Đại học quốc gia Hà Nội
Trờng Đại học khoa học x hội và nhân vănã
Khoa lịch sử
---------------
tiểu luận giữa kỳ
môn: Dân tộc học
Vài nét về nghi thức tang lễ và thờ cúng
của ngời tày ở trùng khánh - cao bằng
Ngời Tày ở huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng chủ yếu sống
bằng nghề trồng lúa nớc, bên cạnh đó trồng thêm hoa màu. Do không
có nghề phụ nên đời sống của c dân ở đây còn nhiều khó khăn. Họ
sống trên nhà sàn làm bằng gỗ, bao gồm 3 tầng, tầng thứ nhất dùng để
nhốt trâu, bò, lợn, gà, vịt, ; tầng thứ hai dành cho ng ời ở; còn tầng
thứ ba dùng để chứa thóc, ngô, khoai, sắn sau mỗi vụ thu hoạch.
Ngôi nhà của ngời Tày ở đây thờng rất rộng, gồm nhiều gian, gian bếp
thờng đợc đặt ở gần cửa sau, còn bàn thờ thì đặt ở gian chính giữa
thẳng với cửa trớc, bớc vào nhà qua cửa trớc đầu tiên sẽ nhìn thấy bàn
thờ. Ngời ta quan niệm rằng để bàn thờ nh thế sẽ đuổi đợc những hồn
ma xấu xa không cho chúng vào nhà làm hại mọi ngời.
1. Trình tự nghi thức tang lễ.
a. Đối với ngời chết là ngời già, ngời đã có gia đình:
Sau khi ngời chết tắt thở thì mọi ngời thân trong gia đình sẽ khóc
thật to để dân làng biết nhà mình có tang. Sau đó họ mang quần áo mới
ra mặc cho ngời chết, thờng mặc 2 quần và 3 áo, sau đó những con
cháu trong nhà sẽ tháo hết những đồ trang sức đang đeo trên ngời. Vì
ngời ta quan niệm rằng các hồn ma sợ kim loại, nếu đeo đồ trang sức
kim loại hồn ma sẽ không dám về để nhận những đồ thờ cúng của
những ngời thân.
Đối với ngời chết tắt thở ở trong nhà thì thi thể của ngời chết sẽ
đợc mang ra trớc bàn thờ, chân quay ra phía cửa chính, thể hiện t thế ra
đi của ngời chết. Thi thể của ngời chết sẽ đợc phủ kín bằng vải trắng.

3
khóc họ kể lể về công lao của ngời chết, nỗi đau đớn của mình
Trong ngày đầu tiên này thầy mo sẽ viết những lá bùa treo xung quanh
quan tài để bảo vệ linh hồn ngời chết. Đến đêm bớc sang ngày thứ hai
ngời con trởng sẽ cùng thầy mo ra bến sông để lấy một bát nớc mang
về, nớc đó sẽ đợc thầy mo dùng để làm lễ rửa sạch mọi tội lỗi trớc đây
để ngời chết đợc ra đi thanh thản. Trong khi những ngời thân phải túc
trực bên quan tài thì những ngời dân trong làng sẽ làm một cái nhà dài
bằng khung cây vàu dán giấy kín để khi mang quan tài ngời chết đi
chôn thì sẽ đặt lên quan tài tợng trng cho hình ảnh ngôi nhà che nắng
che ma cho ngời chết khi sang thế giới bên kia.
Trong mấy ngày diễn ra tang lễ, thầy mo sẽ làm việc liên tục, họ
vừa khấn, vừa đọc những lời cầu nguyện để ngời chết khi xuống cõi âm
thì sẽ gặp đợc những điều tốt lành và cầu xin linh hòn tổ tiên hay bảo
vệ linh hồn ngời chết.
Một ngày trớc khi chôn cất, ngời con trởng sẽ cùng thầy mo đi
đến địa điểm chôn cất để chọn nơi đào huyệt. Nơi chôn chất thờng là
bãi đất rộng, cao, có hớng thông thoáng, mỗi dòng họ có một bãi đất
riêng và những ngời cùng hàng trong một họ sẽ đợc chôn chất ngang
hàng nhau.
Ngày và giờ đợc phép mang đi chôn cất sẽ do thầy mo định, nh-
ng thờng là vào buổi sáng sớm. Trớc khi đa quan tài đến nơi chôn cất,
tất cả mọi ngời thân sẽ ra đứng quay lng về phía quan tài, cầm một bát
rợu hất qua trên vai. Việc làm này có nghĩa là thể hiện sự li biệt mãi
mãi giữa ngời chết đối với những ngời thân. Quan tài sẽ do những ngời
dân trong làng khiêng. Khi quan tài đợc nhấc lên thì con cái của ngời
chết sẽ quỳ xuống sát đất để mọi ngời khiêng quan tài đi qua, sau đó
lại đứng dậy chay ra đoạn tiếp theo để quỳ, cứ nh vậy cho đến hết đoạn
đờng trớc nhà.
4