Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Lời nói đầu
Trong quá trình phát triển của lịch sả xã hội, nớc ta đã trải qua nhiều
giai đoạn phát triẻn khác nhau kể tiếp từ thấp đến cao. Tong ứng với mỗi giai
đoạn lịch sử là một hình thái kinh tế xã hội khác nhau và tơng ứng với mỗi hình
thái kinh tế xã hội là một Nhà nớc khác nhau. Dù ở bất cữ giai đoạn lịch sử nào
hay trong bất cứ hoạt động kinh tế nào điều cần đến vai trò chủ quan của con
ngời điều khiển qúa trình kinh tế đó hoạt dộng theo một cơ chế quản lý nhất
định. Đó là tổng thể các phơng pháp, hình thức kinh tế, các công cụ kinh té mà
ngời ta tác động vafo kinh tế nhằm đảm bảo cho nó hoạt động theo một phơng
pháp nhất định.
Xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trơng fcó sự quản lý của nhà nớc
theo định hớng XHCN là một chiến lợc lâu dài và đứng đắn của Đảng. Mặc dù
đã gặp rất nhiều khó khăn nhng với vai trò quản lý củ Nhf nớc ở tầm vĩ mô và
sự chủ đạo của nền kinh tế Nhà nớc bớc đầu nớc ta đã thu đợc những kết qủa
đáng khích lệ, đặc biệt là mấy năm gần đây biểu hiẹn ở tốc độ tăng trởng GDP,
GNP. Sự thành công này là do công sức đóng góp to lớn của toàn dân dới sự
lãnh đạo của Đảng và sự điều hành của Nhà nớc. Trong thực tế cho thấy ở nớc
ta kinh tế Nhà nớc và vai trò của kinh tế Nhà nớc là yếu tố rất quan trọng cho
sự phát triển của đất nớc, đặc biệt là trong giai đoạn kinh tế thị trờng theo định
hớng xã hội chủ nghĩa. Đối với các sinh viên, đặc biệt là sinh viên chuyên
ngành kinh tế, việc nghiên cứu và tìm hiểu hoạt động kinh tế cũng nh cơ cấu
nền kinh tế đất nớc là hết sức cần thiết. Đặc biệt là đi sâu tìm hiểu hiểu về kinh
tế Nhà nớc và vai trò của nó trong nền kinh tế thị trờng. Vì lý do đó nên em đã
chọn đài tài: Kinh tế Nhà nớc và vai trò của kinh tế Nhà nớc trong nền kinh
tế thị trờng định hớng XHCN ở nớc ta
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
I. Kinh tế Nhà nớc và vai trò chủ đạo của nó trong nền kinh tế
thị trờng theo định hớng XHCN ở nớc ta.
1. Kinh tế Nhà nớc

Bất cứ Nhà nớc nào cũng có chức năng kinh tế, ở các thời đại khác
nhau, mỗi chế độ xã hội khác nhau, do tính chất nhà nớc khác nhau, nên vai trò
và chức năng của kinh tế Nhà nớc cũng khác nhau. ậ Việt Nam, thành phần
kinh tế nhà nớc là những đơn vị, tổ chức trực tiếp sản xuất kinh doanh hàng hoá
và dịch vụ hoặc phục vụ sản xuất, kinh doanh mà toàn bộ nguồn lực thuộc về sở
hữu của Nhà nớc hoặc phần của Nhà nớc chiếm tỷ lệ khống chế hoặc chi phối
(theo chế độ tham dự) toàn bộ tài sản, đất đai, rừng biển, thềm lục địa vùng trời
đang đợc khai thác, kết cấu hạ tầng kinh tế do Nhà nớc xây dựng và quản lý,
ngân sách nhà nớc, các ngân hàng thuộc sở hữu nhà nớc dự trữ quốc gia, hệ
thống bảo hiểm nhà nớc, các doanh nghiệp nhà nớc
Nh vậy các doanh nghiệp Nhà nớc chỉ là một bộ phận của kinh tế Nhà n-
ớc, là bộ phận quan trọng và chủ yếu cầu thành lên kinh tế Nhà nớc . Và cũng
phải cần phân biệt giữa sở hữu Nhà nớc và thành phần kinh tế Nhà nớc , phạm
trù sở hữu Nhà nớc rộng hơn thành phanà kinh tế Nhà nớc. Thành phần kinh tế
Nhà nớc trớc hết phải thuộc sở hữu Nhà nớc. Nhng sở hữu Nhà nớc có thể do
các thành phần kinh tế khkác sử dụng, thí dụ nh đất đai, Nhà nớc đại biểu do
toàn dân sở hữu, nhng kinh tế hộ, hợp tác xã nông nghiệp do các doanh nghiệp
thuộc thành phần kinh tế khác sở hữu. Ngợc lại, thuộc sở hữu Nhà nớc không
phải là kinh tế Nhà nớc, chẳng hạn Nhà nớc góp vốn cổ phần chiếm tỷ lệ thấp
và các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác, thông qua liene doanh,
liên kết gọi là kinh tế t bản Nhà nớc.
