11
A. Mở đầu
Luật hôn nhân và gia đình năm 2000 được Quốc hội thông qua ngày 09/6/2000
đã lần đầu tiên ghi nhận một cách khái quát rõ rang các nguyên tắc cơ bản của
chế độ hôn nhân và gia đình, qua đó khẳng định những tư tưởng chủ đạo, quán
triệt suốt quá trình xây dựng và thực hiện pháp luật hôn nhân và gia đình ở Việt
Nam. Những nguyên tắc cơ bản của Luật này có một ý nghĩa to lớn, là sự định
hướng vững chắc của Đảng và Nhà nước cho việc thực hiện những quan hệ hôn
nhân và gia đình xã hội chủ nghĩa, phù hợp với xu thế tất yếu của xã hội loài
người. Những nguyên tắc cơ bản của Luật hôn nhân và gia đình 2000 nhìn
chung đã phát huy được vai trò, tác dụng trong thực tế cuộc sống hôn nhân gia
đình. Bên cạnh đó, do xuất phát từ tình hình thực tế thực hiện quan hệ hôn nhân
và gia đình còn bộc lộ không ít những trường hợp vi phạm các nguyên tắc của
luật hôn nhân gia đình ở nhiều địa phương.
Tuân thủ những nguyên tắc cơ bản của Luật hôn nhân và gia đình là yêu cầu bắt
buộc đối với các cơ quan nhà nước, tổ chức và mọi cá nhân. Đó là cơ sở vững
chắc cho việc xóa bỏ tận gốc rễ những tàn dư còn lại của chế độ hôn nhân và gia
đình phong kiến đồng thời chống lại những ảnh hưởng tiêu cực của hôn nhân
gia đình tư sản để củng cố chế độ hôn nhân gia đình xã hội chủ nghĩa ở Việt
Nam. Do đó, việc nghiên cứu, đề ra các biện pháp hữu hiệu đảm bảo các nguyên
tắc đó trở thành những nguyên tắc của cuộc sống là một yêu cầu cấp thiết, trong
đó có nguyên tắc “hôn nhân một vợ, một chồng”.
B. Nội dung
I. Khái quát về nguyên tắc một vợ một chồng
1. Nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng - một trong những nền
tảng của hệ thống pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam
“Nguyên tắc” là điều cơ bản, những nguyên lý phản ánh những quy luật khách
quan và được coi là cái chuẩn cho một quá trình hoạt động. Trong khoa học
pháp lý cũng vậy, bất cứ một hệ thống pháp luật nào cũng được xây dựng trên
11
cơ sở những tư tưởng chỉ đạo nhất định. Pháp luật là công cụ của nhà nước ,

chế định, những quy phạm pháp luật hôn nhân và gia đình. Để điều chỉnh
những quan hệ hôn nhân và gia đình, nhà nước phải xây dựng các quy
phạm pháp luật cụ thể. Các quy phạm này phải thống nhất với nhau trong
một chế định và ngành luật. Cơ sở cho sự thống nhất đó chính là những
nguyên tắc cơ bản. Như vậy, nguyên tắc này được coi là nền tảng của hệ
thống pháp luật hôn nhân và gia đình Việt Nam.
- Là cơ sở cho việc giải thích pháp luật, quy phạm pháp luật và áp dụng
pháp luật trong trường hợp có tranh chấp. Thông thường, khi xây dựng
những quy phạm pháp luật, nhà lập pháp luôn chú ý đảm bảo tính rõ rang
đầy đủ, nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong thực tế vẫn có
nhiều trường hợp thiếu quy phạm pháp luật cụ thể để điều chỉnh quan hệ
xã hội nảy sinh hoặc xảy ra tranh chấp về cách hiểu và áp dụng luật.
Trong những trường hợp đó, cần phải lấy “tinh thần” pháp luật hôn nhân
và gia đình để giải quyết.Tinh thần của pháp luật hôn nhân gia đình thể
hiện chính trong nội dung của những nguyên tắc cơ bản của luật hôn nhân
và gia đình, trong đó có nguyên tắc hôn nhân một vợ, một chồng.
2. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hình thành và phát triển nguyên
tắc
2.1- Quan điểm của chủ nghĩa Mác lê-nin
Chủ nghĩa Mác- lê nin nhìn nhận hôn nhân và gia đình là những hiện tượng xã
hội có quá trình phát sinh, phát triển, do các điều kiện kinh tế- xã hội quyết
định. Trong tác phẩm : “ Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà
nước”, Mác và Ăng ghen đã chứng minh một cách khoa học rằng: lịch sử của
gia đình là lịch sử của quá trình xuất hiện chế độ quần hôn, chuyển sang gia
11
đình đối ngẫu, phát triển lên gia đình một vợ một chồng – là quá trình không
ngừng hoàn thiện hình thức gia đình, trên cơ sở sự phát triển của các điều kiện
sinh hoạt vật chất của con người.
Mác và Ăng ghen đã chỉ ra cho chúng ta thấy rằng hình thức hôn nhân một vợ
một chồng ra đời trên cơ sở sự xuất hiện của chế độ chiếm hữu tư nhân về tư

đó. Vượt lên trên những ảnh hưởng kinh tế của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa,
những ngưiờ vô sản tự do kết hôn với nhau : “ Trong giai cấp bị áp bức, những
cuộc hôn nhân thật sự tự do đó lại là thông lệ”, “ vì do bản chất của nó, tình yêu
nam nữ không thể chia sẻ được- cho nên hôn nhân dựa trên tình yêu nam nữ, do
ngay bản chất của nó, là hôn nhân một vợ một chồng”. Cuộc cánh mạng xã hội
chủ nghĩa là cuộc cách mạng sau sắc và triệt để nhất. Trong cuộc cách mạng đó,
chắc chắn là cơ sở kinh tế trước đây của chế độ một vợ một chồng cũng như của
cải bổ sung cho nó là tệ ngoại tình , nạn mại dâm, đều sẽ bị tiêu diệt. Lúc này,
hôn nhân mới có điều kiện thể hiện đúng đắn bản chất của nó là hôn nhân một
vợ một chồng đích thực, trên cơ sở tình yêu nam nữ, bình đẳng nhằm xây dựng
gia đình để cùng nhau thỏa mãn những nhu cầu tinh thần và vật chất.
Những tư tường cơ bản về hôn nhân và gia đình trên đây của chủ nghĩa Mác- lê
nin chính là cơ sở lý luận dể định hình nên nguyên lý chỉ đạo cho việc thực hiện
những quan hệ hôn nhân và gia đình xã hội chủ nghĩa dân chủ tiến bộ.
2.2- Quan điểm đường lối của Đảng
Ở nước ta, trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình, nhiệm vụ, mục tiêu được đặt ra
là phải xóa bỏ tận gốc rễ những tàn dư, hủ tục lạc hậu do chế độ hôn nhân và gia
đình phong kiến để lại, chống lại những ảnh hưởng tiêu cực của hôn nhân và gia
đình tư sản, đồng thời xây dựng những quan hệ mới xã hội chủ nghĩa. Trong
cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên xã hội chủ nghĩa, Đảng ta đã
khẳng định: “ Gia đình là tế bào của xã hội…các chính sách của Nhà nước phải
chú ý tới xây dựng gia đình no ấm, hòa thuận, tiến bộ…”