BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN GIÁO TRÌNH
THU HOẠCH, VẬN CHUYỂN VÀ
BẢO QUẢN SẢN PHẨM
MÃ SỐ: MĐ 06
NGHỀ: NUÔI BA BA
Trình độ: Sơ cấp nghề
1
TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể
được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và
tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh
doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
MÃ TÀI LIỆU: MĐ 06
3. ThS. Ngô Chí Phương
4. ThS. Đỗ Văn Sơn
5. TS. Bùi Quang Tề
3
MỤC LỤC
ĐỀ MỤC
TRANG
LỜI GIỚI THIỆU 2
MÔ ĐUN THU HOẠCH 4
Bài mở đầu: 5
1. Tầm quan trọng của mô đun: 5
2. Nội dung chương trình mô đun: 5
3. Những yêu cầu chính với học viên: 5
Bài 1: Chuẩn bị 6
1. Chuẩn bị dụng cụ: 6
2. Chuẩn bị vật liệu, phương tiện vận chuyển: 8
3. Chuẩn bị nhân lực: 10
4. Tìm hiểu thị trường tiêu thụ: 10
Bài 2: Thu hoạch ba ba 12
1. Xác định thời điểm, kích cỡ thu hoạch: 12
2. Thu ba ba: 13
Bài 3: Vận chuyển ba ba 15
1.Chuẩn bị ba ba: 15
2. Đưa ba ba vào dụng cụ vận chuyển: 16
3. Xử lý trong quá trình vận chuyển: 19
Bài 4: Bảo quản sản phẩm sau thu hoạch 21
1. Làm sạch sản phẩm: 21
1.1. Làm sạch thô sơ: 21
1.2. Làm sạch bằng hóa chất: 21
1. Tầm quan trọng của mô đun:
Thu hoạch, vận chuyển và bảo quản sản phẩm là một trong khâu quan
trọng trong nghề nuôi ba ba hiện nay. Việc thu hoạch và vận chuyển sản phẩm
giúp cho người học biết và thực hiện được những công việc sau:
Chuẩn bị dụng cụ, trang thiết bị phục vụ thu hoạch và vận chuyển sản
phẩm đảm bảo đầy đủ về số lượng và chất lượng.
Thu hoạch ba ba là công việc trong nghề nuôi ba ba thương phẩm thương
phẩm. Nhằm mục đích xác định kích cỡ thu hoạch, phương pháp thu ba ba và
bảo quản sản phẩm sau thu hoạch.
Vận chuyển sản phẩm nhằm biết được trình tự các bước vận chuyển ba
ba thương phẩm trong nghề nuôi ba ba.
Bảo quản sản phẩm nhằm tăng hiệu quả trong nghề nuôi ba ba thương
phẩm hiện nay.
Đánh giá kết quả nhằm xác định tỷ lệ sống, năng suất ba ba và hoạch
toán đánh giá hiệu quả trong cả chu trình nuôi.
2. Nội dung chương trình mô đun:
Mô đun gồm 5 bài:
+ Bài mở đầu
+ Bài 1. Chuẩn bị
+ Bài 2. Thu hoạch ba ba
+ Bài 3. Vận chuyển ba ba
+ Bài 4. Bảo quản sản phẩm sau thu hoạch
+ Bài 5: Đánh giá kết quả
3. Những yêu cầu chính với học viên:
- Học viên cần tham dự học ít nhất 80% số giờ lý thuyết và 100 % số giờ
thực hành của mô đun.
- Học viên phải chăm chỉ, nghiêm túc.
- Sau khi học xong mô đun học viên hiểu được phương pháp thu hoạch
ba ba, vận chuyển sản phẩm và đánh giá kết quả.
- Số lượng và chất lượng dụng cụ
+ Số lượng dụng cụ phải đảm bảo đầy đủ số lượng cần thiết để thực hiện
bắt ba ba. Số lượng dụng cụ này tùy thuộc vào phương thức thu hoạch cũng
như trữ lượng ba ba cần thu hoạch mà có kế hoạch tính toán đầy đủ.
7
+ Dụng cụ phải đảm bảo chất lượng tốt, để quá trình bắt ba ba được an
toàn và hiệu quả. Dụng cụ cần được kiểm tra trước khi đưa vào thu hoạch ba ba
trong ao.
