§Æt vÊn ®Ò
Trắc nghiệm khách quan là phương pháp kiểm tra kiến thức chính xác
và khách quan trong thi cử. Bắt đầu từ năm học 2006 – 2007 Bộ GD – ĐT có
chủ trương sử dụng nhiều hơn phương pháp trắc nghiệm khách quan để tuyển
sinh đại học. Đây cũng là xu thế tất yếu của việc đổi mới kiểm tra đánh giá,
một phần quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học hiện nay.
Bài thi trắc nghiệm khách quan thường gồm số lượng câu hỏi lớn, thời
gian dành cho việc trả lời một câu hỏi rất ít. Vì vậy đòi hỏi học sinh phải được
tập cho mình tính nhạy cảm để loại trừ nhanh các phương án không phù hợp
với câu hỏi. Muốn có được điều đó học sinh phải biết một số phương pháp tìm
nhanh đáp án câu hỏi trắc nghiệm và phải tự vận dụng để làm bài tập. Có một
số câu hỏi trắc nghiệm có dạng bài tập tính toán (bài tập trắc nghiệm), nếu học
sinh cứ làm bình thường để chọn đáp án đúng, thì sẽ mất nhiều thời gian
nhưng để ý kỹ vào các dữ kiện cho sẵn thì sẽ dễ dàng suy luận được đáp án
đúng, tiết kiệm thời gian làm bài, tránh sai sót khi tính toán.
Qua thực tế giảng dạy, tôi tập hợp một số câu hỏi trắc nghiệm khách
quan (dạng bài tập tính toán) có thể tìm nhanh được đáp án, xin được nêu ra
trong kinh nghiệm này. Trong điều kiện thời gian có hạn tôi chỉ giới hạn các
câu hỏi trắc nghiệm khách quan dạng nhiều lựa chọn. Đây cũng là dạng trắc
nghiệm được sử dụng phổ biến trong các đề thi hiện nay. Do thời gian áp
dụng ngắn nên kinh nghiệm này vẫn còn nhiều thiếu sót. Rất mong được sự
góp ý của các thầy cô và các bạn đồng nghiệp.
Xin trân trọng cảm ơn!
Trang 1
gi¶i quyÕt vÊn ®Ò
I. NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT.
Trong khuôn khổ kinh nghiệm này, tôi nêu ra phương pháp giúp tìm
nhanh đáp án, một số bài tập trắc nghiệm (dạng tính toán) như:
- Dựa vào đặc điểm đặc biệt về nguyên tử khối hoặc phân tử khối.
- Dựa vào phân tử khối bằng nhau.
- Cách giải đặc biệt của một số bài toán hoá học.

2
; Fe
2
O
3
; FeS; Fe
3
O
4
; FeSO
4
; Fe
2
(SO
4
)
3
B. FeS
2
; FeO; Fe
2
O
3
; Fe
3
O
4
; FeSO
4
; FeSO

.
D. Fe
3
O
4
; Fe
2
O
3
; FeO; FeS; FeS
2
; FeSO
3
; FeSO
4
; Fe
2
(SO
4
)
3
.
Trang 2
Thụng thng khi gp bi tp ny, hc sinh thng ỏp dng cỏch lm
mt l tớnh % Fe trong tng cht. Sau ú so sỏnh cỏc kt qu v tỡm ra ỏp ỏn
li gii c th nh sau:
Cỏch 1:
Trong FeS: %Fe =
%100.
88

Bài tập 1 còn có thể giải nhanh dựa vào việc phát hiện điểm đặc biệt về
NTK của các nguyên tố S và O nh sau:
Cách 2:
Ta thấy các chất trong bài là những hợp chất chứa 2 hoặc 3 nguyên tố là
Fe; S; O.
Mặt khác NTK của S = 2 lần NTK của O, do đó có thể quy các hợp chất
trên thành hợp chất chỉ chứa nguyên tố Fe và nguyên tố O. Kết quả thu đợc
nh sau:
Trong FeS gồm 1Fe; 2O;
FeS
2
gồm 1 Fe; 4O;
FeO gồm 1Fe; 1O;
Trang 3
Fe
2
O
3
gồm 1 Fe ; 1,33 O ;
FeSO
3
gồm 1Fe; 5O;
FeSO
4
gồm 1Fe; 6O.
Sau đó so sánh tỉ lệ giữa số nguyên tử Fe với số nguyên tử O sẽ đợc kết
quả: Đáp án C.
Nhận xét: Qua 2 cách làm đợc nêu ở trên cho thấy, ở cách 1 học sinh
có thể làm ra kết quả, tuy nhiên mất nhiều thời gian và hay sai sót hơn do phải
tính toán nhiều. Cách 2 ngắn gọn và nhanh hơn, giảm bớt đợc việc tính toán

; Fe
3
O
4
; FeSO
4
; FeSO
3
; Fe
2
(SO
4
)
3
; FeS.
C. Fe
2
(SO
4
)
3;
FeSO
4
; FeSO
3
; FeS
2
;FeS; Fe
2
O

