Truyện Kiều (Nguyễn Du)
MÃ GIÁM SINH MUA KIỀU
Trích Truyện Kiều của Nguyễn Du
Gần miền có một mụ nào,
Đưa người viễn khách tìm vào vấn danh.
Hỏi tên, rằng: “Mã Giám Sinh”,
Hỏi quê, rằng: “Huyện Lâm Thanh cũng gần”.
Quá niên trạc ngoại tứ tuần,
Mày râu nhẵn nhụi áo quần bảnh bao.
Trước thầy sau tớ lao xao,
Nhà băng đưa mối rước vào lầu trang.
Ghế trên ngồi tót sỗ sàng,
Buồng trong mối đã giục nàng kíp ra.
Nỗi mình thêm tức nỗi nhà,
Thềm hoa một bước lệ hoa mấy hàng!
Ngại ngùng dợn gió e sương,
Ngừng hoa bóng thẹn trông gương mặt dày.
Mối càng vén tóc bắt tay,
Nét buồn như cúc điệu gầy như mai.
Đắn đo cân sắc cân tài,
Ép cung cầm nguyệt thử bài quạt thơ.
Mặn nồng một vẻ một ưa,
Bằng lòng khách mới tuỳ cơ dặt dìu.
Rằng: “Mua ngọc đến Lam Kiều,
Sính nghi xin dạy bao nhiêu cho tường?”
Mối rằng : “Giá đáng nghìn vàng,
Dớp nhà nhờ lượng người thương dám nài!”
Cò kè bớt một thêm hai,
Giờ lâu ngã giá vàng ngoài bốn trăm.

Đoạn trích này từ câu số 623 đến câu số 648 trong Truyện Kiều. Trước đó,

thật của Mã: “Khi thầy khi tớ xem thường xem khinh/Khác màu kẻ quý người
thanh”).
Hành động của Mã “Ghế trên ngồi tót sỗ sàng” đã tố cáo y là kẻ hợm của và
vô văn hóa. Kiểu ngồi ấy có thể sánh với kiểu ngồi “vắt nóc” của Tú Bà ( Đúng là
“mạt cưa mướp đắng đôi bên một phường”).
Nhà nghiên cứu Phan Ngọc đã cho rằng trong con người Mã Giám Sinh là
một tập hợp ba quan hệ : là nho sĩ, là lưu manh và cũng là con buôn. Trong màn
mua bán này, lộ rõ hơn cả là lưu manh và con buôn. Mã Giám Sinh không mảy
may thương xót hoàn cảnh đau khổ của Kiều. Bằng mọi cách, mọi thủ đoạn, kể cả
ép buộc, Mã Giám Sinh “cân sắc, cân tài” của Kiều. Y tính toán trước một món
hàng để bán kiếm lời sau này. Vì thế mà có sự “đắn đo”, vì thế mà có sự “cò kè bớt
một thêm hai”. Là con buôn, Mã đã lợi dụng hoàn cảnh gia đình để bắt chẹt, dìm
giá tới mức trẻ nhất. Từ nghìn vàng ( Mốii rằng giá đáng nghìn vàng)xuống
chỉ ngoài bốn trăm. Cái thời gian trả giá cũng không hề nhanh chóng : “giờ lâu”.
Trong khi Mã học đòi nho sinh, nói năng nho nhã, dùng điển : “mua ngọc
đến Lam Kiều”, không dùng từ ngữ thông thường mà dùng “ Sính nghi” ( đồ dẫn
cưới) thì cái hành động “ngồi tót sỗ sàng” bên trên và hành động “cò kè bớt một
thêm hai” đã để lộ nguyên hình Mã là tên lái buôn keo kiệt và chặt chẽ.
Trong khi đó nàng Kiều vô cùng đau khổ.
Nàng đau khổ cho hoàn cảnh gia đình, cho hoàn cảnh bản thân, đau khổ cho mối
tình vừa mới gắn bó, thề nguyền giờ đành phụ bạc.
Nước mắt không thể giấu được trên khuôn mặt nàng:
Thềm hoa một bước, lệ hoa mấy hàng
Nỗi ngượng ngùng, tủi hận làm cho nàng phải “dày mặt” ra tiếp xúc với gã lái
buôn họ Mã. Nàng là hiện thân của nỗi đau khổ, câm lặng. Nàng mặc cho người
mối “vén tóc, bắt tay” giới thiệu như một món hàng. Và chắc là nàng cũng phải
“cắn răng” mà đánh đàn, làm thơ để cho khách mua “cân tài cân sắc”.
Hai con người, hai tính cách và tâm trạng khác hẳn nhau trong một khung
cảnh mua bán.
Chỉ trong hơn một chục câu thơ, Nguyễn Du đã dựng lại thật sinh động và

