PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG TRANH ẢNH VÀ LƯỢC
ĐỒ TRONG SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ lớp 9-
Bài 2
Sử 9- Bài 2 – Liên Xô và các nước Đông Âu từ giữa những năm 70 đến đầu những năm
90 của thế kỉ XX

1. Cuộc biểu tình đòi li khai và độc lập ở Lít- va
*Nội dung:
Lit- va là một nước nằm ở đông bắc Châu Âu, ven biển Ban Tích – một vùng đồng bằng thấp
với các hồ xen kẽ, có diện tích 65 301km
2
và dân số 3 620 756 người ( số kiệu thống kê năm
2001 ).
Trước đây người Lit – va đã có lịch sử của riêng mình, đất nước được thống nhất vào năm
1250. Năm 1795, họ bị sát nhập vào nước Nga sa hoàng. Theo Hiệp ước không xâm lược lẫn
nhau năm 1939 kí kết giữa Hít- le và Xta- lin, Lit- va được sát nhập vào Liên Xô. Năm 1940,
Lít- va trở thành một nước cộng hoà của Liên bang Xô Viết.
Năm 1988, cùng với cuộc khủng hoảng và dần dần đi đến tan rã của Liên Xô thì những người
theo đường lối của dân tộc chủ nghĩa Lít- va tiến hành hoạt động công khai. Tháng 4-1990,
cùng với hai nước vùng biển Ban Tích là Lat- vi- a và E-xtô-ni-a, Đảng Cộng Sản Lít- va
tuyên bố rút ra khỏi Đảng Cộng Sản Liên Xô và đòi độc lập. Sau cuộc chính biến tháng 8-
1991 không thành,Liên Xô đã công nhận nền độc lập của Lít- va.
Bức ảnh trong SGK chụp đoàn người tham gia cuộc biểu tình của người dân Lít- va, có cả
người lớn, trẻ em, đàn ông, đàn bà. Họ mang theo biểu ngữ, cờ và bản đồ. Họ đòi tách khỏi
Liên Xô để trở thành một nước độc lập. Ước muốn đòi độc lập của họ được thể hiện trong
bức tranh mà họ mang theo khi đi biểu tình. Cụm từ viết tắt “CCCP” nghĩa là Liên Xô, hình
chiến kéo cắt đôi làm hai phần: một phần có chữ “CCCP” biểu thị cho việc tách khỏi Liên
bang Xô Viết để thành lập một nhà nước riên , Đó là Lít- va.
Bức ảnh cũng diễn tả lại không khí tham gia biểu tình của người Lít- va đòi độc lập trong
bối cảnh chung lúc bấy giờ ở Liên Xô, góp phần thúc đẩy nhanh chóng sự tan rã của đất
nước sau gần 70 năm tồn tại của Liên bang cộng hoà xã hội chủ nghĩa Xô Viết.

2
;dân số 150 triệu người; thủ đô là Mát- xcơ- va.
-Cộng hoà U- crai- na: diện tích 603 700 km
2
; dân số 52 triệu người; thủ đô là Ki- ép.
-Cộng hoà Bê- lô- rút- xi- a: diện tích 207 600 km
2
;dân số 10,5 triệu người; thủ đô là Min-
xcơ.
-Cộng hoà U- dơ- bê- ki- xtan: diện tích 447 440 km
2
; dân số 19,5 triệu người; thủ đô là Ta-
sken.
-Cộng hoà Ca- dắc- xtan:diện tích 2 717 300 km
2
; dân số 17 triệu người; thủ đô là An- ma A-
ta.
-Cộng hoà A- déc- bai- gian: diện tích 86 600 km
2
; dân số 7 triệu người; thủ đô là Ba- cu.
-Cộng hoà Ac- mê- ni- a: diện tích 29 800 km
2
; dân số 3,5 triệu người; thủ đô là Ê- rê- van.
-Cộng hoà Môn- đô- va: diện tích 33 700 km
2
; dân số 4,2 triệu người; thủ đô là Ki- si- nhốp.
-Cộng hoà Tát- gi- ki- xtan: diện tích 143 100 km
2
; dân số 5 triệu người; thủ đô là Đu- san-
be.


