàng vay hoặc bên bảo lãnh có trách
nhiệm tiếp tục thực hiện đúng nghĩa vụ trả nợ đã cam kết.
* Đặc trưng của bảo đảm tiền vay: Nói chung bất kỳ tài sản hoặc quyền về tài sản được phép
giao dịch mà có khả năng tạo ra lưu chuyển tiền tệ đều có thể dùng làm bảo đảm. Trên thực tế
từ góc độ của người cho vay đảm bảo tiền vay phải được thể hiện ở 3 đặc trưng sau:
- Thứ nhất: giá trị của bảo đảm phải lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm: bảo đảm tiền vay
không chỉ là nguồn thu nợ thứ hai của ngân hàng mà còn có ý nghĩa thúc dục người đi vay
phải trợ nợ, nếu không họ sẽ mất tài sản. Nhưng nếu giá trị tài sản nhỏ hơn nghĩa vụ được bảo
đảm thì người đi vay dễ có động cơ không trả nợ vay. Nghĩa vụ được bảo đảm bao gồm vốn
gốc, lãi (kể các lãi quá hạn) và các chi phí khác trừ trường hợp các bên có thỏa thuận lãi và
các lọai phí không thuộc phạm vi bảo đảm được thực hiện nghĩa vụ. Do đó việc yêu cầu giá trị
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
của bảo đảm phải thích hợp là cần thiết để khách hàng có trách nhiệm hơn trong nghĩa vụ trả
nợ.
- Thứ hai: tài sản đảm bảo phải có sẵn thị trường tiêu thụ. Mức độ thanh khoản của tài sản
có quan hệ đến lợi ích của người cho vay. Tài sản có độ thanh khoản cao sẽ mất ít chi phí khi
xử lý hơn và có thể thu hồi được vốn nhanh hơn, do đó dễ dàng được ngân hàng chấp nhận
làm đảm bảo. Ngược lại mức độ thanh khỏan thấp tức tài sản khó bán, khả năng thu hồi vốn
thấp sẽ khó được ngân hàng chấp nhận làm đảm bảo vay vốn. Tài sản có mức độ thanh khoản
trung bình có thể được ngân hàng chấp nhận nhưng phải tính đến chi phí do kéo dài thời gian
xử lý.
- Thứ ba: tài sản bảo đảm phải có đầy đủ cơ sơ pháp lý để người cho vay có quyền ưu tiên
Như vậy, theo quy định TCTD có thể áp dụng rất nhiều các biện pháp bảo đảm tiền
vay. Tuy nhiên, việc áp dụng biện pháp nào đối với mỗi khoản vay lại phụ thuộc vào các
yếu tố như kinh nghiệm của TCTD trong việc đánh giá rủi ro đối với khoản vay và đánh
giá tài sản bảo đảm, khả năng trả nợ của khách hàng... Tất cả các biện pháp bảo đảm đều
có ý nghĩa nếu nó dẫn đến hệ quả là khách hàng trả nợ đầy đủ đúng hạn theo như cam kết
trong hợp đồng tín dụng, hợp đồng bảo đảm tiền vay.
3.1 Các biện pháp cho vay có bảo đảm bằng tài sản.
Bảo đảm tiền vay bằng tài sản là hình thức bảo đảm mà ngân hàng áp dụng đối với
khách hàng vay vốn, trong đó ngân hàng đóng vai trò chủ nợ được hưởng một số quyền
hạn nhất định đối với tài sản của khách hàng là con nợ. Như vậy, việc bảo đảm tiền vay
bằng tài sản giúp cho ngân hàng tránh được rủi ro mất hoàn toàn vốn, đồng thời đem lại
cho ngân hàng quyền ưu tiên khi phát mại tài sản so với các chủ nợ khác của khách hàng
nếu khách hàng vay không có khả năng trả được các khoản nợ đã vay. Thực tiễn cho thấy,
không phải bất kỳ tài sản nào cũng có thể dùng làm bảo đảm tiền vay được ngân hàng chấp
nhận. Theo pháp luật về bảo đảm tiền vay, tài sản dùng để bảo đảm tiền vay phải đáp ứng
đủ bốn điều kiện sau:
• Thuộc quyền sở hữu, quyền quản lý, sử dụng của khách hàng vay hoặc bên bảo lãnh.
Để chứng minh được điều kiện này, khách hàng vay hoặc bên bảo lãnh phải xuất trình
Giấy chứng nhận sở hữu, quyền quản lý sử dụng tài sản. Trường hợp thế chấp quyền sử
dùng đất, khách hàng vay hoặc bên bảo lãnh phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
và được thế chấp theo quy định của pháp luật về đất đai. Đối với tài sản mà Nhà nước giao
cho doanh nghiệp nhà nước quản lý, sử dụng, doanh nghiệp phải chứng minh được quyền
được cầm cố thế chấp hoặc bảo lãnh tài sản đó.