2. Vai trò kinh tế Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng theo định hớng
XHCN.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
2.1. Tính tất yếu của việc phát triển nền kinh tế thị trờng
Sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam theo dịnh hớng XHCN là một tất yéu của
lịch sử. Nó nhằm dẫn đến những mục tiêu rất cụ thể và mang tính cách mạng.
Nó thay thế đối với hàng loạt vấn đề lý luận thực tiễn, cả về kinh tế và chu trình
xã hội, nó đảm bảo việc phát triển chủ nghĩa Mac Lênin và t tởng Hồ Chí

có khi không thực hiẹn đợc và đòi hỏi chi phí cao trong việc tạo ra quyết định.
So với cơ quan Nhà nớc, cơ thế thị trờng mềm nhỏ hơn, linh hoạt hơn và
có khả năng thích nghi cao hơn trớc những thay đổi của điều kiện kinh tế. Nhờ
vậy cớ chế thị trờng giải quyết định mua hàng hóa này mà không cần mua hàng
hoá kia, lợi nhuận lôi cuốn các doanh nghiệp vào sản xuất mặt hàng có lợi
nhuận cao, do đó đáp ứng đợc nhu cầu của xã hội. Sản xuất bằng phơng pháp
nào, bằng công nghệ nào đợc quýet định bởi cạnh tranh giữa những ngời sản
xuất hàng hoá. Cách duy nhất để các doanh nghiệp có thẻ cạnh tranh đợc về giá
cả và thu đợc lợi nhuận tối đa là giảm chi phí sản xuất đến mức tối thiểu bằng
áp dụng kỹ thuật và công nhệ vào sản xuất. Sản xuất hàng hoá cho ai hay là sản
phẩm sản xuất ra đợc phân phố nh thế nào, một phàn đợc quyết định bởi quan
hệ cung cẩn trên thị trờng các yếu tố sản xuất.
Nh vậy, thị trờng đã giải quyết đợc ba vấn đề kinh tế là sản xuất cái gì?
sản xuất cho ai, sản xuất nh thế nào?
* Khuyết tật: Lịch sử phát triển của sản xuất xã hội đã chứng minh rằng
có chế thị trờng là cơ chế điều tiết nền kinh tế đạt hiệu quả cao. Song cơ chế
thị trờng không pahỉ là hiệu thân của sự hoàn hảo, mà nó còn có những khuyết
tật đặc biệt là về mặt xã hội. Có thể chỉ ra một số khuyết tật nh sau:
Cơ chế thị trờng chỉ thực hiẹn đầy đủ lhi có sự kiểm soát của cạnh tranh
hoàn hảo, một nền kinh tế đợc thúc đẩy khi có sự kiểm soát của cạnh tranh
hoàn hảo. Một nền kinh tế đợc thúc đẩy bởi cạnh tranh hoàn hảo sẽ dẫn tới
phân bố và sử dụng vô hiệu quả nhất đầu vào của sản xuất và đầu ra, tức là nền
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
kinh tế đứng trên giới hạn của đờng giới hạn năng lực sản xuất. Nh vậy hiệu lực
của cơ chế thị trờng phụ thuộc vào mức độ không hoàn hảo của cạnh tranh,
cạnh tranh càng không hoàn hảo thì hiệu lực của cơ chế thị trờng càng giảm.