1.3. Chuẩn bị dụng cụ vận chuyển:
- Dụng cụ chuẩn bị đảm bảo đầy đủ về số lượng và đảm bảo về chất
lượng.
- Thùng xốp dùng để vận chuyển ba ba Hình6.1: Thùng xốp vận chuyển ba ba
- Khay nhựa phục vụ vận chuyển ba ba
Hình6. 3: Bèo tây làm vật liệu giữ ẩm
- Vật liệu có nguồn gốc nhân tạo: vải, nilong…
2.2. Chuẩn bị phương tiện vận chuyển:
- Phương tiện giản đơn:
Phương tiện phục vụ vận chuyển đơn giản là phương tiện vận chuyển với
khoảng cách và quãng đường ngắn, trong bán kính trong cùng địa phương hoặc
trong vùng có khoảng cách không quá xa. Loại phương tiện này chủ yếu vận
chuyển với số lượng ba ba thường ít.
Số lượng phương tiện vận chuyển phụ thuộc vào lượng ba ba thu hoạch
và phương tiện vận chuyển. Phương tiện vận chuyển thô sơ, khả năng chuyên
chở ít thì số lượng phương tiện vận chuyển nhiều.
Phương tiện đơn giản là: xe đạp, xe cải tiến, xe kéo, xe máy…
9
- Nhân lực bắt ba ba là những người trực tiếp thực hiện bắt ba ba trong
ao
- Số lượng nhân lực phục vụ cho công tác bắt ba ba tùy thuộc vào qui mô
cũng như số lượng ba ba cần thu hoạch.
- Nhân lực gồm có công nhân kỹ thuật và nhân công thủ công phục vụ
bắt ba ba.
3.2. Chuẩn bị nhân lực vận chuyển:
- Nhân lực vận chuyển ba ba là những người trực tiếp thực hiện vận
chuyể ba ba.
- Số lượng nhân lực phục vụ cho công tác vận chuyển tùy thuộc vào qui
mô cũng như số lượng ba ba cần vận chuyển.
- Nhân lực gồm có công nhân kỹ thuật và nhân công thủ công phục vụ
vận chuyển.
3.3. Chuẩn bị nhân lực khác
- Nhân lực vận hành máy móc phục vụ cho thu hoạch ba ba là những
người trực tiếp thực hiện vận hành máy móc trên ao.
- Nhân lực phục vụ cho cônng tác vận chuyển ba ba từ nơi thu hoạch đến
nơi lưu giữ ba ba
- Nhân lực quản lý chung cho toàn bộ quá trình công nhân kỹ thuật tiến
hành thu hoạch
4. Tìm hiểu thị trường tiêu thụ:
4.1. Tìm hiểu sức tiêu thụ:
- Thị trường trong nước: ba ba là sản phẩm thủy sản có giá trị dinh
dưỡng cũng như giá trị y học. Nhiều nghiên cứu cho rằng mỗi người một năm
nên ăn từ 2- 3 con ba ba có trọng lượng khoảng 1kg sẽ luôn giữ được sức khỏe
tốt. Đây là một trong những sản phẩm chức năng quý trong y học khuyến cáo.
Thị trường ba ba được sử dụng rộng khắp trên cả nước và thường có xu thế cao
vào cuối năm, vào dịp tết cổ truyền dân tộc.
- Thị trường ngoài nước: ba ba là sản phẩm thủy sản quý nên có thị
trường ở nhiều nước trên thê giới với giá cả cao. Thị trường ngoài nước hiện
quản sản phẩm sau thu hoạch
- Tuân thủ trình tự qui trình kỹ thuật
A. Nội dung:
1. Xác định thời điểm, kích cỡ thu hoạch:
1.1. Xác định thời điểm:
- Thời điểm thu hoạch ba ba thương phẩm phần lớn phụ thuộc vào chu kỳ
nuôi. Hiện nay trong thực tế các qui trình nuôi ba ba thương phẩm có chu kỳ
nuôi khá dài từ 1- 2 năm, tuy nhiên cũng nhiều cơ sở đã rút được chu kỳ ngắn
hơn do kỹ thuật chăm sóc tốt. Khả năng lựa chọn đối tượng chủ yếu là ba ba
gai có tốc độ tăng trưởng nhanh đồng thời con giống thả ban đầu lớn. Cho nên
việc thu hoạch dựa hoàn toàn vào việc lựa chọn chu kỳ nuôi dài hay ngắn và
thường là đầu năm thả, cuối năm thu hoạch.
