Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
LỜI NÓI ĐẦU
Mâu thuẫn là hiện tượng có trong tất cả các lĩnh vực: tự nhiên, xã hội và
tư duy con người. Trong hoạt động kinh tế, mâu thuẫn cũng mang tính phổ biến,
chẳng hạn như cung - cầu tích luỹ và tiêu dùng, tính kế hoạch hoá của từng xí
nghiệp, từng công ty và tính tự phát vô chính phủ của nền sản xuất hàng hoá…
Mâu thuẫn tồn tại khi sự vật xuất hiện đến khi sự vật kết thúc.
Trong mỗi một sự vật mâu thuẫn hình thành không phải chỉ là một mà là
nhiều mâu thuẫn, và sự vật trong cùng một lúc có nhiều mặt đối lập thì mâu
thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác lại hình thành.
Sự nghiệp đổi mới ở nước ta do Đảng khởi xướng và lãnh đạo đã dành
được nhiều thắng lợi bước đầu mang tính quyết định, quan trọng trong việc
chuyển nền kinh tế từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có sự
quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong những chuyển
biến đó đã đạt được nhiều thành công to lớn nhưng trong những thành công đó
luôn luôn tồn tại những mâu thuẫn làm kìm hãm sự phát triển của công cuộc đổi
mới. Đòi hỏi phải được giải quyết và nếu được giải quyết sẽ thúc đẩy cho sự
phát triển của nền kinh tế.
Vì vậy, nhóm 5 quyết định tìm hiểu nội dung cơ bản của quy luật mâu
thuẫn và vận dụng quy luật ấy vào công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước.
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
I. NỘI DUNG CỦA QUY LUẬT MÂU THUẪN.
1. Khái niệm mặt đối lập và mâu thuẫn
Vị trí của quy luật: Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lặp
là 1 trong 3 quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật. Quy luật có vị trí đặc
biệt quan trọng, là hạt nhân của phép biện chứng, nó vạch ra nguồn gốc bên
trong sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng.
a. Đối lập, mặt đối lập
Là phạm trù triết học dùng để chỉ những mặt có những đặc điểm, những
thuộc tính, những khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau tồn tại một cách
khách quan trong tự nhiên, xã hội và tư duy; chính những mặt đối lập này nằm

b. Sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.
- Khái niệm “thống nhất” trong quy luật mâu thuẫn có nghĩa là 2 mặt
đối lập liên hệ nhau, ràng buộc nhau và quy định lẫn nhau, mặt này
lấy mặt kia làm tiền đề để tồn tại và phát triển. (ví dụ: đồng hóa và dị
hóa, giai cấp vô sản và giai cấp tư sản trong xã hội tư bản chủ nghĩa)
- Khái niệm “thống nhất” trong quy luật mâu thuẫn còn đồng nghĩa với
khái niệm “đồng nhất”, đó là sự thừa nhận những khuynh hướng mâu
thuẫn, bài trừ lẫn nhau trong tất cả các hiện tượng, các quá trình của tự
nhiên, xã hội và tư duy. Song “đồng nhất” còn có ý nghĩa khác, đó là
sự chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặt đối lập; và như vậy sự “đồng
nhất” là không tách rời với sự khác nhau và đối lập, (ví dụ liên hệ: một
vật vừa là nó vừa không phải là nó). Quan điểm này hoàn toàn đối lập
với quan điểm siêu hình, phiến diện, xem sự vật mang tính đồng nhất
thuần túy không có đối lập, không có sự chuyển hóa.
- Trong một mâu thuẫn, sự thống nhất của các mặt đối lập không thể
tách rời sự đấu tranh bài trừ nhau, phủ định nhau giữa chúng. Hình
thức đấu tranh được thể hiện trong thế giới vật chất là rất đa dạng, từ
thấp đến cao, từ đơn giản tới phức tạp (ví dụ: trong thế giới tự nhiên
chỉ là những tác động ảnh hưởng lẫn nhau, trong xã hội đó là những
xung đột gay gắt, quyết liệt bằng bạo lực cách mạng mới có thể giải
quyết căn bản các mâu thuẫn).
- Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là một quá trình phức tạp, bao gồm
nhiều giai đoạn với những đặc điểm riêng của nó. Khi mới xuất hiện,
mâu thuẫn thường được biểu hiện ở sự khác nhau của 2 mặt có khuynh
hướng trái ngược nhau. Trong quá trình phát triển của mâu thuẫn, sự
khác nhau đó biến thành sự đối lập, khi 2 mặt đối lập xung đột nhau
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
gay gắt, nếu có điều kiện chín muồi sẽ chuyễn hóa lẫn nhau, mâu
thuẫn được giải quyết. Kết quả là sự thống nhất giữa 2 mặt đối lập cũ
bị phá hủy, sự thống nhất của 2 mặt đối lập mới được hình thành cùng

