Lời mở đầu

Cũng giống như bất kì hoạt động có mục đích nào, quản lí hành chính nhà nước
được tiến hành trên cơ sở những nguyên tắc nhất định. Trong hệ thống ngành Luật hành
chính Việt Nam thì các nguyên tắc cơ bản trong quản lí hành chính Nhà nước giữ vai trò
quan trọng. Đây là những tư tưởng chủ đạo trong tổ chức và hoạt động giúp cho các chủ
thể quản lí hành chính Nhà nước thực hiện có hiệu quả công việc của mình trên các lĩnh
vực đã được phân công. Đặc biệt trong nhóm các nguyên tắc chính trị - xã hội của hoạt
động quản lí hành chính Nhà nước thì nguyên tắc tập trung dân chủ là nguyên tắc cơ
bản trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước và hoạt động quản lí hành chính nhà nước
cũng được tổ chức thực hiện trên cơ sở tuân thủ nội dung của nguyên tắc này. Một trong
những biểu hiện của nguyên tắc tập trung dân chủ là việc phân cấp quản lí mà hoạt động
của nó lại phản ánh hiệu quả, mục tiêu chung của hoạt động quản lí hành chính nhà
nước. Thông qua việc phân cấp quản lí trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước thì
mỗi cấp quản lí có những mục tiêu, nhiệm vụ, thẩm quyền và những phương tiện cần
thiết để thực hiện tốt những mục tiêu, nhiệm vụ của cấp mình.
Với tầm quan trọng và ý nghĩa đặc biệt của việc phân cấp quản lí trong hoạt
động quản lí hành chính nhà nước, đặc biệt làm thế nào để phát huy hiệu quả của hoạt
động này hơn nữa, vừa thể hiện được tính tập trung lại vừa kết hợp được với tính dân
chủ trong quản lí hành chính nhà nước, xuất phát từ mối quan tâm này, nhóm em đã
quyết định chọn đề tài số 8: “Chứng minh việc phân cấp quản lí là biểu hiện của
nguyên tắc tập trung dân- chủ trong quản lí hành chính nhà nước”.
Bài viết của nhóm em ngoài lời mở đầu và kết luận gồm 2 phần chính:
I. Nguyên tắc tập trung dân chủ và vấn đề phân cấp quản lí.
II. Thực tiễn phân cấp quản lí hành chính Nhà nước và một số vấn đề
định hướng cho công tác phân cấp quản lí ở Nhà nước ta hiện nay.
Dù đã có sự cố gắng của cả nhóm nhưng không thể tránh khỏi những thiếu sót,
kính mong thầy cô đọc và góp ý để bài viết của nhóm em được hoàn thiện hơn. Nhóm
em xin chân thành cảm ơn!
Nội dung
1

cho địa phương được coi là một tất yếu khách quan khi cấp dưới có đủ điều kiện và
năng lực để đảm nhiệm công việc thì cấp trên nên phân công, giao quyền và giao nguồn
lực cho cấp dưới tự giải quyết những vấn đề đó mà không cần can thiệp của cấp trên để
tạo sự chủ động, sáng tạo và những động lực phát triển cho cấp dưới.
Phân cấp dưới giác độ tổ chức, là sự chuyển giao nhiệm vụ, quyền hạn, trách
nhiệm của cơ quan cấp trên cho cơ quan cấp dưới - tức là Trung ương chuyển giao
nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm cho địa phương thực hiện.
Dưới góc độ pháp luật, phân cấp được coi là thuật ngữ chỉ sự phân định quyền
hạn, nhiệm vụ, trách nhiệm như trong Từ điển luật học: “...bằng cách qui định chức
năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cấp theo nguyên tắc tập trung dân chủ để vừa đảm
bảo việc điều hành tập trung, thống nhất của Chính phủ đồng thời phát huy dân chủ,
nâng cao tính năng động của mỗi địa phương, cơ sở”. Hoặc: “Phân cấp quản lý nhà
nước được hiểu là sự chuyển giao ổn định thẩm quyền, nhiệm vụ và trách nhiệm từ cơ
quan quản lý cấp trên xuống cấp dưới trực thuộc nhằm đạt mục tiêu chung một cách có
hiệu quả nhất trong quá trình phân công quản lý của cả hệ thống hành chính nhà nước.
2
Trong phạm vi thẩm quyền được giao, mỗi cấp có quyền hành động tự chủ nhất định để
phát huy tính năng động sáng tạo của mình.” (Về cải cách bộ máy quản lý hành chính
nhà nước và xây dựng đội ngũ công chức hành chính).
Phân cấp thường được hiểu là sự chuyển giao thẩm quyền ra quyết định và điều
hành một số công việc của Trung ương cho địa phương theo nguyên tắc cấp nào được
giao thẩm quyền quyết định việc gì thì phải chịu trách nhiệm về vấn đề đó.
Về nguyên tắc, phân cấp không phải là phân chia quyền lực giữa Trung ương và
địa phương (theo cấp hành chính và đơn vị hành chính) và cũng không phải là phân chia
lợi ích giữa Trung ương và địa phương, giữa cấp trên và cấp dưới, mà thực chất là phân
định rõ nhiệm vụ, thẩm quyền giữa cấp trên với cấp dưới một cách hợp lý, tạo thuận lợi
trong việc giải quyết các công việc của Nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả của hành
chính nhà nước.
Từ những tiếp cận khác nhau trên đây có thể thấy phân cấp quản lý là việc phân
giao công việc quản lý nhà nước cho các đơn vị hành chính, có tư cách pháp nhân ,

