TÓM TẮT BÁO CÁO.
1. Lý do chọn đề tài:
Văn học Việt Nam từ 1986 trở đi đã có nhiều thành tựu to lớn. Một trong
những thành tựu đó phải kể đến là sự chuyển đổi theo hướng hiện đại hoá về
phương thức sáng tạo nghệ thuật của các nhà văn, nhà thơ.
Trong đó, tiểu thuyết đương đại thể hiện một bước đột phá mạnh mẽ về
“kỹ thuật, tự sự”, tiết tấu trần thuật nhanh hơn; kết cấu phức tạp, biến hoá, đan
xen nhiều tầng bậc; phương thức xây dựng nhân vật cũng hoàn toàn khác trước.
Văn học đương đại nói chung và tiểu thuyết đương đại nói riêng, không
quan tâm quá mức đến việc nhà văn viết về đề tài gì nữa mà chủ yếu là xem nhà
văn đó viết như thế nào về cùng một đề tài với những người khác; xem “kỹ
thuật” của anh ta có những nét gì mới và khác lạ. Trong cùng công việc là “ cày
xới mảnh đất hiện thực”, ai “trồng được cây” tốt hơn có nghĩa là người đó phải
có một kỹ thuật riêng, ở đó phát huy đầy đủ và hiệu quả nhất toàn bộ bí quyết,
“kỹ năng, kỹ xảo” và sở trường của anh ta.
Từ 1986 trở đi, ta đã thấy có rất nhiều đổi mới trong phương thức sáng tạo
ở các tác phẩm tự sự của các nhà văn: Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Huy Thiệp,
Dương Hướng, Bảo Ninh… Trong các gương mặt tiểu thuyết trẻ hiện nay,
chúng tôi đặc biệt quan tâm đến Tạ Duy Anh và các tác phẩm của ông. Tuy
nhiên, chúng tôi mới chỉ thấy một số bài báo viết giới thiệu về tác giả này và
bình luận về những tác phẩm mới đây của ông; chưa thấy ai nghiên cứu chuyên
sâu về nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn trẻ này. Nhận thấy tiểu thuyết của Tạ
Duy Anh có nhiều nét mới mẻ về nghệ thuật. Chúng tôi quyết định lựa chọn
“một vài phương diện về kỹ thuật tự sự” trong tiểu thuyết Lão Khổ của ông làm
đề tài nghiên cứu của mình
2. Mục đích, ý nghĩa của đề tài:
Chọn đề tài nghiên cứu trên, chúng tôi muốn nắm bắt những đặc điểm
nghệ thuật tiểu thuyết của Tạ Duy Anh thông qua kỹ thuật tự sự của ông, từ đó
phát hiện những nét sáng tạo mà ông đóng góp cho thể loại này, cũng như tạo
nên diện mạo mới mẻ cho văn đàn đương đại.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài:

2. Dịch chuyển tinh tế điểm nhìn trần thuật:
- Lão Khổ là một truyện đa tuyến không phải bởi hệ thống nhân vật phong
phú mà bởi một loạt các giọng, các điểm nhìn độc lập nhau: giọng kể của nhiều
nhân vật quan điểm kể chuyện khác nhau, từ nhiều vị trí khác nhau.
- Tạ Duy Anh đã khá sắc sảo khi tạo ra những tình huống hợp lý để các
nhân vật bị cuốn hút vào, xoay quanh đó, từ đó cùng lúc xuất hiện nhiều giọng
kể, nhiều điểm nhìn khác nhau mà vẫn không có sự trùng lặp hoặc loại trừ nhau.
Ngược lại, các điểm nhìn có thể còn soi rọi cho nhau như một sự lý giải.
2.1. Tổ chức các ngôi trần thuật: Có sự đan xen giữa các chủ thể kể sau:
+ Kể chuyện ở ngôi thứ nhất
+ Kể chuyện ở ngôi thứ ba
+ Chủ thể kể vô hình.