Kiều ở lầu xanh lần thứ nhất (Nỗi thương mình)
Biết bao bướm lả ong lơi
Cuộc say đầy tháng trận cười suốt đêm.
Dập dìu lá gió cành chim,
Sớm đưa Tống Ngọc tối tìm Trường Khanh.
Khi tỉnh rượu lúc tàn canh,
Giật mình mình lại thương mình xót xa.
Khi sao phong gấm rủ là,
Giờ sao tan tác như hoa giữa đường.
Mặt sao dày gió dạn sương,

Người lên ngựa, kẻ chia bào,
Rừng phong thu đã nhuốm màu quan san.
Dặm hồng, bụi cuồn chinh an,
Trông người đã khuất mấy ngàn dâu xanh.
Người về chiếc bóng năm canh,
Kẻ đi muôn dặm một mình xa xôi,
Vầng trăng ai xẻ làm đôi,
Nửa in gối chiếc, nửa soi dặm trường
 !"!!
Nàng rằng: "Nghĩa nặng tình non,
Lâm Tri người cũ chàng còn nhớ không?
Sâm Thương chẳng vẹn chữ tòng
Tại ai há dám phụ lòng cố nhân?
Gấm trăm cuốn, bạc nghìn cân,
Tạ lòng dễ xứng báo ân gọi là ".
hoắt trông nàng đã chào thưa:
"Tiểu thư cũng có bây giờ đến đây!
Đàn bà dễ có mấy tay
Đời xưa mấy mặt, đời này mấy gan!

Nửa mạn phong ba luống bập bềnh.
Cầm lái mặc ai lăm đỗ bến,
Giong lèo thây kẻ rắp xuôi ghềnh.
Ấy ai thăm ván cam lòng vậy,
Ngán nỗi ôm đàn những tấp tênh.
%&'
Kẻ đắp chăn bông, kẻ lạnh lùng,
Chém cha cái kiếp lấy chồng chung!
Năm thì mười họa nên chăng chớ,
Một tháng đôi lần có cũng không
Cố đấm ăn xôi, xôi lại hỏng,
Cầm bằng làm mướn, mướn không công.
Thân này ví biết dường này nhỉ,
Thà trước thôi đành ở vậy xong.
CÁC BÀI THƠ TRÀO PHÚNG CỦA NGUYỄN KHUYẾN
()*+,
Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai.
Cũng gọi ông nghè có kém ai.
Mảnh giấy làm nên thân giáp bảng
Nét son điểm rõ mặt văn khôi.
Tấm thân xiêm áo sao mà nhẹ?
Cái giá khoa danh thế mới hời!
Ghế tréo, lọng xanh ngồi bảnh choẹ,
Nghĩ rằng đồ thật hóa đồ chơi!
 /0
Xóm bên đông có phường chèo trọ,
Đương nửa đêm gọi vợ chuyện trò:
Rằng: "ta thường làm quan to,
Sao người coi chẳng ra trò trống chi?"
Vợ giận lắm mắng đi mắng lại:

3,/
Sông kia rày đã nên đồng
Chỗ làm nhà cửa, chỗ trồng ngô khoai
Đêm nghe tiếng ếch bên tai
Giật mình còn tưởng tiếng ai gọi đò.
4
Tấp tễnh người đi tớ cũng đi,
Cũng lều cũng chõng cũng vào thi.
Tiễn chân, Cô mất hai đồng chẵn,
Sờ bụng, thầy không một chữ gì !
Lộc nước còn mong thêm giải ngạch
Phúc nhà nay được sạch trương qui.
Ba kỳ trọn vẹn thêm kỳ nữa,
ú ớ u ơ ngọn bút chì.
561$178
Bụng buồn còn muốn nói năng chi?
Đệ nhất buồn là cái hỏng thi.
Một việc văn chương thôi cũng nhảm
Trăm năm thân thế có ra gì !
Được gần trường ốc vùng Nam Định
Thua mãi anh em cánh Bắc Kỳ.
Rõ thực nôm hay mà chữ tốt
Tám khoa chưa khỏi phạm trường qui.
194:;1<=
Đạo học ngày nay đã chán rồi,
Mười người đi học, chín người thôi
Cô hàng bán sách lim dim ngủ,
Thầy khoa tư lương nhấp nhổm ngồi.
Sĩ khí rụt rè, gà phải cáo,
Văn trường liều lĩnh, đấm ăn xôi.

Nước quạt chưa xong con nhảy ngựa
Trống hầu chưa dứt bố lên thang
Hỏi ra quan ấy ăn lương vợ
Ðem chuyện trăm năm giở lại bàn.
8$C58DE$1$4F
Một đàn thằng hỏng đứng mà trông,
Nó đỗ khoa này có sướng không !
Trên ghế, bà đầm ngoi đít vịt,
Dưới sân, Ông cử ngẩng đầu rồng.
THỀ VỚI NGƯỜI ĂN XIN
Người đói thì tôi cũng chẳng no
Cha thằng nào có tiếc không cho
Họ đày đọa mãi dân cày cuốc
Ai xét soi cho cảnh học trò
Mong được cơm no cùng áo ấm
Gặp toàn nắng lửa với gió mưa
Miếng ăn đến miệng là thưa kiện
Lúa rũ chân đê chửa được vò.
G:$1H
Thế sự đua nhau nói dại khôn
Biết ai là dại, biết ai khôn
Khôn nghề cờ bạc là khôn dại
Dại chốn văn chương, ấy dại khôn
Này kẻ nên khôn đều có dại
Làm người có dại mới nên khôn
Cái khôn ai cũng khôn là thế
Mới biết trần gian kẻ dại khôn.
A$=98?8DI8
Vũ trụ nội mạc phi phận sự
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.

Đưa chàng lòng dằng dặc buồn,
Bộ khôn bằng ngựa, thủy khôn bằng thuyền.
Nước có chảy mà phiền chẳng rửa,
Cỏ có thơm mà dạ chẳng khuây.
Nhủ rồi nhủ lại cầm tay,
Bước đi một bước dây dây lại dừng.
……………………………………………
Chốn Hàm Dương chàng còn ngoảnh lại,
Bến Tiêu Tương thiếp hãy trông sang.
Khói Tiêu Tương cách Hàm Dương,
Cây Hàm Dương cách Tiêu Tương mấy trùng.
Cùng trông lại mà cùng chẳng thấy,
Thấy xanh xanh những mấy ngàn dâu.
Ngàn dâu xanh ngắt một màu,
Lòng chàng ý thiếp ai sầu hơn ai ?
WK4RMS-XYM*&2/VP
Lòng này gửi gió đông có tiện,
Nghìn vàng xin gửi đến non Yên.
Non Yên dù chẳng tới miền,
Nhớ chàng thăm thẳm đường lên bằng trời.
Trời thăm thẳm xa vời khôn thấu,
Nỗi nhớ chàng đau đáu nào xong.
Cảnh buồn người thiết tha lòng,
Cành cây sương đượm, tiếng trùng mưa phun.
Sương như búa bổ mòn gốc liễu,
Mưa dường cưa xẻ héo cành ngộ
Giọt sương phủ bụi chim gù,
Sâu tường kêu vẳng, chuông chùa nện khơi.
Vài tiếng dế nguyệt soi trước ốc,
Một hàng tiêu gió thốc ngoài hiên.