Ngày 18/8/1992, tổng thống Goóc-ba-chốp đang nghỉ ngơi tại một thị trấn nhỏ xinh đẹp ở
miền nam Liên Xô, định ngày hôm sau sẽ trở về thủ đô Mat-xcơ-va để chủ trì một cuộc họp
quan trọng. Chiều hôm đó, tại biệt thự của tổng thống kéo đến mấy vị khách không mời. Đó
là Brê-kha-nốp, Cục trưởng cục bảo vệ, Phun-kin, Chủ nhiệm văn phòng tổng thống và Va-
len-ni-cốp, Tổng tư lệnh lục quân. Các vị khách nói với Goóc-ba-chốp: “Thưa ngài tổng
thống, ngày mai ngài không thể về thủ đô được, ngài phải trao lại quyền hành ngay lập
tức!”. Goóc-ba-chốp không nói gì. cũng chẳng đợi Goóc-ba-chốp trả lời, Brê-kha-nốp ra lệnh
gọi một đơn vị đang đợi ở bên ngoài: “cắt đứt mọi liên hệ giữa biệt thự tổng thống với bên
ngoài”.
Đêm 18 rạng sáng 19/8/1991, uỷ ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp được thành lập. Thành
phần của uỷ ban gồm có: phó tổng thống Liên Xô G.I-A-na-ép, Thủ tướng Páp-lốp, Bộ
trưởng quốc phòng B.I-a-dốp, Bộ trưởng nội vụ B.Pu-gô và một số nhân vật khác.
Uỷ ban nhà nước về tình trạng khẩn cấp (gọi tắt là uỷ ban khẩn cấp) ban bố tình trạng khẩn
cấp trong cả nước; thay đổi cơ cấu chính quyền, đình chỉ hoạt động các đảng phái, cấm mít
tinh và biểu tình, kiểm soát các phương tiện thông tin đại chúng. Quân đội tiến vào thủ đô
Mát-xcơ-va.
Dân chúng nhìn chung không có phản ứng. Các nhà máy, xí nghiệp, hầm mỏ, công xưởng, cơ
quan, giao thông vận tải… vẫn tiếp tục hoạt động. ở nông thôn việc thu hoạch mùa màng vẫn
được tiến hành. Chỉ ở Mát-xcơ-va và một số thành phố lớn khác của Nga, Tổng thống Nga
En-xin tập hợp được hàng ngàn người đồng tình phản đối, dựng chướng ngại vật trước toà
nhà Xô viết tối cao của Nga. Uỷ ban khẩn cấp ban bố lệnh giới nghiêm ở Mát-xcơ-va.
Ngày 21/8, B.En-xin dần dần ổn định được tình thế, tình hình phát triển theo chiều hướng có
lợi cho En-xin. Những người lãnh đạo nhà nước Liên Xô “ủng hộ” Uỷ ban khẩn cấp lần lượt
thay đổi lập trường, nội bộ phe đảo chính tan rã. Đoàn chủ tịch Xô viết tối cao Liên Xô tuyên
bố việc gạt bỏ Tổng thống và trao quyền cho phó tổng thống là “không hợp pháp”. Viện công
tố Liên Xô khởi tố điều tra các thành viên uỷ ban khẩn cấp. B.En-xin tuyên bố tại kỳ họp đặc
biệt của Xô viết tối cao Liên Bang Nga sẽ đảm nhận quyền lãnh đạo các lực lượng vũ trang
đóng trên lãnh thổ Liên bang nga. En-xin còn đưa ra một thông điệp cuối cùng gửi G.Da-na-
ép, lệnh cho ông ta thả M.Goóc-ba-chốp.

chiến tranh lạnh nhưng mặt khác cũng được trì trích là “góp phần” làm tan vỡ liên bang Xô
viết và đẩy hàng triệu người Nga vào cảnh nghèo khổ.
Năm 1985, Goóc-ba-chốp lên cầm quyền và phá tan bầu không khí chính trị tĩnh nặng ở Liên
bang Xô viết. Trong những quán trà, xung quanh nhà thờ, tại các khu buôn bán, người dân dự
đoán một “điềm lạ” đến với nước Nga bởi Goóc-ba-chốp được chúa trời định cho một cái bớt
trên trán. Quả thật, con người nổi tiếng với những hành động cấp tiến này đã mang đến cho
đất nước Xô viết một cơn lốc thay đổi và cả những bí ẩn bởi cho đến giờ người ta vẫn còn
tiếp tục tranh cãi con nốc đó là sấu hay tốt.
Ưu tiên chính trong cuộc cải tổ (tái cơ cấu) của ông Goóc-ba-chốp là giảm vai trò tập trung
quyền lực nhà nước. ông muốn biến nền kinh tế kế hoạch thành nền kinh tế thị trường. Các
doanh nghiệp được tự do làm ăn, không được nhận trợ cấp từ nhà nước nữa nên sẽ phải tự
tìm cách làm ăn có lãi. Cùng với việc tự do hoá nền kinh tế là tự do hoá hệ thống chính trị, tự
do tôn giáo, tổ chức bầu cử tự do và xoá bỏ những quy định kiểm soát ngặt nghèo.
Đây là những thay đổi quá lớn ở một đất nước trước nay vẫn vận hành theo một cơ chế bao
cấp của nhà nước. Tất nhiên, những bước đi này đầy táo bạo và là một đòi hỏi thiết yếu đối
với đất nước Xô viết. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, vấn đề là ở chỗ ông đã tiến hành
những bước thay đổi quá cấp tiến, quá vội vàng trong khi cả đất nước Xô viết vốn trì trệ, vẫn
chưa được chuẩn bị gì cho những thay đổi đó. Nghịch lý trong đường lối cải cách của Goóc-
ba-chốp là ở chỗ ông tiến quá nhanh và những kế hoạch đó tham vọng tới mức nó đe doạ tới
cuộc sống, miếng cơm manh áo của tất cả mọi người dân. Người công nhân phải làm việc cật
lực nhưng có thể mất việc bất cứ lúc nào, các ông chủ cũng có thể bị bỏ phiếu bất tín nhiệm
mà mất việc, các văn phòng Bộ, ngành có thể bị đóng cửa bất cứ lúc nào. Để làm được cuộc
cải cách đó, người dân thường Xô viết sẽ phải trả những cái giá rất lớn mà họ không thể nhìn
thấy lợi ích nào trước mắt. Nói đúng hơn, ông Goóc-ba-chốp cũng không có đủ thời gian để
gặt hái được những thành quả từ những cải cách của mình. Bởi vậy mà công cuộc cải tổ của
ông đã nhận được sự ủng hộ rộng rãi đã không nhận được sự ủng hộ rộng rãi của người dân
Liên Xô trong khi bất cứ một cuộc cách mạng nào cũng cần đến quần chúng.
Xã hội xô viết bước vào cơn lốc thay đổi, đột nhiên những người dân lâu nay sống dựa vào
vòng tay nâng đỡ của nhà nước được nền kinh tế tụt dốc, hàng triệu người Xô viết mất việc
làm, trở nên nghèo khổ và cùng với tự do về chính trị, điều đó báo tước sự sụp đổ của Liên