một mặt nào đó của sự vật (liên hệ: mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất
với quan hệ sản xuất trong xã hội tư bản chủ nghĩa).
- Căn cứ vào vai trò mâu thuẫn được chia thành mâu thuẫn chủ yếu và
mâu thuẫn thứ yếu. Mâu thuẫn chủ yếu là mâu thuẫn nổi lên hàng đầu
trong một giai đoạn phát triển nhất định của sự vật hiện tượng, giải
quyết nó tạo điều kiện giải quyết các mâu thuẫn thứ yếu. Phân biệt
mâu thuẫn chủ yếu với mâu thuẫn thứ yếu chỉ mang tính tương đối,
trong cùng một sự vật trong điều kiện này là mâu thuẫn thứ yếu,
trong điều kiện khác lại là mâu thuẫn chủ yếu.
- Căn cứ vào tính chất các lợi ích đối lập trong xã hội, người ta phân
chia thành mâu thuẫn đối kháng và mâu thuẫn không đối kháng. Mâu
thuẫn đối kháng là mâu thuẫn giữa những giai cấp, những tập đoàn
người, những xu hướng xã hội có lợi ích cơ bản đối lập nhau (ví dụ:
mâu thuẫn không đối kháng là mâu thuẫn giữa những lực lượng),
những khuynh hướng xã hội có đối lập về lợi ích nhưng mang tính cục
bộ, tạm thời (ví dụ: mâu thuẫn trong các bộ phận công nhân, giữa
thành thị-nông thôn). Phân biệt được các loại mâu thuẫn trên sẽ góp
phần xác định chính xác phương pháp giải quyết phù hợp: bằng bạo
lực cách mạng hay bằng giáo dục thuyết phục.
4. Ý nghĩa phương pháp luận.
Phải thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn, yêu cầu này đòi hỏi
chúng ta phải biết phân tích các mặt đối lập của mâu thuẫn, nắm được bản chất
của sự vật, khuynh hướng vận động và phát triển của chúng.
Hoạt động thực tiển nhằm biến đổi sự vật là quá trình giải quyết mâu
thuẫn của nó, muốn vậy phải xác định đúng trạng thái chín muồi của mâu thuẫn,
tìm ra phương thức, phương tiện và lực lượng có khả năng giải quyết mâu
thuẫn, không nên giải quyết mâu thuẫn một cách vội vàng khi chưa đủ điều
kiện.
Mâu thuẫn phải được giải quyết bằng con đường đấu tranh dưới nhiều
hình thức khác nhau, tuỳ loại mâu thuẫn mà có phương pháp giải quyết cụ thể.

những bộ phận khách quan của nền kinh tế, có khả năng đáp ứng những đòi hỏi
đa dạng và năng động của kinh tế thị trường. Trên con đường CNH- HĐH, việc
chúng ta bắt đầu sử dụng thị trường như một công cụ, một phương thức để đảm
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
bảo tăng trưởng kinh tế, trên thực tế, đã đem lại những kết quả tích cực về cả
phương diện, thực tiễn lẫn phương diện nhận thức.
Trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta, thị trường vừa là căn cứ,
vừa là đối tượng của công tác kế hoạch hoá. Việc điều tiết vĩ mô đối với thị
trường, một mặt là nền kinh tế nước ta thực sự trở thành một thị trường thống
nhất.
2. Những mâu thuẫn phát sinh trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị
trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta
Theo các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin thì kinh tế quyết định
chính trị: "chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế”. Trong lịch sử phát
triển xã hội loài người không phải bảo vệ cũng có vấn đề chính trị xã hội
nguyên thuỷ chưa có giai cấp, chưa có vấn đề chính trị. Từ khi xã hội xuất hiện
giai cấp và Nhà nước thì vấn đề chính trị mới hình thành. Vấn đề chính trị là
vấn đề thuộc quan hệ giai cấp và đấu tranh giai cấp. Trung tâm của vấn đề chính
trị là vấn đề đấu tranh giữa các giai cấp các lực lượng xã hội nhằm giành và giữ
chính quyền Nhà nước và sử dụng chính quyền đó làm công cụ để xây dựng và
bảo vệ chế độ xã hội phù hợp với lợi ích của giai cấp cầm quyền.
Quyền lực chính trị là công cụ mạnh mẽ nhất để bảo vệ chế độ xã hội. Sự
thống trị về chính trị về kinh tế. Đấu tranh giai cấp, về thực chất là đấu tranh vì
lợi ích kinh tế, được thực hiện thông qua đấu tranh chính trị. Vấn đề kinh tế
không thể tách rời vấn đề chính trị mà nó được xem xét giải quyết theo một lập
trường chính trị nhất định. Giai cấp nào cầm quyền cũng hướng kinh tế phát
triển theo lập trường chính trị của giai cấp đó nhằm phục vụ cho mục tiêu kinh
tế xã hội nhất định. Và lập trường chính trị đúng hay sai sẽ thúc đẩy hoặc kìm
hãm sự phát triển của nền kinh tế. Trong khi đề ra đổi mới chính trị Đảng ta
luôn nhấn mạnh phải ổn định chính trị, giữ vững và tăng cương sự lãnh đạo của

