PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHĨA ĐÀN





- 
 Nhóm t1. Ngô Thị Thúy
SĐT: 01665 767 789

đến nhiều môn học, nhƣ: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật;
giáo dục chủ quyền quốc gia về biên giới, biển, đảo; giáo dục sử dụng năng lƣợng
tiết kiệm và hiệu quả, bảo vệ môi trƣờng, an toàn giao thông
Trong số các môn học ở trƣờng THCS thì môn Vật lí là một trong những môn
học thực nghiệm, nó cung cấp cho học sinh rất nhiều các kiến thức cơ bản về thế
giới tự nhiên và về môi trƣờng xung quanh. Là những giáo viên dạy bộ môn vật lí,
chúng tôi luôn trăn trở về vấn đề làm thế nào vừa dạy học sinh nắm bắt những kiến
thức cơ bản của bộ môn, vừa lồng ghép những đơn vị kiến thức về các môn khác
cho học sinh.
Trên cơ sở tìm tòi những tƣ liệu về bảo vệ môi trƣờng, thu thập thông tin qua
báo đài và internet, đặt biệt là nắm bắt về phƣơng pháp dạy học tích hợp nằm trong
lộ trình đổi mới đồng bộ phƣơng pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trƣờng
phổ thông theo định hƣớng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị
quyết 29 - NQ/TƢ về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, trong đó tăng
cƣờng năng lực dạy học theo hƣớng “tích hợp liên môn” là một trong những vấn
đề cần ƣu tiên. Chúng tôi quyết định viết sáng kiến “Tích hợp liên môn trong dạy
học bài “GƢƠNG CẦU LÕM” – Vật lí 7” để chia sẻ với các đồng nghiệp tham
khảo.


2

Trong dạy học, tích hợp liên môn đƣợc hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nội dung
từ các môn học trong các lĩnh vực học tập khác nhau thành một môn tổng hợp mới
hoặc lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học.
Nhƣ vậy thông qua dạy học tích hợp liên môn thì những kiến thức, kỹ năng học
đƣợc ở môn này có thể sử dụng nhƣ những công cụ để nghiên cứu, học tập các
môn học khác. Chẳng hạn sử dụng Toán học nhƣ những công cụ đắc lực để giải
các bài tập Vật lí, hay Tin học đƣợc sử dụng nhƣ một công cụ để mô phỏng các thí
nghiệm ảo…

của nó với việc giải quyết các vấn đề phúc lợi xã hội, vấn đề y tế và chăm sóc sức
khỏe…
Trong chƣơng trình môn Vật lí ở trƣờng THCS, học sinh có thể sử dụng kiến
thức ở nhiều môn học “liên quan” để giải quyết một số vấn đề nhƣ: tích hợp kiến
thức môn Toán để hình thành kỹ năng tính toán, xử lý số liệu; môn Lịch sử giúp
học sinh hiểu biết về các nhà Vật lí lỗi lạc, quá trình phát triển công nghệ kĩ thuật;
môn Địa lí để hiểu các vấn đề về địa hình, khí hậu giúp học sinh dễ dàng biết đƣợc
điều kiện thích hợp để thực hiện các dự án mang tính thực tế; môn Văn học để đọc
- hiểu văn bản một cách chính xác và viết cho đúng ngữ pháp; môn Tin học để mô
hình hóa các quá trình biến đổi Vật lí, các thí nghiệm; môn Giáo dục công dân giúp
các em rèn luyện tính trung thực, ý thức bảo vệ môi trƣờng, tiết kiệm tài nguyên…

* Từ phía giáo viên: Giáo viên hiện nay chủ yếu đƣợc đào tạo theo chƣơng trình
sƣ phạm đơn môn, chƣa đƣợc trang bị về cơ sở lý luận dạy học tích hợp liên môn
một cách chính thống, khoa học nên khi thực hiện thì phần lớn là do giáo viên tự
mày mò, tự tìm hiểu nên không tránh khỏi việc hiểu chƣa đúng, chƣa đầy đủ về
mục đích, ý nghĩa cũng nhƣ cách thức tổ chức dạy học tích hợp liên môn.
* Từ phía học sinh: Qua thực tế giảng dạy, chúng tôi nhận thấy có thể do nhiều
lí do khác nhau mà phần lớn các em học vẫn theo xu hƣớng học thụ động; các em
không tích cực, không chủ động cho việc chuẩn bị, tìm hiểu, khai thác kiến thức
môn học trong các giờ học; các em vẫn đang theo xu hƣớng học lệch nên không
tích cực hợp tác cho việc chuẩn bị các giờ học tích hợp liên môn hoặc không thể sử
dụng kiến thức của các môn “liên quan” nhƣ một công cụ để khai thác kiến thức
mới ở môn Vật lí.

