BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

HỒ PHƯỚC LINH

PHÒNG NGỪA TỘI TRỘM CƯỚP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN
TỈNH NGHỆ AN

Chuyên ngành: Tội phạm học và điều tra tội phạm
Mã số: 60 38 70

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Dương Tuyết Miên

HÀ NỘI - 2011


LỜI CẢM ƠN

Qua thời gian học tập, nghiên cứu lý luận và tìm hiểu công tác thực
tiễn, được sự hướng dẫn, giảng dạy của Quý thầy cô, sự quan tâm giúp
đỡ nhiệt tình của cơ quan cùng với sự đóng góp của bạn bè, đồng nghiệp,
tôi đã hoàn thành Luận văn Thạc sỹ Luật học. Qua đây tôi xin gửi lời
cảm ơn chân thành đến:
Ban giám hiệu cùng quý thầy cô Trường Đại học Luật Hà Nội, các
giáo sư, phó giáo sư, tiến sỹ đã tận tình giảng dạy, truyền đạt nhiều kiến
thức, kinh nghiệm quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường.

2.1.1.Nhóm nguyên nhân liên quan đến vấn đề kinh tế, xã hội ở tỉnh Nghệ An...... 35
2.1.2.Nhóm nguyên nhân liên quan đến văn hoá, giáo dục và tuyên truyền phổ
biến pháp luật............................................................................................................ 43
2.1.3.Nhóm nguyên nhân liên quan đến công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực
trật tự,an toàn xã hội ................................................................................................ 50
2.1.4.Nhóm nguyên nhân thuộc về phía người phạm tội ........................................ 54
2.2.Dự báo tình hình tội phạm cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong giai
đoạn tới..................................................................................................................... 58
2.3.Các biện pháp nâng cao hiểu quả phòng ngừa tội cướp tài sản trên địa bàn
tỉnh Nghệ An............................................................................................................ 60

60


2.3.1. Nhóm biện pháp về kinh tế, xã hội................................................................

60
2.3.2. Nhóm biện pháp về văn hóa, giáo dục, tuyên truyền và phổ biến pháp luật.. 66
2.3.3. Nhóm biện pháp về nâng cao hiểu quả trong công tác quản lý trật tự, an
toàn xã hội................................................................................................................ 71
2.3.4 Nhóm biện pháp phòng ngừa từ phía người phạm tội.................................... 74
KẾT LUẬN
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO


PHẦN MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài
Nghệ An là một tỉnh có diện tích lớn nhất nước Việt Nam (16.489km2)
thuộc vùng Bắc Trung Bộ, với dân số 3.123.084 người, mật độ dân số trung bình

vì lý do đó, tác giả đã chọn đề tài “Phòng ngừa tội cướp tài sản trên địa bàn
tỉnh Nghệ An” làm đề tài luận văn thạc sỹ của mình với hy vọng đóng góp công
sức nhỏ bé của mình vào việc giải quyết hiệu quả tình hình tội phạm nói chung
và tội cướp tài sản nói riêng trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
2.Tình hình nghiên cứu đề tài
Trong thời gian qua, có khá nhiều công trình khoa học nghiên cứu về tội
cướp tại sản dưới góc độ tội phạm học. Điển hình là một số công trình:
“Đấu tranh phòng chống tội cướp tài sản trên địa bàn Hà Nội” (Luận án
tiến sỹ Luật học của tác giả Đỗ Kim Tuyến- Đại học Luật Hà Nội, năm 2001);
“Đấu tranh phòng chống tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi”
(Luận văn Thạc sỹ luật học của tác giả Võ Minh Tiến- Đại học Luật Hà Nội,
năm 2006);
“Đấu tranh phòng chống tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nam Định”
(Luận văn Thạc sỹ luật của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Hoa - Đại học Luật Hà Nội,
năm 2007);
Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu dưới góc độ tội phạm học có
liên quan đến tội cướp tài sản như: “Đấu tranh phòng, chống các tội xâm phạm
sở hữu có tính chiếm đoạt trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa” (Luận văn thạc sỹ luật
học của tác giả Lê Thị Khanh- Đại học Luật Hà Nội, năm 2006).
Nghệ An là một tỉnh có những đặc điểm đặc thù về kinh tế- xã hội, địa
lý… so với các địa phương khác trên cả nước, do đó tình hình về tội cướp tài sản
cũng có những đặc điểm riêng biệt. Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có tác giả
nào nghiên cứu về tội cướp tài sản dưới góc độ tội phạm học trên địa bàn tỉnh
Nghệ An. Vì vậy, tác giả cho rằng nghiên cứu tình hình tội cướp tài sản, nguyên
nhân của tội phạm và tìm ra các biện pháp phòng ngừa tội phạm này trên địa bàn
tỉnh Nghệ An là việc làm mang tính cấp bách, có ý nghĩa cả về lý luận và thực
tiễn.
3. Phạm vi nghiên cứu đề tài