là một vấn đề hết sức quan trọng, lực lượng sản xuất là yếu tố quyết định quan
hệ sản xuất, lực lượng sản xuất là yếu tố động, luôn luôn thay đổi. Khi lực
lượng sản xuất phát triển đến một trình độ nhất định thì quan hệ sản xuất sẽ
không còn phù hợp nữa và trở thành yếu tố kìm hãm lực lượng sản xuất và phát
triển. Để mở đường cho lực lượng sản xuất phát triển, cần thay thế quan hệ sản
xuất cũ bằng một quan hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất và trình độ phát
triển của lực lượng sản xuất. Chính quan hệ sản xuất tự phát triển phù hợp với
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất phù hợp với tính chât và trình độ của lực
lượng sản xuất, đó là quy luật kinh tế chung cho sự phát triển xã hội.
4. Mâu thuẫn giữa các hình thái sở hữu trước đây và trong kinh tế thị
trường.
Trước đây người ta quan niệm những hình thức sở hữu trong chủ nghĩa
xã hội tồn tại dưới hai hình thức sở hữu toàn dân và sở hữu tậpthể. Sự tồn tại hai
hình thức sở hữu đó là tất yếu khách quan bởi những điều kiện lịch sử khi tiến
hành cách mạng CNXH và XDCNXH quyết định. Sau khi giành được chính
quyền giai cấp công nhân đứng trước hai hình thức sở hữu tư nhân khác nhau.
Sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa và sở hữu tư nhân của những người sản xuất
hàng hoá nhỏ. Thực tế đòi hỏi giai cấp công nhân phải có thái độ và phát triển
giải quyết khác nhau. Đối với hình thức sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa bằng
cách tước đoạt hoặc chuộc lại để chuyển thẳng lên sở hữu toàn dân, còn đối với
hình thức sở hữu tư nhân của những người sản xuất hàng hoá nhỏ thì không thể
dùng những biện pháp như trên mà phải kiên trì giáo dục, thuyết phục tổ chức
họ trên cơ sở tự nguyện chuyển lên sở hữu tập thể bằng con đường hợp tác hoá
hai hình thức. Sở hữu đó là hai con đường đặc thù lên CNCS của giai cấp công
nhân và nông dân tập thể. Các hình thức sở hữu trước đây và trong thời kỳ quá
độ chuyển sang kinh tế thị trường ở Việt Nam. Hơn mười năm đổi mới theo
định hướng XHCN ở nước ta đã chứng minh tính đúng đắn của đường lối đổi
mới, của chính sách đa dạng hoá các hình thức sở hữu do Đảng ta khởi xướng
và lãnh đạo toàn dân thực hiện.

với sự phát triển của khu vực kinh tế quốc doanh mà chúng ta ra sức quốc doanh
hoá nền kinh tế với niềm tin cho rằng chỉ như vậy mới có chủ nghĩa xã hội
nhiều hơn.
Thực ra, với quan niệm đó, sở hữu toàn dân đã trở thành sở hữu không
phải của một chủ thể cụ thể nào cả.
Về sở hữu tập thể: Ở nước ta trước đây sở hữu tập thể chủ yếu tồn tại
dướihình thức HTX (gồm cả HTX nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp) với nội
dung là cả giá trị và giá trị sử dụng đều là của chung mà các xã viên là chủ sở
hữu chính. Vì vậy với hình thức sở hữu này, quyền mua bán hoặc quyền nhượng
tư liệu sản xuất, trong thực tế sản xuất và lưu thông hàng hoá ở nước ta diễn ra
hết sức phức tạp. Quyền của các tập thể sản xuất thường rất hạn chế, song đôi
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
khi lại có tình trạng lạm quyền. Sự không xác định, sự nhập nhằng với quyền sở
hữu Nhà nước và sở hữu tư nhân trá hình cũng là hiện tượng phổ biến. Để thoát
khỏi tình trạng đó, trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường hiện nay cần phải
xác định rõ quyền mua bán và chuyển nhượng tư liệu sản xuất đối với các tập
thể sản xuất kinh doanh. Chỉ có như vậy thì sở hữu tập thể mới có thể trở thành
hình thức sở hữu có hiệu quả.
5. Mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và mục tiêu xây dựng con người
XHCN.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước
hết phải có con người XHCN. Yếu tố con người giữ vai trò cực kỳ quan trọng
trong sự nghiệp cách mạng, bởi vì con người là chủ thể của mọi sáng tạo, của
mọi nguồn của cải vật chất và văn hoá. Con người phát triển cao về trí tuệ,
cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, đạo đức tác phong trong sáng
là động lực của sự nghiệp xây dựng xã hội mới, là mục tiêu của CNXH. Chúng
ta phải bắt đầu từ con người làm điểm xuất phát.
Kinh tế thị trường là một loại hình kinh tế mà trong đó các mối quan hệ
kinh tế giữa con người với con người được biểu hiện thông qua thị trường, tức
là thông qua việc mua bán, trao đổi hàng hoá tiền tệ trên thị trường. Trong kinh