Để giảng dạy đạt hiệu quả trƣớc hết giáo viên phải nắm chắc chắn chuẩn kiến
thức, kỹ năng của bài “Gƣơng cầu lõm”, kết hợp tìm tƣ liệu có liên quan (tranh,
ảnh, thí nghiệm mô phỏng, đoạn phim…) đến kiến thức cần tích hợp của bài học
qua báo đài, internet…. Xác định đƣợc mục tiêu khi lồng ghép các kiến thức đó,
những đơn vị kiến thức đó phải dễ hiểu, và sự vật hiện tƣợng mà giáo viên giới

chiếm khoảng 3% tổng năng lƣợng thƣơng mại sơ cấp; đến 2050 là 11%. Việc phát
triển điện mặt trời ở Việt Nam sẽ góp phần hoàn thành mục tiêu sử dụng năng
lƣợng tái tạo chƣơng trình điện khí hóa nông thôn của Chính phủ".
Hiện nay ở tỉnh Long An đã xây dựng xong nhà máy sản xuất pin mặt trời và
chính thức hoạt động vào tháng 4/2013.
- Bếp năng lượng Mặt Trời: Đem lại nhiều lợi ích về môi sinh, kinh tế và sức
khỏe nhƣ sau:
+ Dùng ánh nắng đun nấu thay củi, trấu, than, dầu lửa, hơi đốt, giúp giữ
đƣợc ôxy và tránh thải ra thêm điôxít cacbon vào khí quyển. Bếp điện đôi khi cũng
dùng điện sản xuất từ các nhà máy nhiệt điện đốt than đá hoặc dầu hỏa, do đó vẫn
góp phần làm ô nhiễm khí quyển và làm quả đất nóng thêm.
+ Nếu loại bếp này thay đƣợc đa số bếp củi, thì chặn đƣợc phần nào nạn phá
rừng, và tiến trình sa mạc hóa ở nhiều vùng đất.
+ Ánh nắng là nguồn sức nóng miễn phí. Có bếp năng lƣợng mặt trời trong nhà
thì nhẹ đƣợc khoản chi tiêu dành để mua nhiên liệu, để trả tiền điện, hoặc thời gian
đi kiếm củi hàng ngày.
+ Bếp năng lƣợng mặt trời không thải ra khói, nên đỡ cay mắt và hại phổi. Tổ
chức Y tế Thế giới cho biết đun bếp bằng củi cho hai bữa ăn hàng ngày gây thiệt
hại cho phổi tƣơng đƣơng nhƣ hút hai gói thuốc lá.

5
- Tấm gƣơng mặt trời có thể làm chảy thép.
Tấm gƣơng parabol kích cỡ 3,6 x 3,6 mét đƣợc làm từ khung kim loại chế sẵn
gắn thêm các gƣơng lõm giúp hội tụ ánh sáng vào một điểm duy nhất. Cả gƣơng và
khung đều có giá thành rẻ và lại sẵn có, đƣợc xem là một lợi thế lớn của thiết kế
này.
Các tính toán cho thấy thiết bị thu năng lƣợng mặt trời này có thể sinh nhiệt cao
đến 1300 độ C, đủ nóng để làm chảy kim loại.
- Gemasolar- Nhà máy điện mặt trời sản xuất điện cả đêm.
Nhà máy năng lƣợng điện mặt trời hoạt động vào ban đêm đầu tiên trên thế giới
6
 