2.2. Thư pháp “tấm gương”.
+ Có sự dịch chuyển từ người này sang người khác, lúc này sang lúc khác,
từ xa đến gần một cách khá linh hoạt. Nhân vật trung tâm Lão Khổ được soi
chiếu dưới nhiều điểm nhìn khác nhau: bênh vực có, khinh bỉ có phụ thuộc các
tuyến nhân vật.
+ Sự dịch chuyển này tạo nên giọng đối thoại nhiều chiều, tính chất đa
thanh, phức điệu cho trần thuật, vừa tăng cường tính chủ thể cho nhân vật.
3. Tiểu kết:
Tác giả đã tổ chức điểm nhìn trần thuật một cách đa dạng, biến hoá trong
toàn bộ tác phẩm, có mặt cả ba chủ thể kể: ngôi thứ nhất, ngôi thứ ba, chủ thể kể
vô hình vừa đảm bảo khách quan vừa in đậm dấu ấn chủ quan của tác giả. Các
hình thức xuất hiện chủ thể kể biến hoá linh hoạt nhưng luôn thống nhất, dù chủ
thể nào tác giả cũng vẫn tạo điểm nhìn sâu vào tận ngõ ngách, để nhân vật bộc
lộ đầy đủ đồng thời vẫn tạo sức hấp dẫn, bởi người đọc cứ cảm thấy chưa hiểu
thấu và nắm bắt hết thế giới tâm linh, bí mật cuộc đời nhân vật, chưa “vén” được
toàn bộ “màn sương khói” vây quanh nhân vật.
Cách tổ chức điểm nhìn trần thuật linh hoạt ấy còn tạo tính đa âm, đa
giọng điệu cho tác phẩm. Không độc tôn, không áp đặt một kiểu tư duy hay một

quy luật tâm lý con người. Quá khứ xuất hiện làm công việc lý giải nhiều hơn.
2.2. Kết cấu có tính chất luận đề: Chất triết lý ở những đoạn trữ tình ngoại
đề hoặc đoạn có ngôn ngữ nửa trực tiếp.
3. Tiểu kết.
Tạ Duy Anh đã tạo được một kết cấu bề ngoài có vẻ lỏnglẻo, như là các
mảnh chắp nối giữa thực tại, quá khứ, những ảo tưởng về tương lai..., nhưng
thực ra lại rất chặt chẽ. Sự kết hợp giữa kết cấu thời gian và kết cấu tâm lý đan
xen các “mảnh vỡ tâm trạng“ đã tạo thành một kết cấu đa tầng bậc, linh hoạt và
biến hoá, gây hứng thú cho người đọc từ đầu đến cuối. Cách kết thúc “bỏ ngỏ“
để lại nhiều câu hỏi cho người đọc.
III. MÔ TẢ, PHÂN TÍCH TÂM LÝ NHÂN VẬT:
1. Nội tâm qua vài nét ngoại hình tiêu biểu:
Ở đây, chúng tôi chỉ tập trung xem xét vài nét “ngoại mạo” về các chi tiết
khuôn mặt, ngôn ngữ, cử chỉ và hành động “khóc” của nhân vật.
2. Kỹ thuật độc thoại nội tâm:
- Chi phối toàn bộ tác phẩm một cách kể chuyện bằng một đường dây tâm
lý phức tạp, biến hoá, phức điệu. Đó là việc đưa vào tác phẩm một loạt các
“dòng tâm thức”, “dòng tâm tư” và đặc biệt là thủ pháp “đối thoại - độc thoại
nội tâm” một cách triệt để đẩy hiệu lực làm tăng tính chất đối thoại tự bên tỏng
của nhân vật .
- Sự xuất hiện đứt đoạn của các mảnh hồi cố, quá khứ lắp ghép là thường
xuyên trong suốt diễn biến cốt truyện.