Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngữ văn là một bộ môn khoa học xã hội và nhân văn, là bộ môn thuộc lĩnh
vực giáo dục thẩm mĩ, là bộ môn có tính chất công cụ. Trong chương trình giáo
dục phổ thông môn Ngữ văn có ghi: “Môn Ngữ văn là một môn học công cụ.
Năng lực sử dụng Tiếng Việt và tiếp nhận tác phẩm văn học mà môn học này
trang bị cho học sinh là công cụ để học sinh học tập và sinh hoạt, nhật thức về xã
hội và con người, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, đặc biệt là tư tưởng nhân văn,
tình cảm thẩm mĩ”. Có thể nói đây là một môn học có vai trò rất quan trọng trong
đời sống và trong sự phát triển tư duy của con người. Môn Văn có mối quan hệ
với rất nhiều môn học khác trong nhà trường phổ thông. Học tốt môn Văn sẽ tác
động tích cực tới các môn học khác, tới sự phát triển của xã hội: “Tính nhân văn
trong dạy văn ở nhà trường sút kém thì xã hội cũng sút kém theo”- Lời một chính
khách Nga. Vì vậy trong môn Văn khó nhất là việc đổi mới phương pháp, dạy
học. Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Văn, để nhằm nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực phục vụ công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước phù hợp với thực tiễn và truyền thống Việt
Nam, tiếp cận trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và
trên thế giới. Ở năm học này tôi mạnh dạn đề xuất đề tài: “Kinh nghiệm sử dụng
sơ đồ tư duy trong dạy học phần văn học sử ở trường THPT.”
1
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
B - GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Trong báo cáo chính trị Đại hội đại biểu toàn quốc lần XI của Đảng đã
nêu: “Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hoá, hiện đại
hoá, xã hội hoá; đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy học; đổi mới
cơ chế quản lí giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục-
đào tạo; tập trung nâng cao chất lượng giáo dục- đào tạo; coi trọng giáo dục

GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
Thực trạng đáng lo ngại của việc dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường
phổ thông hiện nay là khoảng cách ngày càng rộng giữa văn hoá ngoài xã hội và
văn học trong nhà trường, giữa nội dung giảng dạy và tâm lý học tập của học
sinh ngày nay. Xã hội ngày càng biến động thì khoảng cách đó càng xa, nhiều
khi học sinh không cảm nhận được hay cảm nhận một cách mơ hồ đã dẫn đến
tình trạng vô thức trong văn hoá giáo dục đem đến những hậu quả nghiêm trọng
khôn lường.
Trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên thị trường thứ văn học
vàng, văn học đen, văn học nhảm nhí, hay gọi chung là “văn học giả” lâu nay đã
tác động đến thanh thiếu niên, đến học sinh. Việc nhà trường, giáo viên với
những giờ giảng văn ít ỏi và hiệu lực thường rất hạn chế liệu có gieo được vào
tâm trí các em bao nhiêu ấn tượng sâu sắc cần thiết để tạo cho học sinh chúng ta
có được chút bản lĩnh, để tự mình ứng xử trước những cơn bão táp thông tin văn
hoá nghệ thuật ngoài xã hội.
Một thực trạng đáng báo động là tâm lý học tập của học sinh ngày càng
diễn ra dữ dội, mãnh liệt và quyết liệt hơn. Họ sòng phẳng hơn, thẳng thắn hơn
những thế hệ trước, ở thế hệ học sinh trước đây không dám bày tỏ thái độ không
đồng tình với lời giảng của thầy. Học sinh ngày nay dám biểu thị thái độ ấy một
cách thẳng thắn trực tiếp. Các nhà giáo dục cho rằng: “Học trò ngày nay không
còn là chiếc bình chứa để thầy cô rót kiến thức vào nữa, các em là ngọn lửa mà
việc dạy của thầy phải làm sao tiếp cho ngọn lửa bùng cháy lên niềm khát vọng
4
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
chiếm lĩnh kiến thức, phải kiến tạo cho học trò một con đường” để các em đam
mê học tất cả các môn học. Ngày nay, phu huynh và học sinh cho rằng chỉ cần
học các môn khối A là đủ và xem nhẹ các bộ môn khoa học xã hội, mặc dù kiến
thức của các môn học này là vô cùng quan trọng. Vì vậy đã dẫn đến tình trạng

III . CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. Khái niệm:
* Kĩ thuật dạy học : là những tác động, cách thức hành động của giáo
viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ, cụ thể nhằm thực hiện và
điều khiển quá trình dạy học.
* Sơ đồ tư duy : là một hình thức ghi chép có thể sử dụng màu sắc và hình
ảnh, để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. Nhờ sự kết nối giữa các nhánh. Các ý
tưởng được liên kết với nhau khiến sơ đồ tư duy có thể bao quát được các ý
tưởng trên một phạm vi sâu rộng tính hấp dẫn của hình ảnh, âm thanh gây ra
những kích thích rất mạnh lên hệ thống rìa của não giúp cho việc ghi nhớ được
6
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
lâu bền và tạo những điều kiện thuận lợi để vỏ não phân tích xử lý rút ra kết luận
hoặc xây dựng mô hình về đối tượng cần nghiên cứu.
2. Bản chất phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy:
Bản chất của sơ đồ tư duy là kĩ thuật dạy học tổ chức và phát triển tư duy
giúp người học chuyển tải thông tin vào bộ não rồi đưa thông tin ra ngoài bộ
não, đồng thời là một phương tiện ghi chép sáng tạo và rất hiệu quả theo đúng
nghĩa của nó: “Sắp xếp” ý nghĩ.
a. Sơ đồ tư duy tận dụng được các nguyên tắc của trí nhớ siêu đẳng:
* Sự hình dung: sơ đồ tư duy có rất nhiều hình ảnh để bạn hình dung về
kiến thức cần nhớ. Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của trí
nhớ siêu đẳng. Đối với não bộ, sơ đồ tư duy giống như một bức tranh lớn đầy
hình ảnh màu sắc phong phú hơn là một bài học khô khan, nhàm chán.
* Sự liên tưởng, tưởng tượng: sơ đồ tư duy hiển thị sự liên kết giữa các ý
tưởng một cách rất rõ ràng. Đặc biệt là khả năng khái quát và hệ thống hóa kiến thức.
* Làm nổi bật sự việc: Thay cho những từ ngữ tẻ nhạt đơn điệu, sơ đồ tư
duy cho phép giáo viên và học sinh làm nổi bật các ý tưởng trọng tâm bằng việc
sử dụng những màu sắc, kích cỡ, hình ảnh đa dạng. Hơn nữa, việc sơ đồ tư duy

hỏi nhỏ có tính gợi mở, từ đó rút ra nội dung của bài học.
Sơ đồ minh họa:
9
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
b. Dùng bản đồ tư duy để củng cố kiến thức sau mỗi tiết học và hệ thống
kiến thức sau mỗi chương, phần… Sau mỗi bài học, giáo viên hướng dẫn, gợi
ý để học sinh tự hệ thống kiến thức trọng tâm, kiến thức cần nhớ của bài học
10
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
bằng cách vẽ sơ đồ tư duy. Việc làm này sẽ giúp các em dễ ôn tập, xem lại kiến
thức bài học một cách dễ dàng nhanh chóng.
Ví dụ 1: khi dạy bài Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng 8-
1945 đến hết thế kỷ XX, học sinh có thể dễ dàng tổng hợp kiến thức về một thời
kì văn học bằng sơ đồ tư duy. Đặc trưng của bài học này là khái quát kiến thức,
vì vậy sơ đồ tư duy sẽ giúp các em có cái nhìn tổng quát hơn về văn học từ CM
Tháng 8/1945 đến hết thế kỷ XX. Với kiểu bài này giáo viên nên tạo ra các
nhóm học tập thực hiện việc vẽ sơ đồ tư duy cho từng giai đoạn văn học, sau đó
đại diện các nhóm lên trình bày, các nhóm khác nhận xét, góp ý bổ sung. Cuối
cùng giáo viên chốt lại kiến thức.
Sơ đồ minh họa:
11
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
Ví dụ 2: Khi học xong bài Việt Bắc- phần tác giả, giáo viên chia nhóm và
yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ tư duy bằng cách đặt câu hỏi gợi ý cho các em, sau
khi các nhóm vẽ xong, cho đại diện của nhóm lên trình bày trước lớp để các học
sinh khác nhận xét, góp ý, bổ sung. Cuối cùng giáo viên kết luận chung. Việc
làm đó đã giúp các em tự chiếm lĩnh kiến thức một cách tự nhiên nhưng rất hiệu

