Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Mở đầu
Đặc điểm kinh tế thế giới hiện nay là các quốc gia đang cố gắng xây
dựng mô hình kinh tế có sự kết hợp kế hoạch và thị trờng mà trong đó cơ
cấu kinh tế nhiều thành phần lầ cốt lõi. ở nớc ta sau một thời gian duy trì
kinh tế tập trung cao độ đã thấy sự không phù hợp của nó . Từ sau đại hội
VI (1986) Đảng ta đã mở ra con đờng XHCN của đất nớc bằng việc chuyển
từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hóa nhiều
thành phần có sự quản lý của nhà nớc.
Sau khi có chính sách đổi mới chúng ta đã đạt đợc những thành tựu b-
ớc đầu có ý nghĩa rất lớn. Nhng hiện chúng ta đang đứng trớc những khó
khăn thách thức lớn, cái cũ và cái mới đan xen nhau, triệt tiêu lẫn nhau.
Bổn phận của chúng ta là phải làm sao cho cái mới cái tiến bộ thay thế cái
cũ nhng không có nghĩa là phủ định hoàn toàn cái cũ . Nhận thức đợc điều
này em đã chọn đề tài Cơ cấu thành phần kinh tế trong nền kinh tế
hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trờng dới sự quản lý
của nhà nớc theo định hớng XHCN ở Việt Nam làm đề tài cho tiểu luận
của mình để qua việc tìm tài liệu nghiên cứu đề tài nâng cao hiểu biết của
mình về kinh tế hàng hóa, kinh tế thị trờng, giúp ích cho em hiểu biết thêm
về hiện trạng của đất nớc để sau khi ra trờng có thể góp một phần công sức
của mình xây dựng đất nớc giàu đẹp.
Mặc dù em đã cố gắng để cho đề án đợc tốt nhất nhng chắc chắn
không tránh khỏi sai sót, em rất mong đợc sự góp ý nhiệt tình của thầy
giáo.
Em xin chân thành cảm ơn!
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Nội dung
I. Cơ sở lý luận của việc phát triển kinh tế hàng hóa nhiều thành phần
trong thời kỳ qúa độ ở nớc ta.
Bất cứ nền kinh tế nào cũng bắt đầu dới dạng mầm mống, tiền đề

ngời sản xuất cung cấp sản phẩm cho xã hội và xã hội cung cấp sản phẩm
cho cá nhân tiêu dùng bởi vậy ở đây không có sự mua bán, trao đổi hàng
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
hóa với nhau nên chỉ có phân công lao động xã hội thì cha đủ để có đợc
nền sản xuất hàng hóa.
Ngoài điều kiện phân công lao động xã hội thì cần phải xuất hiện chế
độ t hữu hoặc các hình thức sở hữu khác nhau của t liệu sản xuất và sản
phẩm thì mới có đợc sản xuất hàng hóa, đây là điều kiện đủ để có đợc sản
xuất hàng hóa. Ta đặt vấn đề ngợc lại, nếu chỉ có điều kiện các hình thức sở
hữu khác nhau về t liệu sản xuất và sản phẩm thì có thể có đợc sản xuất
hàng hóa hay không? Câu trả lời là không vì nếu chỉ có sản xuất hàng hóa
điều kiện sở hữu t nhân về t liệu sản xuất mà không có sự phân công lao
động xã hội thì cha thể có sản xuất hàng hóa, ngời nông dân vừa dệt vải,
vừa tự rèn lấy công cụ và trồng lúa. Tức là sản xuất tự cấp tự túc hoàn toàn
thì sản xuất đó không phải là nền sản xuất hàng hóa.
Nh vậy, phân công lao động xã hội là cơ sở để có đợc sản xuất hàng
hóa còn chế độ t hữu làm cho việc trao đổi sản phẩm mang hình thức trao
đổi hàng hóa. Thiếu một trong hai điều kiện đó thì không thể có sản xuất
hàng hóa.
2.Lý luận của Mac - Lênin về sự phát triển của sản xuất hàng hóa và
kinh tế hàng hóa.