thành tựu phát triển nền văn minh nhân loại, tồn tại khách quan, cần thiết cho
công cuộc xây dựng XHCN và cả khi CNXH đã được xây dựng”.
Như vậy Đảng ta vạch rõ sự thống nhất giữa kinh tế thị trường và mục
tiêu xây dựng xã hội chủ nghĩa. Việc áp dụng cơ chế thị trường đòi hỏi phải
nâng cao năng lực quản lý tầm vĩ mô của Nhà nước, đồng thời xác nhận đầy đủ
chế độ tự chủ của các đơn vị sản xuất kinh doanh. Thực hiện tốt các vấn đề này
sẽ phát huy được những tác động tích cực to lớn cũng như ngăn ngừa hạn chế
khắc phục những tiêu cực, khiếm khuyết của kinh tế thị trường. Các hoạt động
sản xuất kinh doanh phải hướng vào phục vụ công cuộc xây dựng nguồn lực con
người. Cần phải tiến hành các hoạt động văn hoá giáo dục nhằm loại bỏ tâm lý
sùng bái đồng tiền, bất chấp đạo lý coi thường các giá trị nhân văn, phải ra sức
phát huy các giá trị tinh thần nhân đạo, thẩm mỹ, các di sản văn hoá nghệ thuật
của dân tộc như nội dung của Nghị quyết TW 5 đã nêu. Đây chính là công cụ, là
phương tiện quan trọng để tác động, góp phần giải quyết mâu thuẫn đã nêu trên.
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
KẾT LUẬN
Mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan phổ biến hình thành từ những
cấu trúc và thuộc tính trong vốn có tự thân của tất cả các sự vật, hiện tượng
trong bản thân thế giới khách quan… do đó trong hoạt động thực tiễn phân tích
từng mặt độc lập tạo thành mâu thuẫn cụ thể nhận thức được bản chất khuynh
hướng vận động, phát triển của sự vật hiện tượng.
Cần nắm vững nguyên tắc để giải quyết mâu thuẫn. Đó là sự đấu tranh
giữa hai mặt đối lập diễn ra theo quy luật phá vỡ những cái cũ để thiết lập cái
mới tiến bộ hơn. Vì vậy, trong đời sống xã hội, mọi hành vi đấu tranh cần được
coi là chân chính khi nó thúc đẩy sự phát triển.
Trong thời kỳ chuyển nền kinh tế ở Việt Nam từ kế haọch tập trung quan
liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của Nhà nước
theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Chủ trương lãnh đạo của Đảng là rất đúng
đắn tuy nhiên trong thực hiện còn nhiều thiếu sót, mâu thuẫn giữa các vấn đề
nảy sinh, nhưng những mâu thuẫn đó lại đòi hỏi chúng ta giải quyết có như thế

1. Giáo trình “Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin” – Bộ
GD & ĐT biên soạn.
2. “Chủ nghĩa xã hội khoa học” – Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn
giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin.
3. Giáo trình “Tư tưởng Hồ Chí Minh”.
4. Giáo trình “Kinh tế học chính trị Mác – Lênin” – tập I NXB gióa dục, Hà
Nội 1996.
5. Mai Hữu Thực về đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng xã hôi chủ
nghĩa ở Việt Nam.
6. Nguyễn Tuấn Hùng: kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa mâu
thuẫn và phương hướng giải quyết , nghiên cứu lý luận, số 8 – 2000.
7. Trang web www.tailieu.vn
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
MỤC LỤC
BIÊN BẢN HỌP NHÓM
………………………………………………………… 1
LỜI HAY Ý ĐẸP
…………………………………………………………………… 2
LỜI NÓI ĐẦU
……………………………………………………………………… 3
NỘI DUNG ………………………………………………
………………………… 4
I. Nội dung của quy luật mâu thuẫn …… …………………
…………………….… 4
1. Khái niệm mặt đối lập và mâu thuẫn ……………………
…………………… ….4
Thảo luận: Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin
2. Nội dung quy luật ……………………………….………… …………….
……… 4
3. Các loại mâu thuẫn.