A. MỤC TIÊU
1. Kiến thức
Học sinh có năng lực vận dụng những kiến thức các môn Vật lý, Lịch sử, Địa lí,
Công nghệ và Giáo dục công dân để giải quyết các vấn đề về tiết kiệm tài nguyên
và bảo vệ môi trƣờng.
* Môn Vật lý
- Nhận biết đƣợc ảnh của một vật tạo bởi gƣơng cầu lõm và nêu đƣợc những tính
chất của ảnh tạo bởi gƣơng cầu lõm.
- Nêu đƣợc ứng dụng chính của gƣơng cầu lõm là có thể biến đổi một chùm tia tới
song song thành chùm tia phản xạ tập trung vào một điểm, hoặc có thể biến đổi
chùm tia tới phân kì thành một chùm tia phản xạ song song.
* Môn Địa lí
- Trình bày đƣợc đặc điểm tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên của từng vùng địa lí.
- Nêu đƣợc mối quan hệ giữa nguồn cấp nƣớc và chế độ nƣớc sông.
- Mạng lƣới sông ngòi, hƣớng chảy, chế độ nƣớc ở địa hình Việt Nam.
+ Lớp 6: Bài 23. Sông và hồ.
+ Lớp 7: Chƣơng 1: Các môi trƣờng địa lí
Chƣơng 3: Môi trƣờng hoang mạc.
* Môn Lịch sử
Học sinh biết đƣợc câu chuyện về nhà bác học Archimet với công trình sáng tạo
về gƣơng cầu lõm để đánh thắng quân La Mã muốn xâm chiếm thành Syracuse - quê
hƣơng ông.
* Môn Công nghệ
Nêu đƣợc vai trò của rừng và bảo vệ rừng.
+ Lớp 7: Phần 2: Lâm nghiệp.
* Môn Giáo dục công dân

- Trang thiết bị/Đồ dùng dạy học liên quan đến CNTT: Máy chiếu projecter.
* HS: Kiến thức về sử dụng năng lƣợng tiết kiệm, hiệu quả góp phần bảo vệ môi
trƣờng và tiết kiệm tài nguyên.
C. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
I. Tổ chức: Ổn định lớp- Kiểm tra sĩ số.
II. Kiểm tra bài cũ
HS1: Nêu tính chất của ảnh tạo bởi gƣơng cầu lồi?
HS2: So sánh tính chất của ảnh tạo bởi gƣơng cầu lồi với tính chất của ảnh tạo bởi
gƣơng phẳng?
III. Bài mới
Hoạt động của GV
Hoạt động của HS

8
: Tổ chức tình huống học tập
- GV chiếu các hình ảnh giới thiệu về nhà
Vật lí Archimet và một số công trình sáng
tạo của ông.

9
- HS nhận xét gƣơng mà Archimet dùng để
đốt cháy thuyền giặc là gƣơng gì ?
- GV: Bài học hôm nay sẽ giúp các em trả
lời đƣợc câu hỏi trên. Chúng ta cùng tìm
hiểu.

 : Nghiên cứu ảnh của một vật
tạo bởi gƣơng cầu lõm
- Yêu cầu HS nhận dụng cụ và tiến hành thí
nghiệm H8.1 theo nhóm và nhận xét ảnh
quan sát đƣợc.
- Yêu cầu HS đƣa ra phƣơng án thí nghiệm
để so sánh ảnh của một vật tạo bởi gƣơng
cầu lõm với ảnh của vật đó tạo bởi gƣơng
phẳng.
- Khi một vật đặt gần sát gƣơng cầu lõm thì
ảnh của nó có tính chất gì ?  : Nghiên cứu sự phản xạ ánh
sáng trên gƣơng cầu lõm.
- GV hƣớng dẫn HS quan sát thí nghiệm ảo
trên màn hình với trƣờng hợp: Chùm tia tới
song song.

- Hƣớng dẫn HS cách tạo ra chùm sáng song


Kết luận:
Chiếu một chùm tia tới song song
lên một gƣơng cầu lõm, ta thu
đƣợc một chùm tia phản xạ hội tụ
tại một điểm ở trƣớc gƣơng.

10

- Hƣớng dẫn HS quan sát thí nghiệm ảo, giới
thiệu thiết bị hứng ánh sáng mặt trời để làm
nóng vật. Yêu cầu HS giải thích.


m
h

i
t

á
nh
s
á
ng


 :
+ Mặt Trời là một nguồn năng lƣợng sạch
và nhiều vô tận. Sử dụng năng lƣợng Mặt

- HS quan sát và trả lời các câu C5.
Kết luận:

11
Chùm tia sáng phân kỳ xuất phát từ điểm S thích hợp tới
gƣơng cầu lõm
S

 
- GV chiếu hình ảnh. Yêu cầu HS tìm hiểu
đèn pin.
- HS nêu đƣợc cấu tạo của đèn:


- C6: Nhờ có gƣơng cầu lõm nên
khi xoay pha đèn đến vị trí thích
hợp sẽ thu đƣợc chùm sáng phản
xạ song song, ánh sáng sẽ truyền đi
xa mà không bị phân tán. ĐÈN PIN


* Sử dụng gƣơng cầu lõm có kích thƣớc lớn
tập trung ánh sáng Mặt Trời vào một điểm
để đun nấu giúp cho những ngƣời dân ở
vùng ngập nƣớc, lũ lụt dài ngày hay ngƣ dân
đi biển dài ngày không thể dùng bếp đun củi
và điện năng có thể không có để sử dụng.
Bên cạnh đó giúp cho những ngƣời lao động
tiết kiệm đƣợc thời gian đồng thời bảo vệ
đƣợc sức khỏe từ việc đun củi, than đá gây
nhiều bụi khói và khí độc ảnh hƣởng tới mắt
- phổi.

- C7: Muốn thu đƣợc chùm sáng
hội tụ từ đèn phát ra thì ta phải
xoay pha đèn để cho bóng đèn ra
xa gƣơng. - Giải đáp tình huống đầu bài.


cơ sở để xây dựng nhà máy sản xuất điện
Mặt trời. Bên cạnh là hình ảnh nhà máy điện
Mặt trời Germasolar hoạt động vào ban
đêm, đƣợc xây dựng ở Tây Ban Nha trên
diện tích 185 hecta với tổng số gƣơng cầu
lõm là 2650 chiếc. Nó có thể hoạt động vào
ban đêm là nhờ 2 bể muối đặt ở chân tháp
với nhiệt độ bể muối lên đến 900
0
C.

.


14

* Ở Việt Nam chúng ta thì sao? Là một
nƣớc nhiệt đới với bờ biển dài 3260km,
năng lƣợng bức xạ Mặt trời hằng năm rất
lớn, là lợi thế cho Việt Nam chúng ta sử
dụng nguồn năng lƣợng Mặt trời. Vào năm
2000, trung tâm Nghiên cứu thiết bị áp lực
và năng lƣợng mới - Đại học Đà Nẵng đã
phối hợp với các tổ chức từ thiện Hà Lan
triển khai dự án (30 000 USD) đƣa bếp năng
lƣợng mặt trời - bếp tiện lợi vào sử dụng ở
các vùng nông thôn của tỉnh Quảng Nam, a) b)

V. Hƣớng dẫn về nhà
- Đọc “Có thể em chƣa biết”.
- Học thuộc ghi nhớ.
- Trả lời câu hỏi phần I bài tổng kết chƣơng I (tr25/SGK). Tiết sau ôn tập từ bài 1
đến bài 8.

* 
Kiểm tra học sinh bằng hình thức kiểm tra 15 phút.
- : Em hãy nêu vai trò và ý nghĩa của gƣơng cầu lõm trong việc tiết kiệm tài
nguyên và bảo vệ môi trƣờng?
Yêu cầu: HS cần trình bày đƣợc các nội dung sau:
- Vai trò của gƣơng cầu lõm: Dùng để hứng ánh sáng mặt trời tập trung năng lƣợng
nhiệt vào một điểm để đun nấu, có thể làm nóng chảy kim loại và sản xuất điện
mặt trời.
- Ý nghĩa:
+ Giảm thiểu việc tiêu tốn nguồn năng lƣợng tự nhiên và hóa thạch.
+ Hạn chế việc xây dựng thêm các nhà máy nhiệt điện cũng nhƣ thủy điện góp
phần tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng.
+ Làm giảm các tác động tới sự biến đổi khí hậu hiện nay.
* 
- Thực hiện thực nghiệm đối tƣợng học sinh đại trà tại trƣờng THCS thị trấn Nghĩa
Đàn.
Năm học 2013-2014


40%
57.1%
Dạy học có tích hợp liên
môn ở lớp 7C
5.7%
37.1%
48.6%
8.6%
- Thực hiện thực nghiệm đối tƣợng học sinh đại trà tại trƣờng THCS Nghĩa Hội.
Năm học 2014-2015
Tỉ lệ đạt
Điểm 9-10
Điểm 7-8
Điểm 5-6
Điểm
dƣới 5
Dạy học không tích hợp
liên môn ở lớp 7B
0 %
3.1%
6.3%
90.6%
Dạy học có tích hợp liên
môn ở lớp 7C
3.1%
21.9%
56.2%
18.8%