- Thời điểm thu hoạch cũng tùy thuộc vào từng vùng miền cũng như tập
tính nuôi ba ba của từng địa phương. Đối với các tỉnh phía Bắc vì có mùa đông
thời tiết lạnh ba ba hầu như tăng trưởng chậm đồng thời chu kỳ nuôi, kích cỡ
thương phẩm đáp ứng nên tập trung thu hoạch vào từ tháng 11 và kết thúc vào
30/12 dương lịch hàng năm (thu trước thời điểm rét đậm – tùy vào từng năm
mà thời gian này có thể chênh nhau 30 ngày). Thu hoạch ba ba có thể thu tỉa
hoặc thu toàn bộ trong ao sau đó có kế hoạch tát cạn vét bùn khử trùng ao nuôi
tiếp vụ khác.
1.2. Xác định kích cỡ thu hoạch:
- Kích cỡ ba ba thu hoạch phụ thuộc vào thời điểm thu hoạch, thị trường
tiêu thụ và nhu cầu tiêu dùng. Đối với ba ba gai, kích cỡ thu hoạch phổ biến từ
1,0 kg trở nên. Đối với ba ba trơn, kích cỡ thu hoạch phổ biến từ 0,5 kg trở lên.
Tuy nhiên, thực tế nhiều cơ sở nuôi hiện nay thường nuôi với kích cỡ ba ba
thương phẩm rất lớn và thời gian kéo dài.
Kích cỡ ba ba thu hoạch hiện nay như sau:
- Đối với ba ba trơn:
Loại 1: kích cỡ > 1,0kg
Loại 2: kích cỡ từ 0,5- 1,0kg
Trình tự thu ba ba được tiến hành như sau:
Bước 1: Làm cạn ao
- Làm cạn thủ công: Điều chỉnh cao trình cống phù hợp với điều kiện
thoát nước của ao nuôi, tùy theo nhu cầu của việc thu hoạch ba ba mà lượng
nước cạn có thể nhưng thông thường điều chỉnh ở khả năng tháo được nhiều
nước nhất có thể.
- Làm cạn bằng máy bơm:
14
+ Lắp đặt máy bơm tại vị trí cống thoát nước của ao (rốn ao)
+ Tiếp nhiên liệu
+ Bơm nước: cử người trực máy bơm liên tục để xử lý công việc và sự
cố xảy ra khi cần thiết (khơi dòng nước, điều chỉnh đăng lưới chắn )
Bước 2: Thu ba ba
- Thu ba ba bằng cách đồng loạt mò bằng tay thủ công khi ao đã cạn
hoàn toàn. Khi bắt lưu ý phải sử dụng bảo hộ lao động để an toàn cho người khi
thực hiện mò, bắt ba ba thu hoạch.
Hình6.7: Tiến hành thu ba ba toàn bộ trong ao
B. Câu hỏi và bài tập thực hành:
- Câu hỏi:
Hình6.8: Phân loại ba ba bằng cân
16
1.2. Lựa chọn ba ba:
- Ba ba thương phẩm sau khi được thu hoạch từ ao lên. Tiến hành lựa
chọn trước khi vận chuyển đến nơi lưu giữ hoặc tiêu thụ sản phẩm.
- Lựa chọn ba ba theo giớ tính: căn cứ vào đặc điểm sinh học để lựa chọn
ba ba đực, cái. Căn cứ chủ yếu hiện nay để lựa chọn là dựa vào đuôi ba ba.
- Lựa chọn dựa vào tình trạng sức khỏe của ba ba:
+ Ba có dấu hiệu yếu thì lựa chọn riêng ra để tiến hành xử lý tại chỗ
+ Ba ba khỏe mạnh hoàn toàn được tiến hành lựa chọn để vận chuyển
đén nơi tiêu thụ sản phẩm.
1.3. Thuần hóa ba ba:
Ba ba được tiến hành vận chuyển bằng phương pháp giữ ẩm là chủ yếu.
Trước khi tiến hành vận chuyển ba ba được tách hoàn toàn ra khỏi bể nước mà
để vào dụng cụ lưu giữ khô như bể cát, sỏi, đồng thời tiến hành giữ ẩm thuần
hóa để ba ba quen với môi trường khô trong quá trình vận chuyển.
là các vật liệu giữ ẩm của ba ba cũng được ghép đồng thời.
