Bất kỳ một Nhà nước nào trên thế giới cũng phải thừa nhận rằng, sự nghèo khổ
của người dân do ốm đau, tai nạn rủi ro, thất nghiệp, tật nguyền bẩm sinh… gây ra
không chỉ là trách nhiệm của bản thân cá nhân, của gia đình họ mà phải là trách
nhiệm của cả Nhà nước và của cả cộng đồng xã hội. Cùng với quá trình phát triển
của loài người, BHXH được coi là một chính sách xã hội quan trọng của Nhà
nước, nhằm bảo đảm an toàn cho sản xuất, cho đời sống vật chất và tinh thần cho
mọi người trong xă hội. Với tư cách là chủ thể quản lực cao nhất của toàn xã hội,
Nhà nước phải can thiệp và tổ chức bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người lao
động, giải quyết mối quan hệ thuê mướn lao động giữa chủ và thợ. Yêu cầu giới
chủ phải thực hiện những cam kết, đảm bảo điều kiện làm việc và nhu cầu đời
sống vật chất, tinh thần cho giới thợ, trong đó có nhu cầu về tiền lương, về chăm
sóc y tế, về chăm sóc khi bị ốm đau, tai nạn, trả lương khi người lao động đến tuổi
hưu… Đồng thời, bản thân người lao động cũng phải có trách nhiệm đóng góp
một khoản thu nhập để chi trả cho bản thân mình khi có những rủi ro xảy ra. Mặt
khác, trong trường hợp sự đóng góp của người sử dụng lao động và người lao
động không đủ để trang trải cho những khoản chi cho người lao động khi họ gặp
rủi ro, nhà nước phải có trách nhiệm dùng ngân sách bù đắp để bảo đảm đời sống
cơ bản cho người lao động. BHXH được hình thành trên cơ sở quan hệ lao động,
giữa các bên cùng tham gia và được hưởng BHXH. Nhà nước ban hành các chế
độ, chính sách BHXH, tổ chức ra cơ quan chuyên trách, thực hiện nhiệm vụ quản
lý hoạt động sự nghiệp BHXH. Chủ sử dụng và người lao động có trách nhiệm
đóng góp để hình thành quỹ BHXH. Người lao động (bên được BHXH)và gia
đình của họ được cung cấp tài chính từ quỹ BHXH khi họ có đủ điều kiện theo chế
độ BHXH quy định. Đó chính là mối quan hệ của các bên tham gia BHXH.
BHXH theo quan niệm của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), BHXH là sự thay thế
bù đắp 1 phần thu nhập cho người lao động khi họ gặp phải những rủi ro và biến
cố trong cuộc sống hoặc biến cố trong cuộc sống làm giảm hoặc mất việc làm trên
cơ sở hình thành 1 quỹ tiền tệ tập chung do người lao động, người sử dụng lao
động đóng và nhà nước hổ trợ, từ đó góp phần ổn định trật tự an toàn xã hội.
Như vậy, BHXH ra đời, tồn tại và phát triển là một nhu cầu khách quan. Nền kinh
tế thị trường càng phát triển, việc thuê mướn lao động trở nên phổ biến, càng đòi

phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Việc đầu tư của quỹ BHXH không thể như
những quỹ kinh doanh khác, nó phải đảm bảo những nguyên tắc cơ bản là: an
toàn, thuận tiện khi thu hồi vốn, phục vụ cho những lợi ích công cộng. Những
hướng đầu tư của quỹ BHXH thường là cho Chính phủ vay hoặc trực tiếp được
đầu tư vào các dự án phát triển hoặc những công trình phúc lợi (xây nhà ở cho
người lao động, xây dựng đường xá…). ở Pháp, quỹ BHXH lớn gấp 3 - 4 lần ngân
sách của Chính phủ và thường được đầu tư vào phát triển hạ tầng cơ sở. Phần nhàn
rỗi của quỹ BHXH của Italia chủ yếu được đầu tư vào phát triển nhà ở cho người
lao động thuê lại. Hiện nay, số “tiền nhàn rỗi tương đối’’ của quỹ BHXH Việt
Nam lên tới 30.000 tỷ đồng. Nếu được đầu tư tốt sẽ góp phần tăng trưởng kinh tế
rất lớn. Hàng năm, BHXH Việt Nam đã dành số tiền chênh lệch thu lớn hơn chi
trong năm để bổ sung nguồn vốn đầu tư trong năm. Tính đến năm 2009, số tiền
đầu tư trên cơ sở số kết dư là 95.163 tỷ đồng và đầu tư mới trong năm là 36.450 tỷ
đồng, số lãi đầu tư đã thu được trong năm ước là gần 9.600 tỷ đồng. Quỹ BHXH
cũng sẵn sàng đáp ứng nhu cầu vay vốn bù đắp bội chi ngân sách của Bộ Tài
chính, đồng thời hàng năm luôn dành một khoản tiền nhất định từ 5.000 tỷ đồng
đến 6.000 tỷ đồng tham gia mua trái phiếu Chính phủ để phục vụ cho sự nghiệp
phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nguồn vốn do BHXH Việt Nam đầu tư đã
góp phần giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước trong việc bù đắp bội chi ngân
sách cũng như trong việc tạo nguồn vốn phục vụ cho đầu tư phát triển kinh tế hàng
năm của đất nước. Bên cạnh đó, việc cho các ngân hàng thương mại của Nhà nước
vay cũng đã tạo nguồn vốn phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh của đất
nước.
BHXH góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội. Quỹ BHXH
được sử dụng để chi trả các chế độ BHXH cho người lao động và gia đình họ,
phần nhàn rỗi được đầu tư vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh để bảo tồn và
tăng trưởng quỹ. Các khoản đầu tư này của quỹ BHXH một mặt tạo ra “lợi nhuận”
thêm cho quỹ BHXH; mặt khác đã trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào phát triển
kinh tế - xã hội của đất nước. Như vậy, xét trên cả phương diện chi trả các chế
độBHXH cũng như đầu tư tăng trưởng quỹ, hoạt động của quỹ BHXH đều góp

54,9 nghìn tỷ đồng trong năm 2009 (trong đó chi từ ngân sách Nhà nước là 26,8
nghìn tỷ đồng).
Sau một năm triển khai thực hiện BHXH tự nguyện, số người tham gia đạt gần 50
nghìn người. Nguồn thu quỹ BHXH tự nguyện ước tính đạt 69,5 tỷ đồng và chi
khoảng 10,9 tỷ đồng năm 2009. Công tác quản lý BHXH ngày càng đi vào nề nếp;
công tác giám sát ngày càng được tăng cường; mạng lưới thu-chi ngày càng mở
rộng.
Theo số liệu tổng hợp mới nhất của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội , nếu
năm 2009, tổng số đối tượng tham gia BHXH bắt buộc là 8,815 triệu người thì
năm 2010 ước thực hiện là 9,343 triệu người, tức là tăng 6% so với năm 2009.
Tương tự, số người tham gia BHXH tự nguyện năm 2010 ước thực hiện là 61.689
người, tăng 49,8% so với năm 2009 (số liệu này năm 2009 là 41.193 người, gồm
cả số BHXH nông dân Nghệ An chuyển sang). Theo báo cáo của BHXH Việt
Nam, số nợ đóng, chậm đóng BHXH tính đến ngày 31/12/2010 là 1.725,4 tỷ đồng,
so với năm 2009, số nợ BHXH đã giảm 24,5%. Tổng quan tình hình quản lý và sử
dụng quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) năm 2010 cho thấy, năm qua, khi tình hình
nền kinh tế có những chuyển biến tích cực ( tốc độ tăng trưởng đạt 6,78%, đối
tượng tham gia BHXH tiếp tục tăng lên, việc giải quyết chi trả các chế độ BHXH
cho người lao động thực hiện đúng quy định. Đồng thời, Quỹ BHXH có sự tăng
trưởng và đóng góp nhất định cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của sự phát triển của BHXH với tăng trưởng kinh tế,
định hướng phát triển của nước ta năm 2012 , quan điểm rất rõ ràng, đó là tăng
trưởng kinh tế đi đôi với việc bảo đảm tốt hơn an sinh xã hội và phúc lợi xã hội,
trong đó đặc biệt chú trọng đến BHXH, quan tâm đảm bảo quền lợi cho người
tham gia BHXH, ổn định được đời sống cho người lao động, góp phần tạo tâm ly
tốt cho người lao động, nâng cao năng suất thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Tóm lại, tăng trưởng kinh tế và BHXH là hai phạm trù khác nhau, tuy nhiên lại có
mồi quan hệ hữu cơ, sự tương quan chăt chẽ, cái này là trụ đỡ cho cái kia. Có thể
nói,BHXH muốn phát triển thì kinh tế phải tăng trưởng, tăng trưởng kinh tế sẽ đi
đôi với mở rộng BHXH.