dòng kẻ đã khiến cho con người cảm thấy nhàm chán. Vì vậy việc sử dụng sơ đồ
tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềm năng của
não bộ.
14
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
+ Sử dụng sơ đồ tư duy giúp học sinh phát huy tính sáng tạo:
Trong sơ đồ tư duy, học sinh được tự do phát triển các ý tưởng, xây dựng
mô hình và thiết kế mô hình vật chất hay tinh thần để giải quyết những vấn đề
thực tiễn. Từ đó cùng với việc hình thành được kiến thức, các kĩ năng tư duy
đồng thời tạo cho học sinh phát huy tính sáng tạo của bản thân.
IV . KẾT QUẢ
Việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học sẽ giúp giáo viên đổi mới được
phương pháp dạy, giúp học sinh học tập tích cực điều đó đã góp phần nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay.
Sau một thời gian ứng dụng sơ đồ tư duy trong đổi mới phương pháp dạy
học nói chung, và đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn nói riêng ở
trường THPT, tôi thấy bước đầu đã có những kết quả rất khả quan. Bản thân là
một giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy môn Ngữ văn, tôi đã nhận thức được
vai trò tích cực của việc ứng dụng sơ đồ tư duy trong hỗ trợ đổi mới phương
pháp dạy học. Tôi đã biết sử dụng sơ đồ tư duy để dạy bài mới, củng cố kiến
thức bài học, tổng hợp kiến thức. Học sinh hiểu bài hứng thú học tập hơn đối với
bộ môn và đem lại kết quả cao hơn. Phần lớn các em học sinh đã biết sử dụng sơ
đồ tư duy để tự học, tự tổng hợp kiến thức môn học.
- Kết quả cụ thể của môn Ngữ văn khối 12 năm học 2012- 2013:
15
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
+ Học sinh giỏi cấp tỉnh: chất lượng giải vẫn đảm bảo, số lượng giải tăng lên:
. Năm học 2011-2012 chỉ có 5 học sinh đạt giải.

kĩ thuật dạy học tích cực khác như kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật khăn phủ bàn, kĩ
thuật mảnh ghép, kĩ thuật “KWL”… Sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Trong phạm vi hạn hẹp của đề tài, tôi chỉ xin nêu một vài kinh nghiệm mà bản
thân tích lũy được trong quá trình giảng dạy. Rất mong được sự góp ý của đồng
nghiệp và hội đồng xét SKKN.
17
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
II. ĐỀ XUẤT:
1. Đối với cấp quản lý giáo dục:
+ Thường xuyên tổ chức, hội thảo, chuyên đề giao lưu cho giáo viên dạy
bộ môn Ngữ văn để giáo viên có điều kiện học tập, trao đổi kinh nghiệm, thảo
luận để tìm ra phương pháp dạy học phù hợp với bộ môn nhằm đạt được mục
đích giáo dục.
+ Có kế hoạch bổ sung đồ dùng, thiết bị dạy học để hỗ trợ cho giáo viên
trong việc giảng dạy.
2. Đối với phụ huynh học sinh:
+ Cần quan tâm hơn nữa đến việc học hành của con em, dành nhiều thời
gian cho các em học tập.
+ Thường xuyên kiểm tra, đôn đốc con mình ý thức tự học, tự rèn luyện.
XÁC NHẬN CỦA
HIỆU TRƯỞNG
Thanh hóa, ngày 20 tháng 05 năm 2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác
Trần Thị Thủy
18
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]


Liên hệ: Nguyễn Văn Hùng ĐT:0946734736; Mail: [email protected]
Họ và tên: Trần Thị Thủy
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường THPT Hoàng Lệ Kha
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2013
22
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha