HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VÀ SỰ PHỐI HỢP HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VỚI
HOẠT ĐỘNG ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH TRONG NHÀ TRƯỜNG
HOẠT ĐỘNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC
Mục tiêu
HV hiểu thế nào là hoạt động giáo dục (HĐGD); trình bày được vị trí vai trò của
HĐGD trong chương trình giáo dục phổ thông
Thời gian: 20 phút
Các bước thực hiện:
Bước 1: GV yêu cầu HV tìm hiểu CT GD phổ thông theo môn/lớp mà HV đã
tham gia, sau đó nêu câu hỏi động não :
(1) Thế nào là HĐGD? Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta chỉ quan tâm đến hoạt
động dạy học mà không quan tâm đến HĐGD HS?
(2) Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành có quy định những HĐGD nào?
HĐGD có vị trí như thế nào trong Chương trình giáo dục PT hiện hành?
(3) HĐGD có vai trò như thế nào trong việc giáo dục nhân cách HS?Những thuận
lơi và khó khăn của đơn vị khi tổ chức các hoạt động GD?
Thông tin phản hồi:
Theo nghĩa chung nhất : HĐGD là những hoạt động có chủ đích, có kế hoạch, do
nhà giáo dục định hướng, thiết kế, tổ chức, thông qua những cách thức phù hợp, nhằm
thực hiện mục đích giáo dục.
Theo nghĩa hẹp, HĐGD bao gồm những hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài
giờ học các môn học bắt buộc và tự chọn, như: hoạt động vui chơi giải trí, văn nghệ, thể
dục, thể thao, tham quan du lịch, giao lưu văn hoá, hoạt động câu lạc bộ, hoạt động bảo
vệ môi trường, lao động công ích và các hoạt động xã hội khác.
Còn theo nghĩa rộng, HĐGD bao gồm cả HĐDH các môn học và HĐGD (theo
nghĩa hẹp). Trong nội dung này, thuật ngữ HĐGD được sử dụng theo nghĩa hẹp.
HĐGD là một bộ phận của Chương trình giáo dục PT, là con đường quan trọng để
gắn học với hành, lí thuyết với thực tiễn, giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình và xã
hội; HĐGD có vai trò quan trọng trong việc hình thành và phát triển nhân cách toàn diện
cho HS. Việc tham gia các HĐGD phong phú, đa dạng sẽ tạo cơ hội cho HS được trải
nghiệm trong thực tiễn cuộc sống, được thể hiện, bộc lộ, tự khẳng định bản thân ; được
Bước 4: HV làm việc theo nhóm
Bước 5: Đại diện các nhóm trình bày kết quả thảo luận.
2
Bước 6 :Thảo luận chung cả lớp
Bước 7 : GV tổng kết các ý kiến và kết luận
Thông tin phản hồi:
HĐGD mang tính chất linh hoạt, mềm dẻo, mở hơn hoạt động dạy học cả về quy mô,
địa điểm, hình thức hoạt động, thời điểm, thời lượng, lực lượng tham gia tổ chức và
điều khiển,….
Nếu như hiện nay, việc dạy học các môn văn hoá chịu sự chi phối khá chặt chẽ
về thời điểm, thời lượng, tài liệu học tập, về quy mô tổ chức dạy học, về nội dung dạy
học,… thì HĐGD lại mang tính chất linh hoạt, mềm dẻo, mở hơn hoạt động dạy học về
tất cả các mặt: quy mô, địa điểm, hình thức hoạt động, thời điểm, thời lượng, lực lượng
tham gia tổ chức và điều khiển,… Cụ thể là:
+ HĐGD có thể tổ chức theo những quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp,
theo khối lớp, theo trường, liên trường hoặc quy mô lớn hơn. Tuy nhiên, tổ chức HĐGD
theo quy mô nhóm và quy mô lớp có ưu thế hơn về nhiều mặt như: tổ chức đơn giản,
không tốn kém, mất ít thời gian, HS tham gia được nhiều hơn, Còn những HĐGD tổ
chức theo quy mô khối lớp, trường hay quy mô lớn hơn thường tốn kém hơn, chuẩn bị
mất nhiều thời gian, công sức hơn, … Vì vậy, HĐGD nên tập trung tổ chức nhiều theo
quy mô lớp, quy mô nhóm; còn những hoạt động theo quy mô khối lớp/trường chỉ nên
tổ chức tối đa 1- 2 lần/học kì.
+ HĐGD có thể tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau ở trong hoặc ngoài nhà
trường như: lớp học, thư viện, phòng đa năng, phòng truyền thống, sân trường, vườn
trường, công viên, vườn hoa, sân vận động, nhà thi đấu, viện bảo tàng, các di tích lịch
sử và văn hóa, các danh lam thắng cảnh, các công trình công cộng hoặc ở các địa điểm
khác ngoài nhà trường có liên quan đến chủ đề hoạt động.
+ Thời điểm tổ chức HĐGD cũng rất linh hoạt. Tùy theo quy mô và tính chất
hoạt động mà có thể tổ chức hoạt động vào giờ ra chơi; vào giờ nghỉ giữa các tiết học;
có thể trong tiết sinh hoạt dưới cờ, tiết sinh hoạt lớp; có thể vào một buổi trong tuần,
….
Sự mềm dẻo, mở, linh hoạt của HĐGD là một lợi thế lớn, giúp cho việc tổ chức
các HĐGD dễ thực hiện hơn, dễ đáp ứng được những nhu cầu của các đối tượng HS
khác nhau và dễ phù hợp hơn với các điều kiện của các vùng miền khác nhau trong cả
nước.
Nội dung HĐGD mang tính tích hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều
lĩnh vực học tập và giáo dục.
Nội dung HĐGD rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp kiến thức, kĩ năng
của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như : giáo dục đạo đức, giáo dục
trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất, giáo dục lao động,
giáo dục an toàn giao thông, giáo dục môi trường, giáo dục phòng chống ma túy, giáo
4
dục phòng chống HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, …. Điều đó giúp cho các nội dung giáo
dục thiết thực hơn, gần gũi với cuộc sống thực tế hơn, đáp ứng được nhu cầu hoạt động
của HS, giúp các em vận dụng vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận
lợi hơn.
Các hình thức đa dạng của HĐGD giúp cho việc chuyển tải các nội dung giáo dục tới
học sinh một cách nhẹ nhàng, hấp dẫn
Mỗi một hình thức hoạt động đều tiềm tàng trong nó những khả năng giáo dục
nhất định. Nhờ các hình thức đa dạng như diễn đàn trẻ em, giao lưu, tham quan du lịch,
hoạt động nhân đạo, trò chơi dân gian, văn nghệ, thể dục thể thao, tổ chức các Ngày
hội, hoạt động thư viện, hoạt động cộng đồng, hoạt động câu lạc bộ, , việc giáo dục HS
được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, không gò bó và khô cứng, phù hợp với
đặc điểm tâm sinh lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của học sinh. Trong quá trình
thiết kế, tổ chức, đánh giá các HĐGDNGLL, cả giáo viên lẫn học sinh đều có cơ hội để
thể hiện sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc đáo
của các hình thức hoạt động.
HĐGD tạo cơ hội cho HS phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác và sáng tạo của
bản thân
HĐGD có khả năng huy động sự tham gia tích cực của HS vào tất cả các khâu của
học tập, giao tiếp rộng rãi với nhiều lực lượng giáo dục ; được lĩnh hội các nội dung giáo
dục qua nhiều kênh khác nhau, với nhiều cách tiếp cận khác nhau . Điều đó làm tăng tính
đa dạng, hấp dẫn và chất lượng, hiệu quả của HĐGD.
PHỤ LỤC
Phiếu học tập
Câu 1 : Bạn hãy vẽ sơ đồ để thể hiện mối quan hệ giữa HĐGD (theo nghĩa rộng)
với HĐDH và HĐGD (theo nghĩa hẹp).
Câu 2 : Bạn hãy so sánh những điểm khác biệt giữa HĐGD (nghĩa hẹp) và HĐDH
và điền vào bảng theo mẫu dưới đây:
SO SÁNH GIỮA HĐGD VÀ HĐDH
Hoạt động dạy học Hoạt động giáo dục (nghĩa hẹp)
- -
- -
- -
Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học (Ban hành kèm theo Quyết định số 14/2007/QĐ-
BGDĐT, ngày 04 tháng 05 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)
Điều 7. Các yêu cầu thuộc lĩnh vực kỹ năng sư phạm
6
Khoản 3. Công tác chủ nhiệm lớp; tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
Bao gồm các tiêu chí sau:
a) Xây dựng và thực hiện kế hoạch công tác chủ nhiệm gắn với kế hoạch dạy học;
có các biện pháp giáo dục, quản lý học sinh một cách cụ thể, phù hợp với đặc điểm học
sinh của lớp;
b) Tổ chức dạy học theo nhóm đối tượng đúng thực chất, không mang tính hình
thức; đưa ra được những biện pháp cụ thể để phát triển năng lực học tập của học sinh và
thực hiện giáo dục học sinh cá biệt, học sinh chuyên biệt;
c) Phối hợp với gia đình và các đoàn thể ở địa phương để theo dõi, làm công tác
giáo dục học sinh;
d) Tổ chức các buổi ngoại khóa hoặc tham quan học tập, sinh hoạt tập thể thích hợp; phối
hợp với Tổng phụ trách, tạo điều kiện để Đội thiếu niên, Sao nhi đồng thực hiện các hoạt động
HOẠT ĐỘNG 3: TÌM HIỂU NỘI DUNG, HÌNH THỨC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG
GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG PT
Mục tiêu:
Học viên hiểu và trình bày được các nội dung, hình thức chủ yếu thường được sử
dụng để tổ chức hoạt động GD ở trường PT
Thời gian: 40 phút
Các bước thực hiện:
Bước 1: GV nêu câu hỏi.
- Hoạt động giáo dục ở trường PT bao gồm những hoạt động cụ thể nào? Nội dung
cơ bản và hình thức tổ chức mỗi hoạt động đó?
Bước 2: Các nhóm thảo luận và thể hiện nội dung trả lời thông qua bản đồ tư duy.
Bước 3: Đại diện từng nhóm lên trình bày. Các nhóm khác nhận xét và phản biện.
Bước 4: GV nhận xét, đánh giá kết quả làm việc của mỗi nhóm và kết luận.
Thông tin phản hồi:
NỘI DUNG HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC Ở TRƯỜNG PT
Các hoạt động giáo dục ở trường PT, về cơ bản vẫn thực hiện theo hình thức và nội
dung chương trình đã ban hành, từ năm học 2009- 2010, Bộ GD và ĐT, có điều chỉnh đôi
chút chương trình giáo dục hướng nghiệp cho HS THCS VÀ THPT. Đối với HS THCS
thì có 9 tiết : 2 chuyên đề; THPT có 9 tiết ;3 chuyên đề.
Quyền tự chủ trong tổ chức hoạt động giáo dục ở từng Sở, từng Trường được đề cao
hơn nhằm trao quyền cho các trường “hướng dẫn GV thực hiện cho sát thực tiễn địa
8
phương; hướng dẫn HS lựa chọn con đường học lên sau THPT (ĐH, CĐ, TCCN ) hoặc
đi vào cuộc sống lao động,
Tóm tắt nội dung và hình thức hoạt động GD ở trường THCS, THPT theo sơ đồ sau:
Theo cách chia hiện nay, hoạt động giáo dục trong nhà trường được chia thành 2 bộ
phận là hoạt động dạy học và hoạt động giáo dục.
(1) Hoạt động dạy học bao gồm : các hoạt động dạy học các môn văn hóa ở trên lớp.
(2) Hoạt động giáo dục bao gồm : Hoạt động giáo dục tập thể; Hoạt động giáo dục
theo chủ đề tháng; Hoạt động giáo dục hướng nghiệp; Hoạt động ngoại khóa.
Trực
tuần,
Giữa
giờ,…
Chào cờ đầu
tuần,
SH lớp cuối
tuần .
GD theo chủ đề
tháng (9x2=18t)
GD theo chủ đề
Hè (3x2=6t)
GD hướng nghiệp
(3x3=9t)
Dạy nghề PT
(105t/1 môn)
GD lồng ghép
vào các môn học
Hoạt động GD
trong năm học
Hoạt động GD
trong hè
HOẠT
ĐỘNG
GIÁO
DỤC
Ở
TRƯỜNG
PT
GIÁO DỤC
GD lồng ghép
vào các môn học
Hoạt động GD
trong năm học
Hoạt động GD
trong hè
Một số hình thức hoạt
động GD cơ bản ở
trường THCS, THPT:
Diễn dàn
Giao lưu
Kịch tham gia
Ngày Hội
Hội thi
Trò chơi
Sinh hoạt Câu lạc bộ
Đóng vai
Hội trại
Tham quan
,…
hoạt động của trường, vừa hấp dẫn, vừa đạt hiệu quả giáo dục cao. Trong nhiều trường
hợp khi nói nội dung đã bao hàm cả hình thức hoạt động, bởi vậy ta có thể phân chia nội
dung, hình thức hoạt động GD một cách tương đối theo các loại sau:
- Hoạt động giáo dục tập thể
+ Các hoạt động giáo dục tập thể diễn ra hàng ngày ở trường học bao gồm:
Hoạt động theo thời gian đầu buổi học mỗi ngày (15 phút): Hoạt động đầu buổi
học thường là các hoạt động diễn ra thường xuyên trước mỗi ngày học như: truy bài, hoặc
đọc báo, hoặc phát thanh tuyền truyền của Đoàn/ Đội).
Hoạt động theo thời gian ra chơi giữa giờ (20 phút) : Hoạt động giữa buổi học
hàng ngày diễn ra khá phong phú, chủ yếu là những hoạt động vui chơi, giải trí, thư giãn
Quy mô : Hoạt động này diễn ra thường xuyên theo thời khóa biểu của trường, là loại
hình hoạt động theo quy mô tập thể lớp học sinh, giáo viên chủ nhiệm luôn giữ vai trò cố
vấn. Với loại hình này, đơn vị chủ trì thường là Lớp, mỗi tháng thì Đoàn TNCSHCM
(hoặc Đội TNTPHCM) được luân phiên chịu trách nhiệm điều hành tiết hoạt động theo
chủ đề của tổ chức từ 1 đến 2 tiết tùy theo nhu cầu hoạt động của tháng.
Nội dung : Nội dung sinh hoạt lớp cuối tuần rất phong phú, cũng bao hàm các nội
dung tương tự như hoạt động dưới cờ nhưng với quy mô nhỏ (Các tổ và các cá nhân đăng
kí danh hiệu thi đua hoặc tổ chức sơ kết, tổng kết,…trong phạm vi lớp học ). Tổ chức các
hoạt động theo chủ đề năm học và chủ điểm từng tháng.