• Thuộc tài sản được phép giao dịch.
Tài sản được phép giao dịch được hiều là các tài sản mà pháp luật cho phép hoặc
không cấm mua, bán, tặng, cho, chuyển nhượng, chuyển đổi, cầm cố thế chấp, bảo lãnh và
các giao dịch khác.
• Không có tranh chấp tại thời điểm ký hợp đồng bảo đảm.
cầm cố có thể được giữ các tài sản không phải đăng ký quyền sở hữu. Như vậy cùng một
vấn đề văn bản dưới luật lại mâu thuẫn với văn bản luật, do đó gây rất nhiều khó khăn cho
ngân hàng và khách hàng khi thực hiện việc vay vốn có tài sản cầm cố. Sự ra đời của Bộ
luật Dân sự năm 2005, đã tháo gỡ được vướng mắc trên để tạo điều kiện cho các tổ chức,
hộ gia đình, cá nhân vay vốn ngân hàng phát triển sản xuất. Bộ luật Dân sự năm 2005 đã
không định nghĩa bất động sản như Bộ luật Dân sự năm 1995 mà quy định mang tính liệt
kê, theo đó xác định một số tài sản là bất động sản (như nhà ở, công trình xây dựng, đất
đai..) và dùng phương pháp loại trừ để định nghĩa động sản. Đồng thời phân biệt tài sản
cầm cố với tài sản thế chấp bằng tiêu chí dịch chuyển hoặc không dịch chuyển tài sản từ
bên có nghĩa vụ sang bên có quyền khi bên có nghĩa vụ dùng tài sản đó để cầm cố, thế
chấp; chứ không phân biệt bằng động sản hay bất động sản như quy định của Bộ luật Dân
sự năm 1995.
Tài sản cầm cố, theo thông tư số 07/2003/TT-NHNN của NHNN Việt Nam ngày
19/5/2003 về hướng dẫn một số quy định về bảo đảm tiền vay của các TCTD bao gồm:
• Máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, hàng tiêu dùng,
kim khí quý, đá quý, và các vật liệu có giá trị khác.
• Ngoại tệ bằng tiền mặt, số dư trên tài khoản tiền gửi tại tổ chức cung ứng dịch vụ thanh
toán bằn tiền Việt Nam và ngoại tệ.
• Trái phiếu, cổ phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu, chứng chỉ tiền gửi, sổ tiết kiệm, thương
phiếu, các giấy tờ trị giá được bằng tiền. Riêng đối với cổ phiếu của TCTD phát hành,
khách hàng vay không được cầm cố ở chính TCTD đó.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
• Quyền đòi tài sản phát sinh từ quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền đòi nợ,
quyền được nhận só tiền bảo hiểm, các quyền tài sản khác phát sinh từ hợp đồng hoặc
từ các căn cứ pháp lý khác.
• Quyền đối với phần vốn góp trong doanh nghiệp, kể cả trong doanh nghiệp có vốn đầu
tư nước ngoài.
• Quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên theo quy định của pháp luật.
• Tàu biển theo quy định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam, tàu bay theo quy định của Bộ
và nghĩa vụ nhất định. Theo Bộ luật Dân sự năm 2005 và thông tư số 07/2003/TT-NHNN,
các chủ thể trong quan hệ cầm cố có các quyền và nghĩa vụ sau:
* Quyền của khách hàng vay vốn (Điều 331, Bộ luật Dân sự năm 2005):
- Yêu cầu TCTD (bên nhận cầm cố) đình chỉ việc sử dụng tài sản cầm cố, nếu do sử dụng
mà tài sản cầm cố có nguy cơ bị mất giá trị hoặc giảm sút giá trị.
- Được bán tài sản cầm cố nếu được TCTD đồng ý.
- Được thay thế tài sản cầm cố bằng một tài sản khác nếu có thỏa thuận với TCTD.
- Yêu cầu TCTD giữ tài sản cầm cố trả lại tài sản cầm cố khi nghĩa vụ được bảo đảm
bằng cầm cố chấm dứt.
- Yêu cầu bên nhận cầm cố bồi thường thiệt hại xảy ra đối với tài sản cầm cố.
* Nghĩa vụ của khách hàng vay (Điều 330, Bộ luật Dân sự năm 2005):
- Giao tài sản cầm cố cho TCTD theo đúng thỏa thuận.
