ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA LỊCH SỬ
---------------
TIỂU LUẬN GIỮA KỲ
MÔN: DÂN TỘC HỌC
VÀI NÉT VỀ NGHI THỨC TANG LỄ VÀ THỜ CÚNG
CỦA NGƯỜI TÀY Ở TRÙNG KHÁNH - CAO BẰNG
Người Tày ở huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng chủ yếu sống
bằng nghề trồng lúa nước, bên cạnh đó trồng thêm hoa màu. Do
không có nghề phụ nên đời sống của cư dân ở đây còn nhiều khó
khăn. Họ sống trên nhà sàn làm bằng gỗ, bao gồm 3 tầng, tầng thứ
nhất dùng để nhốt trâu, bò, lợn, gà, vịt,…; tầng thứ hai dành cho
người ở; còn tầng thứ ba dùng để chứa thóc, ngô, khoai, sắn… sau
mỗi vụ thu hoạch. Ngôi nhà của người Tày ở đây thường rất rộng,
gồm nhiều gian, gian bếp thường được đặt ở gần cửa sau, còn bàn thờ
thì đặt ở gian chính giữa thẳng với cửa trước, bước vào nhà qua cửa
trước đầu tiên sẽ nhìn thấy bàn thờ. Người ta quan niệm rằng để bàn
thờ như thế sẽ đuổi được những hồn ma xấu xa không cho chúng vào
nhà làm hại mọi người.
1. Trình tự nghi thức tang lễ.
a. Đối với người chết là người già, người đã có gia đình:
Sau khi người chết tắt thở thì mọi người thân trong gia đình sẽ
khóc thật to để dân làng biết nhà mình có tang. Sau đó họ mang quần
áo mới ra mặc cho người chết, thường mặc 2 quần và 3 áo, sau đó
những con cháu trong nhà sẽ tháo hết những đồ trang sức đang đeo
trên người. Vì người ta quan niệm rằng các hồn ma sợ kim loại, nếu
đeo đồ trang sức kim loại hồn ma sẽ không dám về để nhận những đồ
thờ cúng của những người thân.
Đối với người chết tắt thở ở trong nhà thì thi thể của người chết
sẽ được mang ra trước bàn thờ, chân quay ra phía cửa chính, thể hiện

3
được ăn chay. Trong những ngày diễn ra tang lễ, tất cả con cái của
người chết sẽ phải ngồi bên cạnh quan tài cả ngày lẫn đêm, họ sẽ
khóc trong khi khóc họ kể lể về công lao của người chết, nỗi đau đớn
của mình… Trong ngày đầu tiên này thầy mo sẽ viết những lá bùa
treo xung quanh quan tài để bảo vệ linh hồn người chết. Đến đêm
bước sang ngày thứ hai người con trưởng sẽ cùng thầy mo ra bến
sông để lấy một bát nước mang về, nước đó sẽ được thầy mo dùng để
làm lễ rửa sạch mọi tội lỗi trước đây để người chết được ra đi thanh
thản. Trong khi những người thân phải túc trực bên quan tài thì
những người dân trong làng sẽ làm một cái nhà dài bằng khung cây
vàu dán giấy kín để khi mang quan tài người chết đi chôn thì sẽ đặt
lên quan tài tượng trưng cho hình ảnh ngôi nhà che nắng che mưa cho
người chết khi sang thế giới bên kia.
Trong mấy ngày diễn ra tang lễ, thầy mo sẽ làm việc liên tục,
họ vừa khấn, vừa đọc những lời cầu nguyện để người chết khi xuống
cõi âm thì sẽ gặp được những điều tốt lành và cầu xin linh hòn tổ tiên
hay bảo vệ linh hồn người chết.
Một ngày trước khi chôn cất, người con trưởng sẽ cùng thầy mo
đi đến địa điểm chôn cất để chọn nơi đào huyệt. Nơi chôn chất
thường là bãi đất rộng, cao, có hướng thông thoáng, mỗi dòng họ có
một bãi đất riêng và những người cùng hàng trong một họ sẽ được
chôn chất ngang hàng nhau.
Ngày và giờ được phép mang đi chôn cất sẽ do thầy mo định,
nhưng thường là vào buổi sáng sớm. Trước khi đưa quan tài đến nơi
chôn cất, tất cả mọi người thân sẽ ra đứng quay lưng về phía quan tài,
cầm một bát rượu hất qua trên vai. Việc làm này có nghĩa là thể hiện
sự li biệt mãi mãi giữa người chết đối với những người thân. Quan tài
4
sẽ do những người dân trong làng khiêng. Khi quan tài được nhấc lên