Phát triển sản xuất hàng hóa là sự phát triển của lực lợng sản xuất xã
hội cũng là sản phẩm xã hội ngày càng phong phú, ở chế độ công xã
nguyên thuỷ, lực lợng sản xuất phát triển còn thể hiện ở phân công lao
động xã hội thay thế cho phân công tự nhiên. Một số bộ lạc do điều kiện
thiên nhiên thuận lợi cho việc trồng trọt ngũ cốc, chuyên đi sâu vào sản
xuất nông nghiệp, một số bộ lạc khác do điều kiện thiên nhiên thuận lợi
cho việc chăn nuôi với số lợng lớn nên đã tách ra khỏi các bộ lạc nông
nghiệp và lấy chăn nuôi làm ngành lao động chủ yếu, điều này đã làm tăng

3.Ưu thế của sản xuất hàng hóa
Lịch sử phát triển sản xuất của xã hội là từ sản xuất tự cấp, tự túc tiến
lên sản xuất hàng hóa (hay từ kinh tế tự nhiên lên kinh tế hàng hóa). So với
nền sản xuất tự cấp tự túc thì sản xuất hàng hóa có những u thế hơn hẳn về
nhiều mặt.
Thứ nhất, nền sản xuất tự cấp tự túc là nền sản xuất khép kín làm cho
nền sản xuất bị hạn chế không phát triển mặt khác sản xuất hàng hóa là sản
xuất ra sản phẩm để bán nên nhu cầu là rất lớn và không ngừng tăng lên
bởi vậy nó là động lực để thúc đẩy sản xuất phát triển .
Thứ hai, sản xuất tự cấp tự túc là sản xuất trong một môi trờng không
có cạnh tranh, sản xuất với qui mô nhỏ, nhu cầu chủ yếu dựa vào nguồn lực
tự nhiên nên không có động lực mạnh cho việc đổi mới kỹ thuật và phát
triển sản xuất hơn nữa, những nguồn lực tự nhiên thì bị sử dụng một cách
rất lãng phí. Còn môi trờng hoạt động của sản xuất hàng hóa là một môi tr-
ờng cạnh tranh gay gắt, qui mô sản xuất lớn, nguồn lực tự nhiên ngày càng
khan hiếm, điều này buộc những ngời sản xuất phải cải tiến kỹ thuật, linh
động trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, trái với sản xuất tự cấp tự
túc, đây là động lực mạnh mẽ cho sự phát triển của xã hội.
Thứ ba, đối với sản xuất tự cấp tự túc do sản xuất phát triển thấp, sản
phẩm ít và nhu cầu thấp nên ở mỗi vùng và các vùng với nhau, đời sống vật
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
chất, văn hóa, tinh thần rất nghèo nàn và thấp kém, không có sự giao lu trao
đổi văn hóa giữa các vùng. Nhng sản xuất hàng hóa khắc phục đợc tình
trạng này, do sản xuất hàng hóa phát triển với vai trò động lực của nhu cầu,
giao lu văn hóa, kinh tế đợc phát triển nên đời sống vật chất cũng nh đời
sống tinh thần của nhân dân đều đợc nâng cao ngày càng phong phú và đa
dạng, tạo điều kiện cho phát triển độc lập, tự do bình đẳng của mỗi cá
nhân.
Thứ t, nền sản xuất tự cấp tự túc khép kín đã cản trở sự phát triển của

Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
thành phần với nhiều hình thức sở hữu khác nhau về t liệu sản xuất, nhiều
chủ thể kinh tế khác nhau. Những chủ thể kinh tế này tách biệt, độc lập với
nhau nhng họ đều nằm trong một hệ thống phân công lao động xã hội, do
đó sản xuất và đời sống của họ vẫn có sự phụ thuộc lẫn nhau và quan hệ
kinh tế giữa họ chỉ có thể thực hiện bằng con đờng trao đổi hàng hóa tức là
phải có sản xuất hàng hóa.
Thứ ba, quan hệ hàng hóa tiền tệ là hình thức cần thiết thuận lợi để
đảm bảo sự công bằng trong quan hệ giữa kinh tế quốc doanh và kinh tế tập
thể, vì hai đơn vị này tuy cùng là sở hữu công cộng về t liệu sản xuất nhng
nó vẫn có sự tách biệt nhất định và có quyền tự chủ sản xuất kinh doanh,
cạnh tranh hay hiệp tác với nhau, nó còn có sự khác nhau về trình độ kỹ
thuật, trình độ quản lý, về hiệu qủa sản xuất kinh doanh dẫn đến có sự khác
biệt nhau về lợi ích kinh tế, chúng ta không thể dùng phơng pháp bình
quân, bằng ở đây đợc.