- Báo cho TCTD về quyền của người thứ ba đối với tài sản cầm cố nếu có, trong trường
hợp không thông báo thì TCTD có quyền hủy hợp đồng cầm cố tài sản và yêu cầu bồi
thường thiệt hại hoặc duy trì hợp đồng và chấp nhận quyền của người thứ ba đối với tài
sản cầm cố.
- Thanh toán cho TCTD biết chi phí hợp lý để bảo quản, giữ gìn tài sản cầm cố, trừ trường
hợp có thỏa thuận khác.
* Quyền của tổ chức tín dụng (Điều 333, Bộ luật Dân sự năm 2005):
- Được yêu cầu người chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật tài sản cầm cố trả lại tài sản đó.
- Được khai thác công dụng tài sản cầm cố và hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản cầm cố, nếu
các bên có thỏa thuận.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
- Yêu cầu xử lý tài sản cầm cố theo phương thức đã thỏa thuận hoặc theo quy định của
pháp luật để thực hiện nghĩa vụ.
- TCTD được thanh toán chi phí hợp lý bảo quản tài sản cầm cố khi trả lại tài sản cho
khách hàng vay.
* Nghĩa vụ của tổ chức tín dụng (Điều332, Bộ luật Dân sự năm 2005):
- Bảo quản giữ gìn tài sản cầm cố, nếu làm mất hoặc hư hỏng tài sản cầm cố thì phải bồi
a. Khái niệm thế chấp tài sản.
Bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của khách hàng vay là một biện pháp bảo đảm
tiền vay mà các TCTD thường áp dụng. Theo quy định của điều 342, Bộ luật Dân sự năm
2005: “Thế chấp tài sản là viêc một bên (bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình
để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự đối với bên kia (bên nhận thế chấp) và không chuyển
giao tài sản đó cho bên nhận thế chấp”. Trong trường hợp thế chấp toàn bộ hoặc một phần
bất động sản, động sản có vật phụ thì vật phụ của bất động sản, động sản đó cũng thuộc tài
sản thế chấp. Tài sản thế chấp do khách hàng vay giữ, các bên có thể thỏa thuận giao cho
người thứ ba giữ tài sản thế chấp.
Trong quan hệ tín dụng ngân hàng khách hàng vay vốn có thể dùng tài sản đã có thuộc
quyền sở hữu của mình để đảm bảo cho khoản vay. Bên cạnh đó theo quy định của pháp luật
khách hàng vay cũng có thể dùng chính tài sản hình thành từ vốn vay để đảm bảo cho khoản
vay, nói cách khác trong trường hợp này tài sản thế chấp được hình thành từ việc sử dụng
khoản tiền vay và hợp đồng thế chấp được ký khi tài sản đã hình thành.
Nếu như biện pháp thế chấp tài sản thông thường có thể được áp dụng để bảo đảm cả nghĩa
vụ hợp đồng và nghĩa vụ ngoài hợp đồng thì bảo đảm tiền vay bằng tài sản thế chấp của khách
hàng vay chỉ đươc áp dụng đối với nghĩa vụ hợp đồng-nghĩa vụ trả nợ của khách hàng vay
theo hợp đồng tín dụng giữa họ với TCTD. Vì vậy, có thể nói bảo đảm tiền vay bằng tài sản
thế chấp của khách hàng vay là hợp đồng phụ đặt ra bên cạnh hợp đồng chính-hợp đồng tín
dụng để bảo đảm cho việc thực hiện hợp đồng chính.
b. Chủ thể thế chấp tài sản.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Cũng như các quan hệ thế chấp khác, chủ thể của giao dịch bảo đảm tiền vay bằng tài sản
thế chấp của khách hàng vay bao gồm bên thế chấp-bên bảo đảm (bên phải dùng tài sản của
mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trả nợ) và bên nhận thế chấp-bên được bảo đảm.
- Bên thế chấp là khách hàng vay bao gồm cá nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác, doanh nghiệp tư
nhân, công ty hợp danh, pháp nhân Việt Nam và cá nhân, pháp nhân nước ngoài có đủ điều
kiện vay vốn tại TCTD theo quy định của NHNN Việt Nam (khoản 9 điều 2 nghị định số
178/1999/ NĐ-CP và khoản 4 điều 1 nghị định 85/2002/NĐ-CP).
347 Bộ luật Dân sự năm 2005).
Một tài sản của khách hàng vay có thể được dùng để bảo đảm thực hiện nhiều nghĩa vụ trả
nợ tại một hoặc nhiều TCTD, với điều kiện giá trị tài sản thế chấp được xác định tại thời điểm
ký hợp đồng thế chấp phải lớn hơn các nghĩa vụ trả nợ được bảo đảm trừ trường hợp pháp
luật có quy định khác (điều 1.13 Nghi định 85/2002/NĐ-CP).
đ. Nội dung của quan hệ thế chấp bảo đảm tiền vay.
Nội dung của quan hệ thế chấp để bảo đảm tiền vay được cấu thành bởi hai quan hệ: thứ
nhất là quan hệ giữa TCTD và khách hàng vay liên quan đến tài sản thế chấp; thứ hai là quan
hệ trực tiếp giữa TCTD đối với tài sản thế chấp. Đây là hai mối quan hệ đan xen với nhau và
được thể hiên cụ thể như sau:
đ.1 Đối với bên thế chấp:
Trường hợp tài sản thế chấp do khách hàng giữ.
* Khách hàng có nghĩa vụ (điều 348 Bộ luật dân sự năm 2005):
- Giao giấy tờ về tài sản thế chấp cho TCTD.
- Bảo quản giữ gìn tài sản thế chấp.
- Áp dụng các biện pháp cần thiết để tránh sự gây thiệt hại, làm giảm giá trị tài sản bảo đảm.
- Thông báo cho TCTD về quyền của người thứ ba đối với tài sản thế chấp nếu có. Trong
trường hợp không thông báo cho TCTD, thì TCTD có quyền hủy hợp đồng thế chấp tài sản và
yêu cầu bồi thường thiệt hại hoặc duy trì hợp đồng và chấp nhận quyền của người thứ ba đối
với tài sản thế chấp.
- Không được bán, trao đổi tặng cho tài sản thế chấp, trừ trường hợp theo quy định của pháp
luật hoặc được TCTD đồng ý.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Website: Email : Tel : 0918.775.368
* Nếu các bên không có thỏa thuận khác, khách hàng vay giữ tài sản thế chấp có quyền
(Điều 349 bộ luật Dân sự năm 2005):
- Được khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản, trừ trường hợp hoa lợi, lợi tức
cũng thuộc tài sản thế chấp theo thỏa thuận.
- Được đầu tư để làm tăng giá trị của tài sản thế chấp.
- Được bán, thay thế tài sản thế chấp nếu tài sản đó là hàng hóa luân chuyển trong quá trình
- Yêu cầu xử lý tài sản thế chấp theo quy định và được ưu tiên thanh toán.
* Nghĩa vụ của TCTD.
- Trong trừờng hợp các bên thỏa thuận bên nhận thế chấp (TCTD) giữ giấy tờ về tài sản thế
chấp thì khi chấm dứt thế chấp phải hoàn trả cho bên thế chấp (khách hàng vay) giấy tờ về tài
sản thế chấp.
-Yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền đăng ký giao dịch bảo đảm xóa đăng ký trong các
trường hợp nghĩa vụ bảo đảm chấm dứt theo quy định.
e. Hình thức thế chấp tài sản bảo đảm tiền vay
Theo quy định tại điều 343 bộ luật dân sự năm 2005 và mục 1 chương II thông tư số
07/2003/TT-NHNN, việc thế chấp tài sản phải được lập thành văn bản, có thể lập thành văn
bản riêng hoặc ghi trong hợp đồng chính-hợp đồng tín dụng. Trong trường hợp pháp luật có
quy định thì văn bản thế chấp phải được công chứng, chứng thực hoặc đăng ký.
Nội dung chủ yếu của hợp đồng thế chấp tài sản theo quy định tại mục 1.1 chương II
thông tư số 07/2003/TT-NHNN tương tự như các nội dung chủ yếu của hợp đồng cầm cố tài
sản như đã trình bày ở trên.
3.1.2 Bảo đảm tiền vay theo phương thức bảo lãnh.
a. Khái niệm bảo lãnh.
Trong nhiều trường hợp các tổ chức, cá nhân có nhu cầu vay vốn ở các TCTD nhưng do
chưa có uy tín, cũng không có tài sản bảo đảm nên họ khó có khả năng được ngân hàng cấp
vốn cho vay. Lúc này bảo lãnh xuất hiện vừa có tác dụng là biện pháp đảm bảo nghĩa vụ vừa
là biện pháp tạo cơ hội tín dụng cho người có nhu cầu vay vốn. Nếu bên khách hàng có nhu
cầu vay vốn tìm được cho mình người bảo lãnh có đủ năng lực thực hiện nghĩa vụ của người
bảo lãnh và nếu đựợc TCTD chấp nhận thì sẽ tạo cơ hội cho bên có nhu cầu về vốn được vay
vốn và về phía ngân hàng an toàn tín dụng vẫn bảo đảm khi cho vay.
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Copyright: Tài liệu đại học ©