Dưới góc độ tội phạm học, luận văn sẽ đi sâu phân tích THTP tội cướp tài
sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong 6 năm (từ năm 2004-2010), giải thích được
một số nguyên nhân cơ bản làm phát sinh tội cướp và đề xuất được các biện pháp
phòng ngừa tội cướp tài sản phù hợp với đặc điểm riêng biệt và yêu cầu phòng
ngừa của địa bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian tới.
7. Cơ cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và phần danh mục tài liệu tham khảo, luận
văn được chia làm 2 chương:
Chương 1: Tình hình tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm
2004 đến năm 2010.
Chương 2: Nguyên nhân và các biện pháp phòng ngừa tội cướp tài sản trên
địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 2004 đến năm 2010.


1

CHƯƠNG 1
TÌNH HÌNH TỘI CƯỚP TÀI SẢN TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH NGHỆ AN
TRONG THỜI GIAN TỪ NĂM 2004 ĐẾN NĂM 2010
Để làm rõ tình hình tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An,
ta cần làm rõ các nội dung của nó bao gồm: thực trạng, diễn biến, cơ cấu và tính
chất của THTP.
Trong quá trình nghiên cứu tình hình tội cướp tài sản, tác giả chủ yếu sử
dụng số liệu thống kê chính thức của Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án
nhân dân tỉnh Nghệ An. Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng số liệu tự thống kê từ
150 bản án hình sự sơ thẩm xét xử về tội cướp tài sản của TAND tỉnh Nghệ An.
1. 1. Thực trạng và diễn biến của tình hình tội cướp tài sản trên địa
bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian từ năm 2004 đến năm 2010

Số người phạm tội
166
169
194
145
153
165
129
1121
160

(Nguồn : Cơ quan điều tra Công An tỉnh Nghệ An)


2

Trên cơ sở số liệu thống kê của Bảng 1, ta có biểu đồ về số vụ và số
người phạm tội bị khởi tố về tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm
2004-2010 như sau:
Biểu đồ 1: Số vụ và số người phạm tội cướp tài sản đã khởi tố trên địa bàn
tỉnh Nghệ An trong thời gian 2004-2010

(Nguồn : Cơ quan điều tra Công An tỉnh Nghệ An)

Qua bảng số liệu thống kê và biểu đồ ta thấy, trong thời gian 2004-2010,
trên địa bàn tỉnh Nghệ An có tổng cộng 512 vụ và 1121 người phạm tội cướp tài
sản bị khởi tố, trung bình hàng năm là 73 vụ và 160 người phạm tội, trong đó
năm có số vụ và số người phạm tội cao nhất là năm 2006 với 92 vụ và 194 người
phạm tội, năm thấp nhất là năm 2010 với 59 vụ và 129 người phạm tội. Như vậy,
căn cứ vào số vụ án cướp tài sản bị khởi tố trong khoảng thời gian 7 năm qua

72
165
59
129
512
1121
73
160

Năm
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Tổng
TB/ Năm

Truy tố
Số người
Số vụ
phạm tội
73
154
78
159
84
181

107
448
982
64
140

(Nguồn: Cơ quan điều tra Công an, Viện Kiểm sát, Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An)

Căn cứ vào số liệu được thể hiện trong bảng thống kê trên đây, tác giả có
biểu đồ so sánh sau:
Biểu đồ 2: Số vụ, số người phạm tội cướp tài sản bị khởi tố, truy tố, xét xử
trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian từ năm 2004-2010
1121

1500
1000

1035
982

512

469 448

500

KHỞI TỐ
TRUY TỐ
XÉT XỬ


cướp tài sản xảy ra, có người phạm tội và đã bị Cơ quan điều tra khởi tố vụ án,
khởi tố bị can nhưng không phải tất cả các vụ án và người phạm tội đều bị Viện
Kiểm sát truy tố hay Tòa án xét xử. Chính vì thế, số liệu về số vụ, người phạm tội
do Cơ quan điều tra Công an tỉnh Nghệ An khởi tố và thống kê lớn hơn số liệu
truy tố của Viện kiểm sát, số liệu xét xử của Tòa án tỉnh Nghệ An.
Trên cơ sở số liệu về số vụ, số người phạm tội cướp sản như trên, để hơn
thấy rõ THTP này trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm 2004-2010, chúng ta cần so
sánh số liệu của tội cướp tài sản với các số liệu khác có liên quan trong cùng một
thời gian tương ứng.
So sánh số vụ cướp tài sản với tổng số vụ tội phạm nói chung trên địa bàn
tỉnh Nghệ An.