trung trong quản lí hành chính Nhà nước. Trên cơ sở đó, các cấp chính quyền địa
phương được giao quản lí ngân sách có thể chủ động, tích cực thực hiện tốt việc thu, chi
3
để bảo đảm cho các hoạt động quản lí Nhà nước, đồng thời bảo đảm phat triển kinh tế -
xã hội và các mặt khác ở địa phương.
Thứ ba là việc giao quyền và trách nhiệm về tổ chức bộ máy nhân sự. Đây là một
nội dung quan trọng của phân cấp quản lí cho chính quyền địa phương ở mức độ nhất
định trong việc tự chủ tổ chức các chính quyền Nhà nước địa phương mà chủ yếu là các
cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân (UBND) và các việc liên quan tới đội ngũ
cán bộ, công chức (tuyển dụng, sắp xếp vị trí công tác, khen thưởng, kỉ luật…). Khi đã
cho chính quyền địa phương thẩm quyền trong quản lí, đòi hỏi kèm theo mang tính
đồng bộ là phân cấp về tổ chức về nhân sự. Đại hội Đảng IX đã khẳng định nguyên tắc
lớn là “ thực hiện nguyên tắc người phụ trách công việc có quyền hạn và trách nhiệm
trong việc tuyển chọn và sử dụng cán bộ công chức dưới quyền”. Đồng thời cũng phải
hiểu rằng, phân cấp quản lí cho địa phương không có nghĩa là Trung ương bỏ trách
nhiệm với địa phương. Trái lại, Trung ương vẫn phải thực hiện kiểm tra, thanh tra đối
với chính quyền địa phương trong các hoạt động quản lí.
Với vai trò là một nội dung quan trọng của nguyên tắc tập trung dân chủ trong
quản lí hành chính Nhà nước, phân cấp quản lí đã phát huy được hiệu lực, hiệu quả hoạt
động của các cơ quan trong quản lí hành chính Nhà nước, thể hiện ở hai mặt sau:
Thứ nhất: Đối với chính quyền trung ương, việc giao quyền cùng trách nhiệm
cho địa phương làm giảm đi sức ép các công việc về quản lí sự vụ, nhờ đó Chính phủ
và các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính phủ rảnh tay làm tốt những công việc
quản lí có tầm vĩ mô, tầm chiến lược, thực hiện được chức năng lãnh đạo đối với tổ
chức và hoạt động quản lí của chính quyền địa phương. Thực hiện phân cấp quản lí cho
thấy rằng, không phải trung ương chuyển giao bất cứ quyền hạn nào cho địa phương.
Thông thường các lĩnh vực then chốt của một Nhà nước mang tính chất toàn quốc
Trung ương vẫn phải nắm giữ trong tay mình như các chính sách, chiến lược, pháp luật,
quy hoạch lớn, quan trọng; trực tiếp nắm giữ các quyền về ngoại giao, quốc phòng…
Hoạt động này đã đảm bảo được hai yếu tố của nguyên tắc tập trung dân chủ trong hoạt

II. Thực tiến phân cấp quản lí hành chính Nhà nước và một số vấn đề để
định hướng cho công tác phân cấp quản lí ở Nhà nước ta hiện nay
1. Thực tiễn phân cấp quản lí hành chính Nhà nước
Về ngân sách, Chính phủ đã tập trung dành ưu tiên, chủ động cho các Bộ, ngành,
địa phương trong lập dự toán ngân sách, quyết toán ngân sách và các khoản thu chi
ngân sách ở địa phương theo hướng “tăng cường quyền chủ động của HĐND trong việc
quyết định ngân sách trong phạm vi phân cấp” và “tăng cường trách nhiệm của Bộ
trưởng trong việc quyết định các vấn đề thuộc chức năng và thẩm quyền của Bộ
trưởng”.
Về phân cấp quản lí biên chế hành chính, sự nghiệp Nhà nước. Gần đây, ngày
19/6/2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 07/2003/NĐ-CP về việc phân cấp quản lí
biên chế hành chính, sự nghiệp đối với các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc chính
phủ và HĐND, UBND tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đó quy định đầy
đủ các mục tiêu, nguyên tắc, nội dung, yêu cầu của kế hoạch biên chế hành chính sự
nghiệp Nhà nước; thứ bậc thẩm quyền quản lí biên chế (Chính phủ, Thủ tướng chính
phủ, các Bộ trưởng, Chủ tịch UBND cấp tỉnh); nhiệm vụ, quyền hạn của Bộ trưởng Bộ
Nội vụ trong việc giúp chính phủ quản lí tổng thể biên chế hành chính sự nghiệp; nhiệm
vụ của Bộ trưởng Bộ Tài chính trong việc hướng dẫn định mức phân bổ ngân sách cho
biên chế hành chính sự nghiệp, đặc biệt chỉ đạo lần này được định hướng rất rõ việc tự
chủ về tài chính.
Về thẩm quyền hành chính giữa cơ quan hành chính Nhà nước ở Trung ương và
địa phương. Việc phân cấp thẩm quyền hành chính được thể hiện trên tất cả các lĩnh
vực kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học công nghệ, môi trường, trật tự an ninh…
Điều đáng lưu ý là để tăng thêm khả năng tự chủ cho một số thành phố lớn có
khả năng đảm nhận các nhiệm vụ mà Trung ương đã đề ra, Chính phủ đã mạnh dạn
phân cấp cho TPHCM trong một số lĩnh vực quan trọng: “quản lí quy hoạch, kế hoạch,
đầu tư phát triển kinh tế - xã hội; quản lí nhà đất và hạ tầng kĩ thuật đô thị; quản lí ngân
sách nhà nước; tổ chức bộ máy và quản lí cán bộ, công chức”. Đối với Hà Nội, việc
phân cấp này cũng được cụ thể trên một số phương diện thông qua Pháp lệnh Thủ đô
ban hành năm 2001.