- Hoạt động GD thông qua chủ đề giáo dục hàng tháng là một bộ phận của quá trình
GD ở nhà trường phổ thông, là hoạt động trong kế hoạch giáo dục của nhà trường, được
Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Phân phối chương trình HĐGDNGLL với 2 tiết/tháng,
cụ thể là trong năm học có 9 tháng x2 tiết/tháng = 18 tiết. Trong thời gian hè: 3 tháng x2
tiết/tháng = 6 tiết. Chương trình được thiết kế theo cấu trúc đồng tâm bởi vậy, ở từng
khối lớp đều có cùng số lượng các chủ đề giáo dục và số tiết hoạt động như nhau. Tuy
nhiên, đối với mỗi chủ đề, ứng với mỗi khối lớp có thể tổ chức nhiều hoạt động khác
nhau với nội dung phong phú, hình thức đa dạng, sao cho mang lại ý nghĩa giáo dục thiết
thực và phù hợp với tâm sinh lí lứa tuổi HS, đáp ứng yêu cầu, nguyện vọng của các em
và điều kiện cụ thể của từng trường, từng địa phương. Ngoài ra, Bộ còn hướng dẫn điều
chỉnh thời lượng HĐGDHN thành 9 tiết/năm học sau khi đưa một số nội dung GDHN
tích hợp sang HĐGDNGLL ở 2 chủ điểm: "Truyền thống nhà trường", chủ điểm tháng
9; "Tiến bước lên Đoàn", chủ điểm tháng 3.
- HĐGDNGLL: Thực hiện đủ các chủ đề quy định cho mỗi tháng, với thời lượng 2
tiết/tháng và tích hợp nội dung HĐGDNGLL sang môn GDCD các lớp 6, 7, 8, 9 ở các
chủ đề về đạo đức và pháp luật. Đưa nội dung về Công ước Quyền trẻ em của Liên Hợp
quốc vào HĐGDNGLL ở lớp 9 và tổ chức các hoạt động hưởng ứng phong trào "Xây
dựng trường học thân thiện, HS tích cực” do Bộ GD và ĐT phát động.
11
Hoạt động GDNGLL theo chủ đề giáo dục hàng tháng bao gồm các hoạt động diễn ra
hàng ngày, hàng tuần và ngày cao điểm của tháng gắn với các ngày kỉ niệm lịch sử, các
nạn xã hội.
+ Hoạt động các câu lạc bộ yêu thích.
+ ,v.v
12
- Hoạt động hè, ngoài chương trình quy định 2 tiết /tháng với những chủ đề và nội
dung , hình thức gợi ý ở Bảng trên thì ở mỗi nhà trường còn có những nội dung và hình
thức hoạt động rất phong phú bao gồm:
+ Hoạt động ôn tập văn hóa : Rèn luyện nâng cao, ôn tập thi lại, ôn tập củng cố
chuẩn bị vào năm học mới.
+ Hoạt động hè ở địa phương : nhà trường giới thiệu, phối hợp cùng chỉ đạo ,
tham gia và nhận báo cáo kết quả rèn luyện học sinh sau hè.
+ Hoạt động Câu lạc bộ yêu thích: Văn hóa, văn nghệ, TDTT, Nghề truyền
thống,…
+ Hoạt động thể thao quốc phòng.
+ Hoạt động tham quan du lịch.
+ Hoạt động Hội trại.
+ ,…
HOẠT ĐỘNG 4: PHỐI HỢP CÁC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC VỚI HOẠT ĐỘNG
ĐỘI TNTP TRONG GD HS Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG
Mục tiêu:
- HV trình bày được mục tiêu và một số kĩ năng phối hợp các hoạt động GD với hoạt
động Đội TNTP trong công tác giáo dục HS ở trường phổ thông.
Thời gian: 20 phút
Các bước thực hiện:
Bước 1:
Sử dụng kỹ thuật "Viết trong 1 phút", HV tự ghi lại những nét chính về mục tiêu và các
kĩ năng phối hợp các hoạt động GD với hoạt động Đội TNTP trong công tác giáo dục HS.
Bước 2:
GV mời một vài HV trình bày bài viết của mình. Các HV khác lắng nghe và chuẩn bị ý
kiến bổ sung hoặc nêu thắc mắc.