5

Sau đây là bảng số liệu so sánh chi tiết về số vụ cướp tài sản và số vụ tội
phạm nói chung, tác giả có kết hợp tính toán tỷ lệ giữa chúng để rõ hơn mối
tương quan.
Bảng 3 : Số vụ bị xét xử về tội cướp tài sản so với số vụ phạm tội chung trên
địa bàn tỉnh Nghệ An trong thời gian từ năm 2004-2010
Năm

Số vụ cướp tài sản

2004
2005
2006
2007
2008
2009

2,59%
3,15%

( Nguồn : Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An)

Từ bảng số liệu chi tiết ta có tỉ lệ so sánh về số vụ giữa tội cướp tài sản và
các tội phạm nói chung như sau: Tỉ lệ giữa tổng số vụ phạm tội cướp tài sản với
tổng số vụ các tội phạm nói chung bị xét xử trong thời gian 2004-2010 là
448/14.191 (số vụ cướp tài sản chiếm tỉ lệ 3,15%), trong đó năm chiếm tỉ lệ cao
nhất là năm 2005 với 75/1718(4,36%), và năm có tỉ lệ thấp nhất là năm 2009 với
60/2410 (2,48%). Như vậy, trong vòng 7 năm tội phạm này chiếm tỉ lệ không
cao trong số các tội phạm nói chung (chỉ chiếm 3,15%).
Ta có biểu đồ biểu thị sự so sánh như sau:
Biểu đồ 3 : So sánh tỉ lệ số vụ cướp tài sản với tỉ lệ số vụ tội phạm nói chung
trên địa bàn tỉnh Nghệ An trong 7 năm (2004-2010)

Số vụ tội
phạm nói
chung
96,85%

( Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An)


6

So sánh số vụ cướp tài sản với số vụ tội phạm xâm phạm sở hữu trên địa
bàn tỉnh Nghệ An.
Tội cướp tài sản là một tội phạm thuộc chương các Tội phạm xâm phạm sở
hữu (chương XIV). Khi so sánh số vụ bị xét xử về tội cướp tài sản với tổng số vụ

754
697
650
577
657
455
3980

Tỉ lệ % (1)/(2)
10,87%
9,94%
11,47%
8,15%
10,05%
9,13%
11,2%
11,25%

( Nguồn : Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An)

Căn cứ vào 2 bảng số liệu trên ta có biểu đồ so sánh sau đây:
Biểu đồ 4 : So sánh số vụ cướp tài sản với số vụ các tội phạm xâm phạm sở
hữu trên địa bàn tỉnh nghệ An trong 7 năm từ năm 2004-2010

( Nguồn : Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An)


7

Nhìn vào bảng thống kê và biểu đồ, ta thấy tỉ lệ giữa tổng số vụ phạm tội

địa bàn tỉnh Nghệ An (đây là 2 tội phạm thường xảy ra cùng với tội cướp tài sản
và đều là tội phạm có tính bạo lực).
Bảng 5: Số vụ xét xử về tội cướp tài sản với số vụ bị xét xử về tội giết người,
hiếp dâm trên địa bàn tỉnh nghệ An trong thời gian từ năm 2006-2010
Năm
2006
2007
2008
2009
2010
Tổng

Cướp tài sản
(Số vụ)
80
53
58
60
51
302

Giết người
(Số vụ)
32
31
36
28
27
154


400
200
0

154

29
Số vụ

Cướp Giết Hiếp
tài sản người dâm
( Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An)

So sánh số vụ cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An với số vụ cướp tài
sản trên 2 tỉnh lân cận là Hà Tĩnh và Thanh Hóa
Hà Tĩnh, Thanh Hóa là 2 tỉnh lân cận tỉnh Nghệ An (phía Bắc Nghệ An
giáp tỉnh Thanh Hóa, phía Nam Nghệ An giáp tỉnh Hà Tĩnh) và cả 3 tỉnh đều
thuộc vùng Bắc Trung bộ có nhiều nét tương đồng về địa lí, dân cư và văn hoá xã
hội. Chính vì vậy, tác giả có sự so sánh số liệu tương ứng 2 tỉnh này với Nghệ
An.