Mục đích hoạt động của các doanh nghiệp là lợi nhuận tối đa, vì vậy họ
dùng những biện pháp để thu đợc lợi nhuận tối đa, thậm chí còn lạm dụng tài
nguyên của xã hội, gây ô nhiễm môi trờng sống của con ngời mà xã hội phải

lúc thiếu.
Định hớng cho sự phát triển, trực tiếp đầu t vào một số lĩnh vực để dẫn
dắt nền kinh tế phát triển theo định hớng XHCN, ổn định môi trờng kinh tế vĩ
mô nhng chống lạm phát, chống khủng hoảng ngăn ngừa những biến động xấu
trong nền kinh tế.
Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội đảm bảo yêu cầu phát triển kinh
tế khắc phục hạn chế, tiêu cực của cơ chế thị trờng, phân phối thu nhập quốc
dân một cách công bằng, thực hiện tăng trởng kinh tế gắn với cải thiện đời sống
nhân dân, với tiến bộ và công bằng xã hội.
2.3. Kinh tế Nhà nớc Vai trò chủ đoạ trong nền kinh tế nhiều thành
phần.
Tính chất nhiều thành phần kinh tế là nét đặc trng có tính quy luật của
nền kinh tế quá độ lên CNXH ở nớc ta. Các thành phần kinh tế trong nền kinh
tế quá độ luôn luôn vận động, phát triển trong mối quan hệ, tác động qua lại,
đan xen trong cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất, trên cơ sở vừa hợp tác vừa
bổ sung cho nhau vừa cạnh tranh với nhau trong nèn kinh tế thị trờng và bình
đẳng trớc pháp luật. Để tiến hành Công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nớc, các
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
thành phần kinh tế phải đợc cải thiện dựa trên những tiền đề khách quan là:
Xuất phát từ trình độ phát triển của lực lợng sản xuất xã hội và yêu cầu của xã
hội hoá sản xuất trên thực tế, xuất phát từ đặc điểm, tính chất của từng ngành
nghề mà xác định tỷ trọng, quy mô, cơ cấu các thành phần kinh tế cho phù hợp;
xuất phát từ khả năng tổ chức và quản lý kinh tế của Nhà nớc xã hội chủ nghĩa
và đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế. Vấn đề là không phải là xoá bỏ hay u tiên
thành phần kinh tế này hay thành phần kinh tế khác, mà điều quan trọng là phải
nắm vứng bản chất của từng thành phần và sử dụng chúng đạt hiệu quả kinh tế
cao nhất.
Một thành phần kinh tế có bản chất và những quy luật kinh tế hoạt động
riêng, dựa trên một hình thức sở hữu nhất định về lực lợng sản xuất và có khả

2.4. Kinh tế Nhà nớc dữ đợc vai trò chủ đạo trong nền kinh tế là do:
Nhiều thành phần kinh tế là đặc trng phổ biến của mọi nền kinh tế thị tr-
ờng khác nhau là ở chỗ trong kinh tế thị trờng TBCN, kinh tế t nhân nói đúng
hơn là kinh tế t bản t nhân giữ vai trò thống trị, còn trong kinh tế thị trờng theo
định hớng XHCN nh ở nớc ta thì kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo và kinh tế
Nhà nớc cùng với kinh tế tập thể đợc xây dựng và phát triển để ngày càng trở
thành nền tảng vững chắc.