(SO
4
)
3
; Fe
3
O
4
; FeSO
4
; FeO chất có
% về khối lợng Fe giàu nhất là:
A. Fe
2
(SO
4
)
3
C. FeSO
4
B. Fe
3
O
4
D. FeO
Đáp án D.
Dễ thấy, dựa theo cách 2 của bài tập1 có thể chọn ngay đáp án bài tập 2
và 3. Cũng suy luận tơng tự để chọn đáp án bài tập số 4 dới đây:
Trang 4
Bài tập 4. Cho các chất Cu

O
3
; Cl
2
O
7
; N
2
O
3
; MgO; MnO
2
.
Lời giải:
Có thể tính % oxi trong từng oxit rồi so sánh và tìm kết quả đúng. Nhng
làm nh vậy sẽ mất nhiều thời gian. Vì chỉ cần trả lời oxit nào giàu oxi nhất
không phải tính % khối lợng cụ thể. Và có thể tìm cách làm bài toán nh sau:
Nếu một nguyên tử oxi kết hợp với một số đơn vị khối lợng càng nhỏ
của nguyên tố kia thì hàm lợng % của oxi càng lớn.
Ví dụ: Trong MgO một nguyên tử oxi kết hợp với 24 đơn vị của Mg sẽ
có hàm lợng % lớn hơn CaO, vì trong CaO một nguyên tử O kết hợp với 40
đơn vị của Ca.
Thật vậy:
%O trong MgO =
2416
%100.16
+
= 40%
%O trong MgO =
4016

10
5
31.2
>
Cl
2
O
7
=
10
7
5,35.2
>
Vậy N
2
O
3
giàu oxi nhất: %O =
%16,63%100
16.314.2
16.3
=
+
Cách làm dựa vào đặc điểm đặc biệt về phân tử khối còn giúp làm một
số bài tập trắc nghiệm một cách dễ dàng hơn nh làm bài tập 6 sau:
Bài tập 6: Cho m gam hỗn hợp A gồm CuO và Fe
2
O
3
tác dụng hết với

O
3
trong hỗn hợp A.
Theo PT(1): n
CuCl
2
= n
CuO
= x ( mol)
Theo PT(2): n
FeCl
3
= 2n
Fe
2
O
3
= 2y ( mol)
Theo đề: x = 2y
Tổng khối lợng hỗn hợp A:
m = 80a + 160b = 160a (g)
Do đó %CuO =
%50%100
160
80
=
a
a
Trang 6
% Fe

vừa đủ 250ml dung dịch HCl 2M. Giá trị của a là:
A. 11g C. 13g
B. 12g D. 14g
Bài tập trên thuộc dạng toán hỗn hợp có thể làm thông thờng nh sau:
Cách 1:
PTHH: CaO +2HCl

CaCl
2
+ H
2
O (1)
Trang 7
Fe + 2HCl

FeCl
2
+ H
2


(2)
Gọi x, y lần lợt là số mol CaO, Fe tham gia phản ứng.
Ta có: n
HCl
= 0,25. 2 = 0,5 (mol)
Theo PT(1): n
HCl
= 2n
CaO

2
SO
4
giá trị của a là:
A. 11,2345 g C. 13,2456 g
B. 12,2345 g D. 14,2345 g
Lời giải:
PTHH: Cu(OH)
2
+ H
2
SO
4

CuSO
4
+ H
2
O
Nhận xét: Ta thấy PTK của Cu(OH)
2
= PTK của H
2
SO
4
= 98
Và tỷ lệ số mol của phơng trình là 1:1.
Trang 8
Do đó tính ngay đợc khối lợng H
2

SO
4
= n Cu(OH)
2
= 0,1248418 (mol)
Vậy m = 0,1248418.98 = 12,2345 (g)
Đáp án B.
Vận dụng cách nhận xét dựa vào NTK hoặc PTK bằng nhau của các
chất có thể vận dụng để làm các bài tập sau đây:
Bài tập 9: Để tác dụng vừa hết 5,6g Fe cần vừa đủ V(ml) dung dịch
HCl. Nếu cũng dùng V(ml) HCl trên để hoà tan hết CaO thì khối lợng CaO
cần dùng là:
A. 5,4 g C. 5.6 g
B. 5,5 g D. 5,7 g.
PTHH: Fe + 2HCl