9

Căn cứ theo số liệu thống kê về số vụ bị xét xử về tội cướp tài sản của Tòa
án 3 tỉnh Nghệ An, Thanh Hóa, Hà Tĩnh ta có bảng số liệu chi tiết theo từng năm
như sau:
Bảng 6: Số vụ cướp tài sản bị xét xử ở các tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh
Hóa trong thời gian từ năm 2004-2010
Địa phương/ Năm

45
Tổng cộng
131
448
402
Trung bình năm
18
64
57
( Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh, tỉnh Thanh Hóa)
Từ Bảng 6 ta có biểu đồ như sau:
Biểu đồ 7: Tổng số vụ bị đưa ra xét xử về tội cướp tài sản trên địa bàn bàn
tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An, Thanh Hóa trong 7 năm từ năm 2004-2010

( Nguồn: Tòa án nhân dân tỉnh Nghệ An, tỉnh Hà Tĩnh, tỉnh Thanh Hóa)

Qua bảng số liệu và biểu đồ ta thấy rõ, so với 2 tỉnh lân cận thì tỉnh Nghệ
An có số vụ cướp tài sản bị xét xử cao nhất với 448 vụ, tiếp đến là tỉnh Thanh
hóa với 402 vụ, Hà Tĩnh là tỉnh có số vụ thấp nhất là 133 vụ. Như vậy, số vụ
cướp tài sản xảy ra và bị xét xử trên địa bàn tỉnh Nghệ An lớn hơn 1,14 lần so với


10

tỉnh Thanh Hóa và hơn 3,37 lần so với tỉnh Hà Tĩnh. Điều này cho thấy số vụ
cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An rất đáng lo ngại.
So sánh số vụ cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An với số vụ cướp trên
phạm vi cả nước
Bảng 7: Số vụ bị xét xử về tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An và Số
vụ bị xét xử về tội cướp tài sản toàn quốc từ năm 2004-2010

3,97%

2007

53

2002

2,64%

2008

58

2187

2,65%

2009

60

2305

2,6%

2010

51


2500
2000
1500
1000
500
0

1895

2013

Toàn quốc
2187
2002

2305
1781

1629

71

75

80

53

58


chính thức, tội cướp tài sản cũng không nằm ngoài qui luật đó. Do đó khi tìm
hiểu về thực trạng của tình hình tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An, bên
cạnh tìm hiểu thông số về tội phạm rõ còn phải tìm hiểu về tội phạm ẩn.
Đánh giá được tội phạm ẩn của tình hình tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh
Nghệ An là một công việc hết sức khó khăn. Tác giả đã cố gắng phân tích để làm
sáng tỏ (ở mức độ tương đối) về tội phạm ẩn của tình hình tội cướp tài sản trong
thời gian 2004-2010 trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
Thứ nhất, với cách thức thu thập số liệu thống kê về tin báo tố giác tội
phạm thì trong thời gian 7 năm từ 2004 – 2010 trên địa bàn tỉnh Nghệ An có 560
tin báo về vụ cướp (nguồn Cơ quan điều tra Công an tỉnh Nghệ An). Như vậy, so
sánh số vụ án bị khởi tố với số liệu về tin báo tố giác tội phạm có tỉ lệ là 512/560
(số vụ bị khởi tố chỉ chiếm 91,42% trong tổng số tin báo tố giác tội phạm), còn
lại 48 tin báo tố giác không bị khởi tố chiếm 8,58%. Bên cạnh đó, tác giả tự
nghiên cứu 48 hồ sơ về tin báo tố giác tội phạm còn lại không bị khởi tố kết quả
thu được là có 35 vụ không có dấu hiệu tội phạm, và có 13 vụ (chiếm 2,54%


12

trong tổng số tội phạm bị phát hiện) có dấu hiệu tội phạm nhưng không bị Cơ
quan Điều tra khởi tố.
Thứ hai, Tác giả đến Trung tâm Trợ giúp pháp lý tỉnh Nghệ An để thu
thập thông tin trong 7 năm qua về tội cướp tài sản thì thấy có 12 trường hợp nạn
nhân của tội cướp tài sản có gọi điện đến trung tâm xin tư vấn về pháp lí và cả 12
trường hợp này, nạn nhân đều không tố giác tội phạm với cơ quan chức năng (lí
do nạn nhân không báo với cơ quan chức năng có thể là: do tài sản bị cướp không
lớn nên nạn nhân không tố cáo; hoặc nạn nhân không tin tưởng cơ quan pháp luật
có thể tìm ra thủ phạm nên không tố cáo; hoặc nạn nhân không muốn liên quan
đến pháp luật...). Nếu so sánh số lượng này với số tội phạm bị phát hiện và bị xét
xử thì nó chiếm 2,34%.

