Đề án kinh tế chính trị
LI M U
Trong lịch sử phát triển nền kinh tế của các nớc XHCN trên thế giới nói
chung và ở Việt Nam nói riêng, chúng ta chỉ thấy một mô hình kinh tế thuần
nhất đó là mô hình kinh tế chỉ huy tập trung bao cấp. Có thể nói đây là một mô
hình kinh tế kém năng động và khó thích nghi với sự phất triển chung của kinh
tế thế giới, chính vì vậy mà một số các quốc gia và cả nớc ta khi áp dụng mô
hình này đã gặp phải những khó khăn không nhỏ. Từ việc nhận thức đúng đắn
những u khuyết tật trong thực tiễn tồn tại của nền kinh tế lúc bấy giờ nên đại
hội đảng VI đã đi đến quyết định mang tính cách mạng trong con đờng cái cách
nền kinh tế. Bắt đầu từ đó mô hình nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận
hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng XHCN lần
đầu tiên đợc áp dụng vào Việt Nam .
Cũng bắt đầu từ đó thì có không ít ý kiến tranh luận cho rằng có phải cơ
chế thị trờng là sản phẩm của CNTB hay không và sự vận dụng của ta có phải là
sự vận dụng kinh nghiệm của CNTB hay không ? Nhiều ý kiến thì cho rằng
kinh tế thị trờng và CNXH là nh nớc với lửa không thể dung nạp với nhau, bởi
kinh tế thị trờng tồn tại trong nó rất nhiều những khuyết tật không thể chấp
nhận đợc. Nh vậy, t tởng phát triển kinh tế hàng hoá thị trờng dới chế độ
XHCN ở nớc ta là cha thống nhất.
Việc vạch định ra u điểm và hạn chế của nền kinh tế hàng hoá-kinh tế thị
trờng là điều cần thiết. Vấn đề này đã đợc rất nhiều ngời quan tâm phân tích, và
theo em thì dờng nh mọi ngời đã có những nhận định khá toàn diện về những u,
những khuyết của nền kinh tế thị trờng. Nhng vấn đề chính lại là ở chỗ khi
chung ta đã quyết tâm đi theo xây dựng nền kinh tế thị trờng rồi thì chúng ta
phải làm nh thế nào, phải dùng những công cụ nào và ai là ngời đứng ra sử dụng
những công cụ đó để hạn chế những khuyết tật, phát huy những u điểm của nó.
Từ những lý do trên em lựa chọn đề tài : Vai trò kinh tế của Nhà nớc
trong nền kinh tế thị trờng định hớng XHCN ở nớc ta hiện nay
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
1

hiện vật ( hàng đổi hàng ) cũng không gọi là KTHH.
Vậy, KTHH hình thành dựa trên sự phát triển của phân công lao động
xã hội, của trao đổi giữa những ngời sản xuất với nhau. Đó là kiểu tổ chức kinh
tế xã hội, trong đó quan hệ trao đổi giữa ngời và ngời đợc thực hiện thông qua
quan hệ trao đổi hàng hoá giá trị.
* KTTT là nền kinh tế vận động theo những quy luật của thị trờng trong đó
quy luật giá trị giữ vai trò chi phối và đợc biểu hiện bằng quan hệ cung cấp trên
thị trờng. Các vấn đề về tổ chức sản xuất hàng hoá đợc giải quyết bằng sự cung
ứng hàng hoá, dịch vụ và nhu cầu tiêu dùng trên thị trờng. Các quan hệ hàng
hoá phát triển mở rộng, bao quát trên nhiều lĩnh vực có ý nghĩa phổ biến đối
với ngời sản xuất và tiêu dùng. Các hoạt động sản xuất, dịch vụ đợc quyết định
từ thị trờng về giá, sản lợng, chất lợng vì động cơ đạt tới lợi nhuận tối đa.
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
3
Đề án kinh tế chính trị
Nền KTTT là giai đoạn phát triển cao của sản xuất hàn hoá. Nó nằm
trong tiến trình phát triển khách quan về kinh tế trong xã hội loài ngời.
* Những điều kiện bảo đảm cho nền KTTT hình thành và phát triển:
Thứ nhất : Phải có nền KTHH phát triển, đIều đó có nghĩa là phải có sự
phân công lao động xã hội phát triển, có các hình thức, các loại hình sở hữu
khác nhau về t liệu sản xuất.
Thứ hai : Phải có sự tự do trong trao đổi hàng hoá trên thị trờng, tự do
lựa chọn bạn hàng giữa các chủ thể sản xuất kinh doanh.