Thứ t, sản xuất hàng hóa và quan hệ hàng hóa tiền tệ còn chính là điều
kiện cần thiết và tất yếu trong quan hệ kinh tế đối ngoại giữa các nớc trên
thế giới bởi vì mỗi nớc vẫn là những quốc gia riêng biệt, là những chủ sở
hữu khác nhau về sản phẩm hàng hóa.
Từ những lý do trên đây ta nhận thấy trong thời kỳ quá độ sản xuất
hàng hóa tồn tại là một tất yếu và cần thiết không thể cỡng lại và không thể
dùng mệnh lậnh để ngăn cấm, xóa bỏ sản xuất hàng hóa.
II.Tính tất yếu khách quan phải phát triển kinh tế hàng hóa nhiều hành
phần ở Việt Nam.
Do yêu cầu của phát triển lực lợng sản xuất.
Lực lợng sản xuất phát triển tỷ lệ thuận với tiến trình tập trung và xã
hội hóa quan hệ sở hữu mà đỉnh cao của nó là sở hữu toàn dân. Sự hình
thành của các tập đoàn kinh tế, các công ty cổ phần, công ty đa quốc gia và
xuyên quốc gia chính là những biểu hiện của quá trình xã hội hóa quan hệ
sở hữu ở một trình độ nhất định. Khi mà lực lợng sản xuất đang ở mức thấp

2. Do tồn tại nhiều thành phần kinh tế.
Việc đổi mới quản lý kinh tế sử dụng đúng đắn mối quan hệ hàng hóa
tiền tệ, quản lý bằng phơng pháp kinh tế là chủ yếu đã đợc đặt nền tảng t t-
ởng bởi nghị quyết đại hội VI (năm 1986) có tính quyết định cho việc lựa
chọn chuyển hoạt động của nớc ta sang cơ chế thị trờng nhằm nhanh chóng
đa nớc ta thoát khỏi tình trạng nghèo nàn, lạc hậu. Từ những quan điểm đó
chính phủ đã chủ trơng chuyển việc mua bán t liệu sản xuất, vật phẩm tiêu
dùng ... từ cơ chế hành chính quan liêu bao cấp sang việc mua bán thông
qua thị trờng .
Nền kinh tế tồn tại nhiều thành phần tơng ứng với nhiều hình thức sở
hữu khác nhau về t liệu sản xuất là cơ sở kinh tế gắn liền với nó là sự tồn tai
và phát triển kinh tế hàng hóa. Đối với nền kinh tế nớc ta với lực lợng sản
xuất cha đồng đều chúng ta đã nhận định đợc rằng chỉ có phát triển kinh tế
nhiều thành phần mới có khả năng khắc phục đợc tình trạng không đồng
đều đó của lực lợng sản xuất.
Hiện nay, nớc ta vẫn đang phải gánh chịu những hậu qủa nặng nề do
sự sai lầm về đờng lối, chính sách thời trớc đổi mới, hậu qủa chúng ta phải
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
gánh chịu đó là nền kinh tế kém phát triển, làm mất khả năng cạnh tranh và
những tác dụng tích cực của kinh tế hàng hóa. Nền kinh tế nhiều thành
phần là nguồn lực tổng hợp về nhiều mặt (huy động đợc mọi tiềm năng về
vốn, kỹ thuật và phát huy đợc mọi tiềm năng của con ngời Việt Nam) có
khả năng đa nền kinh tế vợt qua đựơc tình trạng thấp kém đa nền kinh tế
hàng hóa phát triển ngay trong điều kiện nguồn vốn, ngân sách của Nhà n-
ớc còn hạn hẹp.
Một điều có ý nghĩa khá lớn mà chúng ta đã nhận định đợc đó là : do
trong nền kinh tế hàng hóa chịu sự tác dụng của sự thay đổi cơ cấu ngành
theo hớng ngành kinh tế dịch vụ phát triển nhanh chóng, bởi vậy lao động
dịch vụ trong ngành dịch vụ có khả năng thu hút nguồn lao động không