Do có sự nhầm lẫn giữa Nhà nớc và kinh tế Nhà nớc nên có ý kiến cho
rằng chỉ có Nhà nớc mới làm chức năng chỉ đạo hay chủ đạo, chứ kinh tế Nhà
nớc không giữ vai trò chủ đoạ đợc. Cũng do có sự đồng nhất giữa kinh tế Nhà n-
ớc và doanh nghiệp Nhà nớc nên ý kiến khác lại cho rằng doanh nghiệp Nhà n-
ớc không thể giữ vai trò chủ đạo đợc bổ nó có hàng loạt những khuyết điểm và
nhợc điểm trong hoạt động. Thật ra doanh nghiệp Nhà nớc là bộ phận trụ cột
nhất của kinh tế Nhà nớc chứ không phải là toàn bộ kinh tế Nhà nớc. Nói đến
kinh tế Nhà nớc là phải nói đến tất cả các sở hữu trong tay Nhà nớc kể cả tài
nguyên, đất đai, ngân sách Nhà nớc, dự trữ quốc gia kinh tế Nhà n ớc không
làm chức năng quản lý của Nhà nớc, nhng chính nó là công cụ quan trtọng là
sức mạnh kinh tế, là lực lợng vật chất quan trọng và là công cụ chủ đạo trong
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
nền kinh tế, là lực lợng vật chất quan trọng và là công cụ để nhà nớc định hớng
và điều tiết vĩ mô nền kinh té, doanh nghiệp Nhà nớc giữ vai trò chủ chốt, đi
đầu ứng dụng tiến bộ khoa kỹ thuật và công nghệ, nêu gơng về năng suất, chất
lợng hiệu quả kinh tế xã hội và chấp hành pháp lệnh.
II. Thực trạng của thành phần kinh tế nhà nớc ta hienẹh nay.
1. Thực trạng của thành phần kinh tế Nhà nớc ta trong giai đoạn cơ
chế thị trờng theo định hớng XHCN.
1.1. Cổ phần hoá và giao, bán, khoán, cho thuê doanh nghiệp Nhà nớc
trong thời gian không đạt chỉ tiêu kế hoạch đề ra
Sau chiến tranh thế giới thứ II, khu vực doanh nghiệp Nhà nớc ở hầu hết

trên pháp lệnh. Năm 1999 thủ tớng chính phủ giao chỉ tiêu cổ phần hoá 450
doanh nghiệp cho các bộ, tổng Công ty 91 và các địa phơng, nhng chỉ thực hiện
đợc 220 doanh nghiệp đạt 49% kế hoạch. Mặc dù doanh nghiệp đó cổ phần hoá
và giao, bán, khoán, cho thuê còn ít nhng khả năng cạnh tranh và hiệu quả đã rõ
ràng, hầu hết các doanh nghiệp sau khi đã cổ phần hoá thì doanh thu, thu nhập
của ngời lao động, lợi nhuận, vốn, nộp thuế đều tăng hơn so với trớc khi cổ
phần hoá.
Hiện nay trong tổng số 5280 doanh nghiệp chỉ có 20,9% doanh nghiệp có
vốn trên 10 tỷ đồng, còn 65,5% doanh nghiệp có vốn dới 5 tỷ đồng, 30% các
doanh nghiệp địa phơng có vốn dới 1 tỷ đồng. Doanh nghiệp Nhà nớc có sức
cạnh tranh và hiệu quả kinh tế thấp chỉ khoảng 40% làm ăn có hiệu quả đủ sức
cạnh tranh, 40% hiệu quả thấp hoặc hoà vốn, 20% thua lỗ liên tục. Lộ trình đổi
mới doanh nghiệp Nhà nớc giai đoạn 2000 - 2002 là phải sắp xếp lại 2280
doanh nghiệp, trong đó có số vốn trên10 tỷ đồng là 216,1 đến 10 tỷ đồng là
1233, dới 1 tỷ đồng là 831 ; về hình thức thì 368 doanh nghiệp thuộc diện tiến
hành giải thể hoặcphá sản, 1489 doanh nghiệp đợc cổ phần hoá và giao bán,
khoán, cho thuê, 380 doanh nghiệp phải sát nhập vào doanh nghiệp khác và 43
doanh nghiệp trở thành đơn vị sự nghiệp.
Website: Email : Tel (: 0918.775.368