Hình6.10: Xếp ba ba vào thùng vận chuyển
2.2. Xếp vật liệu giữ ẩm:
- Vật liệu giữ ẩm được xếp vào dụng cụ vận chuyển ở hai dạng:
+ Dạng thứ nhất: Vật liệu giữ ẩm được xếp lót ở dưới dụng cụ để vừa tạo
độ ẩm và làm đệm cho ba ba trong quá trình vận chuyển.
18
+ Dạng thứ hai: Vật liệu giữ ẩm xếp chèn vào giữa các cá thể ba ba xếp
trong thùng và phủ để ba ba được giữ ẩm và giữ chặt. Vật liệu và ba ba được
xếp chặt chẽ để ba ba không bị dao động mạnh trong quá trình vận chuyển.
19 Hình6.12: Cố định bằng băng dính
3. Xử lý trong quá trình vận chuyển:
3.1. Thời điểm xử lý:
- Vận chuyển ba ba được thực hiện bằng phương pháp vận chuyển giữ
ẩm, cho nên sau một thời gian nhất định chúng ta phải tiến hành xử lý độ ẩm
của ba ba để cho ba ba luôn giữ được khả năng hô hấp và sống bình thường. Để
giữ độ ẩm tốt cho ba ba sau khoảng 30- 60 phút chúng ta tiến hành phun nước
giữ ẩm một lần. Nếu thời tiết tốt, dụng cụ, phương tiện vận chuyển cũng như
vật liệu giữ ẩm tốt thời gian này có thể dài hơn.
- Để an toàn cho ba ba nên vận chuyển trong vòng 24 giờ đồng hồ, nếu
quá thời gian trên thì phải tiến hành cho ba ba nghỉ sau 24 giờ vận chuyển rồi
mới tiến hành vận chuyển tiếp.
- Việc xác định thời điểm chỉ mang tính chất tương đối để kịp thời xử lý
ba ba an toàn.
3.2. Xử lý dụng cụ vận chuyển:
- Bài tập thực hành:
+ Bài tập 1: Đưa ba ba vào thùng vận chuyển
+ Bài tâp 2: Xếp vật liệu giữ ẩm
+ Bài tâp 3: Cố định thùng vận chuyển
C. Ghi nhớ:
Thao tác đưa ba ba vào thùng xốp phục vụ vận chuyển. 21
Bài 4: Bảo quản sản phẩm sau thu hoạch
Mục tiêu:
- Mô tả được công tác làm sạch, phân loại và giữ sống sản phẩm sau thu
hoạch.
- Thực hiện được công tác làm sạch, phân loại và giữ sống sản phẩm sau
thu hoạch.
- Tuân thủ nghiêm túc qui trình kỹ thuật.
A. Nội dung:
1. Làm sạch sản phẩm:
1.1. Làm sạch thô sơ:
Ba ba sau khi được bắt từ ao nuôi về sẽ được làm sạch sản phẩm trước
khi cho bảo quản hoặc vận chuyển đi nơi khác
Thực hiện trình tự làm sạch:
Bước 1: Cho ba ba vào nước sạch trên thùng hoặc bể xi măng
Bước 2: Rũ ba ba sạch hết những vết bẩn trên cơ thể.
Bước 3: Dùng bàn chải hoặc vải mền đánh rửa ba ba sạch sẽ trước khi
tiến hành bảo quản trong thùng, bể.
Hình6.14: Làm sạch ba ba bằng dung dịch nước muối
2. Phân loại sản phẩm:
2.1. Phân loại kích cỡ ba ba:
- Đối với ba ba trơn:
Loại 1: kích cỡ > 1,0kg
Loại 2: kích cỡ từ 0,5- 1,0kg
Loại 3: kích cỡ ≤ 0,5kg
23
+ Sếp ba ba trong bể vớ mật độ khoảng 5- 10 con/ m
2
+ Tạo điều kiện thuận lợi bằng cách để bể ở nơi thoáng mát. Lưu ý chọn
ba ba lưu giữ trong bể phải đồng đều tránh sự cắn nhau trong bể.
Hình 6.17: Lưu giữ ba ba trong bể
Copyright: Tài liệu đại học ©