I. Tóm tắt luận án về nguyên nhân và điều kiện của tình hình
tội phạm của tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi
Trong chương II của Luận văn thạc sĩ Luật học “Đấu tranh phòng chống
tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh quảng Ngãi”, tác giả Vũ Minh Tiến đã nêu ra
một số nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm của tội cướp tài sản
trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi.
1. Nguyên nhân và điều kiện có liên quan đến kinh tế - xã hội:
a. Về lĩnh vực kinh tế
Trong nhiều năm qua, Đảng và nhà nước ta luôn chú trọng phát triển
nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Những chính sách kinh tế mang tính mở cửa và hội nhập ấy đang tạo ra một
sức mạnh phát triển mới không chỉ cho lĩnh vực kinh tế mà cả trong vấn đề
an ninh xã hội. Tuy nhiên tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường đối
với các tỉnh thành phố, trong cả nước nói chung và tỉnh Quảng Ngãi nói
riêng cũng thực sự đáng lo ngại như: thất nghiệp, tệ nạn xã hội, phân hóa
giàu nghèo… Đây là nguyên nhân, điều kiện làm phát sinh, là miền đất
“dung dưỡng” cho nhiều loại tội phạm trong đó có tội cướp tài sản.
Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường, trên địa bàn tỉnh quảng Ngãi,
những người lao động không đáp ứng được các tiêu chuẩn về trình độ kĩ
thuật, tay nghề hoặc doanh nghiệp làm ăn thua lỗ dẫn tới phá sản, giải thế…
Dẫn đến một bộ phận dân cư mất phương hướng, sinh ra tư tưởng tiêu cực…
dẫn tới hành vi phạm tội. Thống kê cho thấy có tới 46, 75% người phạm tội
bị đưa ra xét xử về tội cướp tài sản là thất nghiệp.
Bên cạnh đó, sự dôi dư lao động đáng kể do diện tích đất canh tác trên
đầu người ngày càng bị thu hẹp (khoảng 500m
2
/người) để xây dựng các khu
công nghiệp và nhà ở cũng là nguyên nhân và điều kiện đáng lưu ý của tình
hình tội phạm cướp tài sản.
Hơn nữa, việc Quảng Ngãi và các vùng lân cận đang hình thành
những khu công nghiệp lớn và các khu kinh tế mở cũng tạo ra sức ép đáng

nhân, con người sống trong hoàn cảnh kinh tế eo hẹp, khó khăn dễ phát sinh
tâm lý tiêu cực, vị kỷ, tha hóa… như ông cha ta đã thường nói “Bần cùng
sinh đạo tặc”.
Ngoài ra, còn tồn tại một bộ phận thanh thiếu niên vì hoàn cảnh khó
khăn về kinh tế, không có điều kiện học hành, không có tay nghề, thu nhập
thấp, không thỏa mãn các nhu cầu về ăn mặc, vui chơi, đã bị tha hóa, mất
định hướng, dễ dàng bị lôi kéo, xúi giục tham gia vào các hành vi trộm,
cướp, lừa đảo.
2. Nguyên nhân và điều kiện liên quan đến giáo dục và tuyên truyền
pháp luật.
- Về thực trạng giáo dục trong gia đình: Do quá tập trung phát triển
kinh tế mà các bậc phụ huynh ít có thời gian chăm sóc con cái, chức năng
gia đình bị xáo trộn, thay vì gia đình tồn tại với vai trò giáo dục thì nó đã
dần mang chức năng kinh tế. Do đó con cái của nhiều gia đình đã tìm đến sự
chia sẻ của bạn bè hay chạy theo sự cám dỗ của môi trường xã hội. Điều này
là nguyên nhân và điều kiện dẫn tới sự hình thành tư tưởng tự do, coi thường
người khác từ đó dẫn tới hành vi sai phạm.
Bên cạnh đó, chính các tấm gương xấu của bố mẹ cũng là nguyên
nhân tác động trực tiếp nhất tới sự hình thành thế giới quan lệch lạc của trẻ
em vì không đâu khác mà chính gia đình, chính bố mẹ mới là tấm gương gần
gũi nhất, là bài học thực tế nhất cho con cái. Trong một gia đình mà bố mẹ
sống không gương mẫu, vi phạm các quy tắc của cuộc sống, của gia đình…
thì sớm hay muộn những đứa con của họ cũng sẽ đi vào con đường hư hỏng,
phạm pháp như bố mẹ chúng.
Hơn nữa, những tác động tiêu cực của nền kinh tế thị trường, lối sống
ích kỷ cá nhân, nặng về hưởng thụ, sống gấp của một số cá nhân ảnh hưởng
rất lớn đến quá trình hình thành nhân cách của trẻ em, tạo ra sự lệch lạc về
nhận thức những chuẩn mực xã hội và dẫn đến tình trạng cướp tài sản.
Ngoài ra, còn phải kể đến phương pháp giáo dục không đúng cách
như: hành hạ, đánh đập con cái làm cho đứa trẻ hình thành tính cách sợ sệt,

quản lý các đối tượng hình sự theo yêu cầu của công tác phòng ngừa tội
phạm ở nhiều nơi, nhiều lúc chưa được tổ chức tốt; công tác điều tra, xét xử,
quản lý và cải tạo các đối tượng phạm tội chưa phát huy hết tác dụng răn đe,
giáo dục và phòng ngừa chung.
Những khiếm khuyết trong công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực
an ninh trật tự của tỉnh Quảng Ngãi hiện nay đã tác động không nhỏ đến quá
trình phát sinh tội phạm nói chung và tội cướp tài sản nói riêng. Trong quản
lý xã hội, một số cơ quan chức năng chưa nắm bắt được tình hình diễn biến
của tội phạm một cách kịp thời, chưa kịp thời phát hiện ngăn chặn những
mầm mống của tội phạm nên đã làm hạn chế rất nhiều trong công tác đấu
tranh phòng ngừa tội phạm. Hiệu lực lãnh đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền
cơ sở không cao, chưa làm tốt công tác tuyên truyền như vận động nhân dân,
tổ chức đoàn thể xã hội phát hiện và tố giác tội phạm, đưa những đối tượng
có hành vi vi phạm nhưng chưa đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự
ra kiểm điểm trước dân, phục vụ cho công tác phòng ngừa tội phạm.