nhưng chưa bị phát hiện và xử lý về hình sự chiếm khoảng từ 20-25% trong tổng
số vụ cướp tài sản đã xảy ra trên thực tế; có 21% số người được hỏi trả lời chiếm
khoảng từ 15-20% và 29% số người được hỏi trả lời chiếm khoảng từ 10-15%;
còn lại 13% số người được hỏi trả lời với tỉ lệ khác nhau. Như vậy, có 81% số
người được hỏi cho rằng số vụ cướp tài sản thực hiện chưa được phát hiện chiếm
tỷ lệ thấp nhất là 10%, cao nhất là 25% trên tổng số vụ cướp đã xảy ra trên thực
tế. Theo kết quả khảo sát này, tính trung bình tỷ lệ ẩn khoảng 17%.
Qua tìm hiểu về tội phạm ẩn của tình hình tội cướp tài sản trên địa bàn tỉnh
Nghệ An, tác giả rút ra được một số nguyên nhân dẫn đến tội phạm ẩn là:
+ Nguyên nhân từ phía nạn nhân: Nạn nhân không khai báo với cơ quan
chức năng thường là các vụ cướp có tính chất nhỏ lẻ, thiệt hại không lớn, và tâm
lý thiếu tin tưởng, sợ phiền hà vào cơ quan pháp luật, hạn chế về hiểu biết pháp
luật; một số nữa lại do sợ bị phát hiện xử lý về hành vi trái pháp luật của mình
hoặc tâm lý xấu hổ (đối với các vụ án mà nạn nhân bị cướp ở ổ bạc hay tâm tình
nam nữ nơi hoang vắng)
+ Nguyên nhân từ cơ quan chức năng: do trình độ nghiệp vụ của cán bộ
thực thi công vụ còn non yếu, hoặc người thực thi công vụ cố tình đánh giá
không đúng về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi (do quen biết, nể nang
hoặc do “nhận tiền bồi dưỡng”).


14

+ Một lý do khá đặc thù dẫn đến tình hình tội phạm ẩn của tỉnh Nghệ An
là đối với các huyện miền núi, diện tích rộng lớn, địa hình hiểm trở, giao thông,
thông tin liên lạc không thuận lợi, dân cư ở thưa thớt và cách xa cơ quan Công
an, khi có vụ cướp xảy ra do khó khăn về đường xá mà nạn nhân cũng không
báo; hoặc vụ án xảy ra ở nơi hiểm trở, khi phát hiện ra vụ án thì do vụ án xảy ra
khá lâu, nạn nhân đã bị giết chết và chứng cứ không được bảo quản tốt nên
không tìm ra được thủ phạm (Theo khảo sát thực tế một số huyện miền núi như

Nghệ An

2,36

2,47

2,59

1,71

1,86

1.93


15

Biểu đồ 9: Chỉ số tội phạm cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Nghệ An từ năm
2004- 2009

Cũng với cách tính trên, tác giả tính toán và có bảng so sánh chỉ số tội
phạm của Nghệ An với chỉ số tội phạm cướp tài sản Hà Tĩnh, Thanh Hóa trong
cùng thời gian tương ứng.
Bảng 9 : Chỉ số tội phạm cướp tài sản trên địa bàn 3 tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh,
Thanh Hóa (Tính trên 100.000 dân )
Năm

Nghệ An

Hà Tĩnh


1,47

1,29

2008

1,86

1,71

1,38

2009

1,93

1,63

1,99

Biểu đồ 10: Chỉ số tội phạm cướp tài sản trên 3 tỉnh Nghệ An,
Hà Tĩnh,Thanh Hóa


16

Từ biểu đồ trên, có thể rút ra nhận xét, chỉ số tội phạm cướp tài sản ở tỉnh
Nghệ An cao hơn 2 tỉnh bạn Thanh Hóa, Hà Tĩnh trong cả bảy năm, điều này thể
hiện mức độ phổ biến của tội cướp tài sản trong dân cư ở nghệ An cao hơn 2 tỉnh

phạm tội
Dưới 18
Trên 18
Có quen
Không
Nam
Nữ
tuổi
tuổi
biết
quen biết
146
19
41
124
60
105
88,47% 11,53%
24,8%
75,2%
36,41%
63,59%
(Nguồn: Từ 150 bản án HSST về tội Cướp tài sản)
Giới tính

Tổng số
165

Độ tuổi