Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa

 : Trang 4
 : Trang 6
1. Cơ sở khoa học Trang 6
1.1. Cơ sở lý luận: Trang 6
1.2. Thực trạng dạy học phần Tiến hóa và Sinh thái học: Trang 7
2. Sử dụng BĐTD trong giảng dạy : Trang 8
2.1. Cách ghi chép trên bản đồ tư duy: Trang 8
2.2. Quy trình lập BĐTD Trang 10
2.3. Thiết kế một số bài giảng bằng sử dụng BĐTD Trang 11
3. Kết quả :… ……………………………………………….Trang 27
……………………………… Trang 28
1. Kết luận ………………………………………………………….Trang 28
2. Đề xuất, kiến nghị:……………………………………………… Trang 28
 !"……………………………………… …… Trang 30
Trường THPT Mỹ Hào
2
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
##$%"&
1. BĐTD: Bản đồ tư duy
2. SĐTD: Sơ đồ tư duy
3. PPDH: Phương pháp dạy học
4. THPT: Trung học phổ thông
5. ĐC: Đối chứng
6. TN: Thực nghiệm
7. GV: Giáo viên
8. HS: Học sinh
Trường THPT Mỹ Hào
3
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa

Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
Xuất phát từ những lí do trên, qua quá trình nghiên cứu và thử nghiệm, tôi
mạnh dạn đưa ra đề tài'“Nâng cao hiệu quả dạy học Sinh học 12 bằng sử dụng bản
đồ tư duy trong giảng dạy”Với đề tài này tôi mong muốn góp phần nâng cao hơn
nữa chất lượng dạy học môn Sinh học trong trường THPT, đồng thời giúp các em có
được phương pháp hữu hiệu trong suốt những chặng đường học tập và làm việc sau
này.
4)5-/6-738-9:'
Nghiên cứu việc sử dụng bản đồ tư duy trong việc hệ thống hóa kiến thức môn
sinh học 12 ở một số bài học cụ thể.
;)<31=>7?2@AB?3738-9:
Quá trình học tập môn Sinh học 12- Phần Tiến hóa và Sinh thái học của học sinh
lớp 12A5, 12A6 năm học 2012- 2013 trường THPT Mỹ Hào do giáo viên trực tiếp
giảng dạy
C)=D7@E@738-9:
Trong đề tài này tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- Phương pháp điều tra.
- Tham khảo ý kiến các giáo viên trong tổ chuyên môn
F)3G1:HI1J,K
Nếu sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học sinh học sẽ giúp học sinh hệ thống hóa
được khái niệm sinh học, quá trình sinh học và cơ chế sinh học để từ đó nâng cao khả
năng tư duy, khả năng nắm vững và vận dụng kiến thức vào thực tế.
Trường THPT Mỹ Hào
5
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
'
(LM"!N
1.1. Cơ sở lí luận:

cá nhân, ôn luyện ở nhà…
“Theo đánh giá của nhiều giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục, BĐTD sau khi
ứng dụng vào các tiết học đã mang lại hiệu quả thiết thực như: Giúp học sinh thuộc
bài ngay tại lớp, nhớ nhanh, nhớ sâu và lâu những nội dung của bài học. Mặt khác,
dạy học bằng BĐTD giúp học sinh không nhàm chán về bài học mà luôn sôi nổi, hào
hứng từ đầu đến cuối tiết học. Phương pháp này đặc biệt có ích trong việc củng cố
kiến thức và rèn luyện, phát triển tư duy logic, năng lực cho học sinh, nhất là những
học sinh khá, giỏi. Học sinh có thể tự học ở nhà rất hiệu quả, không tốn kém”.
Sơ đồ 1: Minh họa về bản đồ tư duy
1.2. Thực trạng dạy học phần Tiến hóa và Sinh thái ở trường THPT Mỹ Hào
Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học cùng với sự hỗ trợ đắc lực của các
phương tiện kĩ thuật đã và đang phần nào đạt được những yêu cầu đặt ra, đặc biệt là
việc sử dụng các kỹ thuật dạy học hiện đại, giáo án điện tử và ứng dụng các công nghệ
thông tin vào giảng dạy. Tuy nhiên, các phương pháp và kĩ thuật này đòi hỏi mất
Trường THPT Mỹ Hào
7
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
nhiều thời gian, tốn kém và chưa phù hợp với một số nội dung kiến thức trong chương
trình.
So với các bộ môn khác, Sinh học đòi hỏi học sinh có khả năng tư duy, biết suy
luận, vận dụng kiến thức liên môn và ứng dụng vào thực tiễn. Trong quá trình dạy học
Sinh học 12 phần Tiến hóa và Sinh thái học tôi gặp một số khó khăn như:
- Nội dung kiến thức chủ yếu là lí thuyết vì vậy nếu giáo viên không thiết kế bài
dạy đa dạng, phong phú thì dễ gây nhàm chán trong học sinh. Các em dễ coi nhẹ việc
nắm bắt và vận dụng kiến thức trong hai phần này.
- Nhiều em học sinh còn chưa biết cách học, cách ghi kiến thức vào bộ não mà
chỉ học thuộc lòng, thuộc một cách máy móc, không nhớ được kiến thức trọng tâm,
không nắm được “sự kiện nổi bật” trong bài học, trong tài liệu tham khảo, hoặc không
biết liên tưởng, liên kết các kiến thức với nhau.
- Để làm tốt một bài kiểm tra đòi hỏi học sinh phải nắm được kiến thức trọng

Đối với giáo viên, để thiết kế một BĐTD cho một bài học, có thể sử dụng bản
vẽ trên giấy, hệ thống kiến thức bằng sơ đồ trên bảng, hoặc có thể dùng phần mềm
Mindmap GV có thể sử dụng phần mềm để xây dựng nội dung bài học thành một
giáo án hay một bài giảng điện tử với kiến thức được mô tả dạng sơ đồ, đồng thời có
thể kết hợp để trình chiếu những nội dung cần lưu ý hay những đoạn phim có liên
quan được liên kết với sơ đồ giúp học sinh hệ thống được kiến thức vừa học, khắc sâu
được kiến thức trọng tâm và vận dụng thực tiễn.
Cách ghi chép trên sơ đồ tư duy:
- Nghĩ trước khi viết.
- Viết ngắn gọn.
- Viết có tổ chức.
- Viết lại theo ý của mình, nên chừa khoảng trống để có thể bổ sung ý (nếu sau
này cần)
Trường THPT Mỹ Hào
9
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
Điều cần tránh khi ghi chép trên sơ đồ tư duy:
• Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài dòng.
• Ghi chép quá nhiều ý vụn vặt không cần thiết.
• Dành quá nhiều thời gian để ghi chép.
Sơ đồ 2: Mô tả về cách ghi chép
2.2. Quy trình lập sơ đồ tư duy
Từ cơ sở lí luận và thực trạng trên, tôi đã xây dựng quy trìnhchungtạo BĐTD
cho người dạy và người học gồm các bước cơ bản như sau:
- Bước 1: PX1/:1Y1Z:71[B?\3]G-^K-^/0_KH-`1a?\3Bb1
1YJ`K/=>-?3I13,K_?3I1/cB. Một hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và
giúp ta sử dụng trí tưởng tượng của mình. Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta tập
trung được vào chủ đề và làm cho ta hưng phấn hơn.
- Bước 2: dK-.b3+:7 và e<1Z61f713/0: quanh hình ảnh trung tâm.
Trường THPT Mỹ Hào

Trường THPT Mỹ Hào
11
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
k3aB1ZKe23-l
- Sử dụng bản đồ tư duy vừa giúp giáo viên kiểm tra được phần nhớ lẫn phần
hiểu của học sinh đối với bài học cũ.
- Các bản đồ tư duy thường được giáo viên sử dụng ở dạng thiếu thông tin,
yêu cầu học sinh điền các thông tin còn thiếu và rút ra nhận xét về mối quan hệ của
các nhánh thông tin với từ khóa trung tâm.
kZ,7+AH J3I19-B\3
Giáo viên có thể tổ chức như sau:
- Hoạt động nhóm (GV sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp HS hoàn chỉnh
BĐTD từ đó dẫn dắt đến kiến thức trọng tâm của bài học).
- Yêu cầu HS lên trình bày, thuyết minh thông qua một BĐTD do GV đã
chuẩn bị sẵn (vẽ ở bảng phụ hoặc ở bìa), hoặc BĐTD mà các em vừa thiết kế và cả lớp
đã chỉnh sửa, hoàn thiện.
- Giới thiệu BĐTD là một sơ đồ mở nên không yêu cầu tất cả các nhóm HS
có chung 1 kiểu BĐTD, GV chỉ nên chỉnh sửa cho HS về mặt kiến thức và góp ý thêm
về đường nét vẽ và hình thức (nếu cần).
m6+5: Khi dạy bàinf31Z=o7?2-E-[1<h31E3pqM3 (4, dựa
vào thông tin SGK, GV có thể cho học sinh hoạt động nhóm lập BĐTD về các nhân tố
sinh thái (sơ đồ minh họa)
Trường THPT Mỹ Hào
12
Sỏng kin kinh nghim nm 2013 Th Minh Hũa
kZ,7+AHe23f1c@_-^7-<?2r1<7`KJ3I19-
- Cú nhiu cỏch xõy dng BTD cho bi ụn tp, tng kt:
1. HS t lp BTD ụn tp tng kt nh, GV cho HS trao i, tranh lun ri
chnh sa li BTD ca mỡnh cho hp lớ nht.
2. Cho cỏc HS lp BTD theo nhúm, trỡnh by v tranh lun trc lp, chnh

m Nhỏnh cp 1: Gii phu, t bo hc, sinh hc phõn t
m Nhỏnh cp 2: Khỏi nim, ni dung, ý ngha
m Nhỏnh cp 3: C quan tng ng, c quan tng t, c quan thoỏi húa
S 3: Bi 24 Bng chng tin húa
Trng THPT M Ho
14
Sỏng kin kinh nghim nm 2013 Th Minh Hũa
P234v',23
Mục tiêu:
1. Kiến thức.
- Giải thích đợc khái niệm loài sinh học (u và nhợc điểm) theo quan niệm của Mayơ.
- Nêu các tiêu chuẩn để phân biệt hai loài thân thuộc.
- Nêu và giải thích đợc các cơ chế cách li trớc và sau hợp tử.
- Giải thích đợc vai trò của các cơ chế cách li trong quá trình tiến hóa.
2. Kĩ năng:
- Phát triển năng lực t duy lí thuyết: Phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát.
- Phát triển kĩ năng làm việc độc lập với SGK.
3. Thái độ:
- Thấy đợc vấn đề loài xuất hiện và tiến hóa nh thế nào và chỉ dới ánh sáng sinh học
hiện đại mới đợc quan niệm và giải quyết đúng đắn.
Trọng tâm:
m Khái niệm loài sinh học.
m Khái niệm cách li sinh sản dẫn đến hình thành loài mới và sự cách li sinh sản cũng
giúp bảo tồn sự toàn vẹn của loài (bảo tồn các đặc trng của loài).
GV s dng cỏc cõu hi v s cũn trng, yờu cu hc sinh tr li v hon thin
tng mc trờn s .
=\7+uMgc@hD/j
m Ch : Loi
m Nhỏnh cp 1: Khỏi nim, cỏc cú ch cỏch li sinh sn
m Nhỏnh cp 2: ni dung khỏi nim, cỏch li trc hp t, cỏch li sau hp t

m Nhỏnh cp 1: Hỡnh thnh loi cựng khu v khỏc khu a lớ
m Nhỏnh cp 2: c im, hỡnh thc, c ch cỏc con ng hỡnh thnh loi
S 5:Quỏ trỡnh hỡnh thnh loi
Sau khi dy xong bi 28,29,30 cú th hng dn hc sinh h thng kin thc
bng s tng hp sau.
S 6: H thng kin thc v Loi v quỏ trỡnh hỡnh thnh loi
Trng THPT M Ho
17
Sỏng kin kinh nghim nm 2013 Th Minh Hũa
P23;4'7:j7<-hdh<7
Mục tiêu:
1. Kiến thức:
- Nêu đợc quan niệm hiện đại về nguồn gốc sự sống.
- Vẽ đợc sơ đồ 3 giai đoạn phát sinh và tiến hóa của sinh giới. So sánh đợc 3 giai đoạn.
Trng THPT M Ho
18
Sỏng kin kinh nghim nm 2013 Th Minh Hũa
- Phân tích đợc nội dung, kết quả, nhân tố tác động vào từng giai đoạn trong quá trình
phát sinh sự sống: Giai đoạn tiến hóa hóa học và giai đoạn tiến hóa tiền sinh học
- Tìm hiểu về một số thuyết khác về sự xuất hiện chất hữu cơ đầu tiên trên trái đất.
- Giải thích đợc vì sao ngày nay, sự sống không thể hình thành từ chất vô cơ theo ph-
ơng thức hóa học.
2. Kĩ năng:
- Kĩ năng lập sơ đồ thông qua hoạt động điền sơ đồ câm.
- Kĩ năng so sánh, hình thành khái niệm.
3. Thái độ:
- HS tăng thêm lòng yêu khoa học và say mê nghiên cứu khoa học thông qua tìm hiểu
các giai đoạn phát sinh sự sống, đặc biệt qua các thí nghiệm chứng minh cho quá trình
này, nhen nhóm trong HS ý tởng nghiên cứu chứng minh các giả thuyết khoa học.
Z.71[BJ3I19-'

20
Sáng kiến kinh nghiệm năm 2013 Đỗ Thị Minh Hòa
Chủ đề: Quần thể và mối quan hệ giữa các cá thể trong QT
m Nhánh cấp 1: Khái niệm và các mối quan hệ
m Nhánh cấp 2: nội dung khái niệm
m Nhánh cấp 3:đặc điểm và ý nghĩa các mối quan hệ
Sơ đồ 8: Quần thể và các mối quan hệ trong quần thể
Sơ đồ 9: Quần thể, mối quan hệ và đặc trưng của QT
Trường THPT Mỹ Hào
21
Sỏng kin kinh nghim nm 2013 Th Minh Hũa
P23C4'rh31E3
5-138:'
1. Kiến thức:
- Nêu đợc khái niệm hệ sinh thái. Lấy ví dụ minh hoạ.
- Nêu đợc các thành phần cấu trúc của hệ sinh thái trong tự nhiên.
- Nêu đợc các kiểu hệ sinh thái đặc trng trên Trái Đất.
2. Kỹ năng:
- Rèn luyện một số kỹ năng sau đây:
Phân tích và tổng hợp kiến thức.
Vận dụng kiến thức.
Trng THPT M Ho
22
Sỏng kin kinh nghim nm 2013 Th Minh Hũa
3. Thái độ:
- Nâng cao ý thức bảo vệ môi trờng.
Z.71[BJ3I19-'
m Khỏi nim H sinh thỏi: Là một hệ thống hoàn chỉnh và tơng đối ổn định bao gồm:
Quần xã sinh vật và sinh cảnh, trong đó giữa các sinh vật trong quần xã và giữa
sinh vật với sinh cảnh luôn tác động qua lại lẫn nhau.

Trường THPT Mỹ Hào
26