Trong một nền kinh tế có nhiều chủ thể cùng sản xuất một loại sản
phẩm; và ngợc lại mỗi chủ thể sản xuất và tiêu dùng cũng cần nhiêu loại hàng
hoá khác nhau. Việc tự do lựa chọn, xây dựng các mối quan hệ bạn hàng là
điều kịên không thể thiếu đợc để các chủ thể kinh tế lựa chọn cho mình những
phơng án tối u. Đó là một điều kiện rất quan trọng bảo đảm cho nền KTTT phát
triển.
Trớc đây trong đIều kiện nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, toàn bộ yếu

quốc gia nhất định. Do vậy việc tham gia phân công lao động quốc tế, mở rộng
quan hệ với bên ngoài, gắn thị trờng trong nớc với thị trờng nớc ngoài là điều
kiện quan trọng cho sự phát triển kinh tế nói chung và nền KTTT mang mầu
sắc Việt Nam nói chung.
2. Các giai đoạn phát triển của nền KTTT.
*Giai đoạn 1 : Những yêú tố cơ bản nhất của nền KTTT đợc tạo ra với u
thế của bàn tay vô hình của thị trờng, cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa quan liêu
đòi chế độ tự quản.v.v..Nhng ngay từ đầu đã có sự can thiệp của bàn tay hữu
hình của Nhà nớc, đồng thời phải tiến hành sự nghiệp công nghiệp hoá.
*Giai đoạn 2 : Tạo lập một nền kinh tế thị trờng hoàn chỉnh mà ở đó vai
trò của Nhà nớc ngày càng tăng. Trình độ quản lý kinh tế vĩ mô theo đó đợc
nâng lên bao hàm một sự biến đổi căn bản trong các hình thức tổ chức thị trờng
về cơ cấu quản lý KTTT. Sự tác động qua lại và quy định lẫn nhau đó, theo
nguyên tác tự dovà đợc kết hợp chặt chễ theo khuôn khổ mục tiêu của nền
KTTT có sự quản lý của Nhà nớc.
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
5
Đề án kinh tế chính trị
*Giai đoạn 3: Những yếu tố mới của sự tiến bộ xã hội (khoa học công
nghệ, dân trí, quốc tế hoá) càng đòi hỏi ở nền KTTT sự phát triển cao, tính xã
hội của nền KTTT càng tăng ,vai trò cuả Nhà nớc càng lớn và tơng ứng với nó
là sự thay đổi phơng thức quản lý thích hợp.
3. Những u, khuyết điểm của nền KTTT.
a/ Những u điểm của nền KTTT.
Thứ nhất: Thúc đẩy sản xuất, gắn sản xuất với tiêu thụ-mục tiêu của sản
xuất. Do đó ngời ta tìm mọi cách rút ngắn chu kì sản xuất, thục hiện tái sản
xuất mở rộng, áp dụng những thành tựu khoa học công nghệnhằm đat đợc lợi
nhuận tối đa
Thứ hai: Thúc đẩy và đòi hỏi các nhà sản xuất năng động thích nghi với
các điều kiện biến động của thị trờng. Thay đổi mẫu mã sản xuất, tìm mặt hàng

Thứ t: Vì mục tiêu lợi ích cá nhân, dẫn đến sự sử dụng bừa bãi, tàn phá
các nguồn tài nguyên và huỷ diệt một cách tàn khốc tài nguyên môi trờng sinh
thái, không còn giữ lại cho đời sau, sự phát triển không bền vững.
Thứ năm: Nền KTTT vận hành theo CCTT, có chế này có thể gây ra sự
mất ổn định thờng xuyên, phá vỡ sự cân đối trong nền sản xuất xã hội. Hậu quả
tiêu cực của nó thờng đi liền với những vấn đề nan giải. Thực tế phát triển nền
KTTT trong mấy chục năm qua chỉ rõ vấn đề lạm phát, thất nghiệp và chu kỳ
kinh doanh là những căn bênh kinh niên không thể khắc phục đợc nếu không
có sự can thiệp của Nhà nớc.
Thêm nữa, trong nền KTTT thờng tồn tại những ngành nghề kinh tế thiếu
sự cạnh tranh vì ở đó có mức lợi nhuận thấp, số vốn đầu t lớn, thời gian thu hồi
vốn rất chậm nhng rất cần cho sự ổn định phát triển kinh tế và rất cần cho việc
giải quyết những vấn đề xã hội nh: y tế, giáo dục, xây dựng cơ sở hạ tầng, các
công trình công cộng khác.
Qua trên ta thấy, nền KTTT có khả năng tập hợp tự động đợc hành động, trí
tuệ và tiềm lực của hàng triệu con ngời và hớng đến lợi ích chung của cả xã hội.
Nhng nền KTTT không phải là một hệ thống đợc tổ chức hài hoà mà trong hệ
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
7
Đề án kinh tế chính trị
thống đó cũng chứa đựng rất nhiều các yếu tố phức tạp và nan giải. Vì vậy để
khắc phục, hạn chế những tác động tiêu cực của cơ chế thị trờng (CCTT) cần
thiết phải có sự can thiệp của chính phủ vào nền kinh tế. Từ đó hình thành khái
niệm CCTT có sự quản lý của nhà nớc. Đó là một dạng đặc biệt của loại hình
KTTT. Nếu nh sự vận động của nền KTTT truyền thống, cổ điển, hoang dã tuân
theo sự điều khiển của bàn tay vô hình cung_cầu_giá cả thì sự vận động của
nền KTTT có sự quản lý (điều khiển, điều tiết) của Nhà nớc tuân theo sự điều
khiển song hành, tức là sự tác động cùng một lúc của hai yếu tố :Yếu tố tự vận
động bởi quan hệ cung_cầu và yếu tố nhà nớc tức là vai trò của Nhà nớc trong
việc quản lý nền kinh tế. Theo bản chất của mình, nền KTTT có sự quản lý của

tế chỉ huy sang nền kinh tế thị trờng có cự quản lý của Nhà nớc theo định hớng
XHCN.
Với cách tiếp cận nh trên, những đặc điểm lớn của nền kinh tế thị tr-
ờng_cơ chế thị trờng hiện nay ở nớc ta là:
a/ Từng bớc thực hiện những quá trình mang tính quy luật của bớc chuyển từ
nên kinh tế tập trung bao cấp sang CCTT có sự quản lý của Nhà nớc, với tự do
hoá thơng mại và tự do hoá giá cả là khâu trung tâm đột phá; từng bớc chuyển
lên CCTT đích thực.
Cơ chế đó là phát huy vai trò điều tiết của thị trờng, hình thành bớc đầu
một thị trờng canh tranh, làm cho hàng hoá đợc lu thông thông suốt, cung cầu
đợc cân đối, khắc phục tình trạng khủng hoảng thiếu, giá cả ổn định dần, lạm
phát đợc ngăn chặn.
CCTT đã góp phần thúc đẩy việc phải xử lý những vấn đề mấu chốt làm
đảo lộn cả hệ thống t duy và quan điểm kinh tế cũ nh vấn đề sở hữu, với sự thừa
nhận và đánh giá cao chính sách kinh tế nhiều thành phần, chuyển từ thái độ kỳ
thị và phân biệt đối xử với kinh tế t nhân sang chính sách đối xử binh đẳng;
đồng thời cũng xác định đợc những biện pháp nâng cao hiệu quả của khu vực
kinh tế quốc doanh cho phù hợp với thực tiễn nớc ta.
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
9
Đề án kinh tế chính trị
Cơ chế tài chính, tiền tệ, tín dụng, giá cả, lãi suất đã từng bớc đợc đổi
mới đặc biệt cơ chế giá và tỉ giá đợc hình thành thông qua thị trờng đã tạo ra b-
ớc ngoặt trong cơ chế kinh tế.
b/ CCTT còn thiếu đồng bộ, mang nhiều yếu tố tự phát, rối loạn-sản phẩm của
một nền kinh tế cơ bàn là sản xuất nhỏ, của sự yếu kếm của bộ máy quản lý
Nhà nớc, tình trạng quan liêu thiếu hiểu biết, thậm chí trì trệ bảo thủ trớc bớc
ngoặt chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế.
Trớc hết có thể thấy thể chế thị trờng cha tạo môi trờng ổn định và an
toàn cho sản xuất kinh doanh, đặc biệt những yếu kém trong thể chế tài chính

khâu và các lĩnh vực then chốt để nhằm ổn định cho định hớng thị trờng.
Đảng ta khảng định vai trò của Nhà nớc trong việc bảo đảm chính sách
xã hội, xử lý hài hoà giữa tăng trởng và ổn đinh; giữa phát triển kinh tế với việc
thực hiện những chính sách xã hội và công bằng xã hội. Thêm nữa để tiếp tự
thực hiện phơng châm ổn định để phát triền, Nhà nớc ta phải đổi mới hơn nữa,
nhận thức rõ vai trò của mình trong điều kiện mới, phải thay đổi chất lợng, tác
phong của bộ máy, chuyển tử tác phong chỉ huy mệnh lệnh sang tác phong hỗ
trợ, tạo môi trờng phuận lợi cho thị trờng phát triển. Điều đó nói lên tầm quan
trọng đặc biệt của Nhà nớc XHCN trong hoạt động của thị trờng nớc ta.
2. Đặc trng cơ bản của nền KTTT theo định hớng XHCN ở Việt Nam.
Nền KTTT định hớng XHCN cũng có tính chất chung của nền kinh tế,
nền kinh tế vận động theo những quy luật vốn có của KTTT nh quy luật giá trị,
quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh. Thị trờng có vai trò quyết định trong
việc phân phối các nguồn lực kinh tế. Giá cả do thị trờng quyết định Nhà nớc
thực hiện điều tiết kinh tế vĩ mô để giảm bớt những thất bại của thị trờng.
Nhng bất cứ nền KTTT nào cũng hoạt động trong những điều kiện lịch
sử-xã hội của một nớc nhất định nên nó bị chi phối bởi những điều kiện lịch sử
và đặc biệt là chế độ xã hội của nớc đó, và do đó có những đặc điểm riêng phân
biệt với nền KTTT của các nớc khác. Nền KTTT định hớng XHCN ở Việt Nam
có những đặc trng sau đây.
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
11
Đề án kinh tế chính trị
Thứ nhất : Nền kinh tế dựa trên cơ sở cơ cấu đa dạng về hình thức sở
hữu. Trong đó sở hữu Nhà nớc đóng vai trò chủ đạo. Do đó nền kinh tế gồm
nhiều thành phần,trong đó kinh tế nhà nớc giữ vai trò chủ đạo.
Trong cơ cấu kinh tế nhiều thành phần ở nớc ta, thành phần kinh tế nhà
nớc giữ vai trò chủ đạo. Việc xác định thành phần kinh tế nhà nớc giữ vai trò
chủ đạo là sự khác biệt có tính chất bản chất giữa kinh tế thị trờng định hớng xã
hội chủ nghĩa với KTTT của các nớc khác. Tính định hớng XHCN của nền kinh

với việc phân phối nguồn lực kinh tế. Sự quản lý nhằm hạn chế, nhằm khắc
phục những thất bại của thị trờng, thực hiện mục tiêu xã hội nhân đạo mà bản
thân thị trờng không thể làm đợc.
Thứ t : Nền kinh tế thị trờng ở nớc ta là nền kinh tế mở, hội nhập với
kinh tế thế giới và khu vực, thị trờng trong nớc gắn với thị trờng thế giới, thực
hiện những thông lệ trong quan hệ kinh tế thế giới, nhng vẫn giữ đợc độc lập
chủ quyền và bảo vệ đợc lợi ích quốc gia dân tộc trong quan hệ kinh tế đối
ngoại. Thực ra đây không phải là đặc trng riêng của kinh tế thị trờng định hớng
mà là xu hớng chung của nền kinh tế thế giới hiện nay. Trong điều kiện hiện
nay chỉ có mở cửa kinh tế hội nhập vào kinh tế thế giới và khu vực mới thu hút
đợc vốn, kỹ thuật công nghệ hiện đại, kinh nghiệm quản lý tiên tiến để khai
thác tiềm năng và thế mạnh của nớc ta, thực hiện phát triển kinh tế thị trờng
theo kiểu rút ngắn. thực hiện mở cửa kinh tế theo hớng đa phơng hoá và đa
dạng hoá. Các hình thức kinh tế đối ngoại hớng mạnh về xuất khẩu, đồng thời
thay thế nhập khẩu những sản phẩm kỳ mức sản xuất có hiệu quả.
PHầN II
THựC TRạNG và giảI pháp nhằm tăng cờng VAI TRò
QUảN Lý KINH Tế CủA NHà NƯớC trong nền kttt.
i/ thực trạng vai trò quản lý kinh tế của nhà nớc
1/ Thành tựu.
Trong những năm qua nhờ sự quản lý kinh tế chặt chẽ và đúng đắn của
Nhà nớc mà nền kinh tế của nớc ta đã có những bớc phát triển mạnh mẽ.
1.1. Công nghiệp.
SV: Nguyễn Hồng Huân - Lớp: CN 44C
13