- Thực hiện thực nghiệm đối tƣợng học sinh đại trà tại trƣờng THCS Phú Thọ.

phong trào xanh - sạch - đẹp ở trƣờng học, thƣờng xuyên dọn dẹp vệ sinh xung
quanh trƣờng học, không xả rác nơi công cộng,….Ngoài ra các em còn là các
tuyên truyền viên tích cực cho gia đình và mọi ngƣời xung quanh biết cần phải làm
gì để tiết kiệm năng lƣợng và bảo vệ môi trƣờng sống. Bảo vệ môi trƣờng chính là
bảo vệ cuộc sống của bản thân và gia đình.
Nhận thức của các em về môn Vật lí không còn đơn giản là môn thực nghiệm
nữa, mà còn là môn học giúp các em gần gũi hơn với môi trƣờng sống, biết làm gì
để bảo vệ môi trƣờng, bảo vệ trƣờng học, bảo vệ gia đình…, song song đó các em
còn hăng hái xây dựng bài, nhất là những bài có tích hợp liên môn, các em rất hăng
hái thảo luận, đƣa ra ý kiến, các nhóm tích cực đƣa ra ý kiến khiến cho các tiết học
thƣờng đạt hiệu quả cao.

Qua bài học này, học sinh nhận thức đƣợc việc sử dụng nguồn năng lƣợng Mặt
Trời nhờ tác dụng của gƣơng cầu lõm là một yêu cầu cấp thiết nhằm giảm thiểu
việc sử dụng nguồn năng lƣợng hóa thạch, do đó sẽ tiết kiệm đƣợc tài nguyên đồng
thời bảo vệ đƣợc môi trƣờng. Ngoài ra gƣơng cầu lõm còn nhiều ứng dụng vào
trong cuộc sống nhƣ nấu nƣớng, nấu chảy kim loại… Và qua đây học sinh sẽ biết
đƣợc lịch sử sử dụng tác dụng của gƣơng cầu lõm đã đƣợc con ngƣời ứng dụng từ
rất lâu đời. Và biết nơi nào phù hợp cho việc dùng gƣơng cầu lõm để có hiệu quả
tốt cũng nhƣ giáo dục ý thức bảo vệ môi trƣờng sống - một vấn đề bức thiết hiện
nay của toàn xã hội.

Thông qua thực tế, khi chúng tôi tích hợp các môn Lịch sử, Địa lí, Công nghệ,
Giáo dục công dân vào trong bài học này tôi thấy rằng, tuy thời gian để chúng tôi
tích hợp mỗi môn trong mỗi đơn vị kiến thức có liên quan là rất ngắn nhƣng học
sinh thảo luận rất sôi nổi, và về nhà các em cũng đã vận dụng khá thành công
những kiến thức đó vào trong cuộc sống hàng ngày, đôi khi các em còn đƣa ra
nhiều ý kiến rất hay trong vấn đề bảo vệ môi trƣờng. Ngoài ra, chúng tôi còn thấy
các em còn là những tuyên truyền viên rất tích cực về tiết kiệm năng lƣợng, bảo vệ
môi trƣờng tại gia đình và địa phƣơng.

Nghĩa Đàn, ngày 15 tháng 3 năm 2015
Nhóm tác giả


19
 1 - Phƣơng pháp giảng dạy vật lí. - NXB Giáo dục.
2 - SGV Vật lí 7. - NXB Giáo dục.
3 - SGK Vật lí 7, Địa lí 6&7, Công nghệ 7, Giáo dục công dân 7 (- NXB Giáo
dục.)
4 - Chuẩn kiến thức kĩ năng trong chƣơng trình giáo dục phổ thông. (Lƣu hành nội
bộ)
5 - Giáo dục BVMT trong môn Vật lí THCS - NXB Giáo dục.
6 - Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị.
7 - Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Bộ Chính trị.
8 – Module THCS 25- Viết Sáng kiến kinh nghiệm trong trƣờng trung học cơ sở.
Tác giả: Phạm Viết
Vƣợng
9 - Thông tin trên Internet.

Thực trạng
2
3
Biện pháp thực hiện
3
4
Tác động của biện pháp
17
5
Hiệu quả của sáng kiến
17
III
KẾT LUẬN
18
IV
KẾT LUẬN CHUNG
18

Tài liệu tham khảo
19