FeCl
2
+H
2

CaO + 2HCl

CaCl
2
+ H
2
O.
Trớc hết nhận xét NTK Fe = PTK CaO nên theo PTHH :
n

chú ý để phát hiện điểm đặc biệt của bài toán. Đó là có những chất nào trong
phản ứng có NTK hoặc PTK bằng nhau và nếu chúng có tỉ lệ số mol bằng
nhau sẽ suy ngay ra đợc khối lợng của các chất trong phản ứng sẽ bằng nhau
và chọn đợc đáp án đúng một cách dễ dàng. Khi đó vừa tránh đợc những sai
sót khi tính toán nếu giải bằng cách thông thờng vừa tiết kiệm thời giời gian,
3. Một số bài toán có cách giải đặc biệt khác:
Một số bài tập dới đây còn có thể đợc giản bằng cách giải đặc biệt dựa
vào phơng pháp tăng, giảm khối lợng của các chất trong phản ứng
Bài tập 11. Cho 1,68g một kim loại A (rắn) hoá trị II vào dung dịch
HCl d. Nhận thấy khối lợng dung dịch sau phản ứng nặng hơn khối lợng
dung dịch ban đầu là 1,54g. Kim loại A là:
A.Fe C.Zn
B.Mg D.Ca
Nhận xét: Điểm cần lu ý của bài toán ở chỗ:
Trang 10
Cần thấy đợc dung dịch sau phản ứng là dung dịch ACl
2
và HCl d, dung
dich ban đầu là dung dịch HCl (kim loại A là chất rắn). Nếu phản ứng không
tạo khí thì khối lợng dung dich ban đầu này nặng hơn khối lợng sau phản ứng
là 1,68g. Thực tế chỉ nặng hơn 1,54g nên khối lợng H
2
tạo thành là khối lợng
chênh lệch.
Vì thế khối lợng H
2
là: 1,68 1,54 = 0,14 (g)
Nên có số mol H
2
là:

O
3
cần vừa đủ
4,48l (có đktc). Khối lợng Fe thu đợc là:
A. 14,5 g C. 16,5 g
B. 15,5 g D. 14,4 g
Lời giải :
PTHH: FeO + CO

t
O
Fe + CO
2


Fe
2
O
3
+ 3CO

t
O
2 Fe + 3CO
2


Tổng số mol CO cần dùng: 4,48 : 22,4 = 0,2 (mol)
Nhận xét: Theo PT nhận thấy: n
CO

B. 62,5 %
C. 65 %
D. 67,5 %
Ngoài các bài tập đợc nêu trên, trong các tài liệu tham khảo , các đề
thi còn có nhiều bài tập trắc nghiệm tơng tự có thể tìm nhanh đáp án theo
các cách vừa thực hiện .
Kết quả
Trang 12
Tôi đã tiến hành dạy phơng pháp tìm nhanh đáp án bài tập trắc nghiệm
hoá học đối với học sinh lớp ôn thi đại học các năm học 2007 2008 và năm
học 2008 - 2009 làm đối chứng. Tôi tiến hành cho học sinh 2 lớp kiểm tra
bằng hệ thống 50 câu hỏi trắc nghiệm khách quan có thể tìm nhanh đáp án
trong thời gian 90 phút . Kết quả thu đợc nh sau:
Lớp Sĩ số Giỏi Khá Trung bình
SL % SL % SL %
Năm
học
2007 -
2008
20 02 10 08 40 10 50
Năm
học
2008 -
2009
20 08 40 10 50 02 10

Với kết qủa nh trên tôi nhận thấy:
ở 2 lớp tôi chọn sĩ số học sinh nh nhau, có sức học tơng đơng. ở cả 2
lớp đều có tất cả học sinh đạt điểm từ trung bình trở lên. Song tỷ lệ học sinh
đạt điểm giỏi lớp học ôn năm học 2008 2009 cao hơn so với lớp học ôn

bài tập có dạng đã nêu trên. Có nhiều bài tập trắc nghiệm hoá học khác còn có
thể vận dụng những phơng pháp khác để tìm nhanh đáp án song tôi cha nêu đ-
ợc ở đây. Thời gian tới tôi sẽ tiếp tục su tầm, nghiên cứu tài liệu tích luỹ thêm
để kinh nghiệm hoàn chỉnh hơn.
Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi rút ra đợc qua giảng dạy thực tế.
Tuy vậy do thời gian áp dụng ngắn nên còn nhiều hạn chế. Rất mong đợc sự
góp ý của thầy cô và các bạn đồng nghiệp để kinh nghiệm hoàn chỉnh hơn.
Tôi xin trân trọng cảm ơn!
Điền L , Ngày 30 tháng 3 năm 2010
Ngời viết
Lê Anh Tuấn
Tài liệu tham khảo
Trang 15
1. 350 bµi tËp Ho¸ häc chän läc §µo H÷u Vinh
2. Bµi tËp tr¾c nghiÖm Ho¸ häc THPT NguyÔn Xu©n Trêng
3. C©u hái vµ bµi tËp tr¾c nghiÖm Ho¸ häc THPT Ng« Ngäc An
4. C¸c ®Ò thi tr¾c nghiÖm vµ mét sè tµi liÖu kh¸c
môc lôc
Trang 16
Đặt vấn đề
1
Giải quyết vấn đề
2
I. Các vấn đề cần giải quyết 2
II. Biện pháp thực hiện 2
Kết quả
13
Kết luận
14
I. Bài học kinh nghiệm 14