Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8

Chất lượng GD là vấn đề mà được toàn xã hội quan tâm. Vậy làm thế nào để
nâng cao chất lượng GD. Đó chính là đổi mới chương trình và SGK giáo dục phổ
thông, vấn đề trọng tâm ở đây chính là đổi mới phương pháp dạy học, thực hiện
dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và sự tổ chức
hướng dẫn thích hợp của giáo viên nhằm phát huy tư duy độc lập, sáng tạo, góp
phần hình thành phương pháp và nhu cầu, khả năng tự học, tạo hứng thú, tạo niềm
tin và niềm vui trong học tập. Đối với bộ môn sinh học ở bậc THCS nói chung và
sinh học 8 nói riêng phương pháp "Quan sát " được sử dụng rộng rãi và phổ biến
cho tất cả các bài học, nhưng trong phạm vi báo cáo tôi chỉ áp dung đối với khối 8.
Đối với sinh học 8, kí năng quan sát có vai trò quan trọng để hình thành nên
kiến thức mới và là yếu tố quan trọng của chất lượng tiết học. Hầu hết các bài học
trong chương trình sinh học 8 luôn cần thực hiện kĩ năng quan sát( trừ các bài ôn
tập, thực hành)
Là một giáo viên giảng dạy bộ môn Sinh học ở trường THCS tôi nhận thấy
để nâng cao chất lượng dạy và học thì cần phải kết hợp tối ưu các phương pháp dạy
học, phù hợp với từng nội dung nhằm mục đích giúp HS hứng thú học tập và lĩnh
hội kiến thức một cách chủ động. Bên cạnh đó còn góp phần hình thành nhân cách,
kĩ năng, niềm tin khoa học vào những kiến thức đã học, giải quyết, xử lý những
vấn đề tương tự nảy sinh xung quanh các em và có thể vận dụng những kiến thức
đã học giải thích những hiện tượng thực tế.
* Thuận lợi:
- Ý thức học bộ môn của học sinh
- Phát huy được tính độc lập, chủ động, tư duy sáng tạo của học sinh trong
quá trình phát hiện kiến thức.
- Cơ sở vật chất của nhà trường như: thiết bị, phòng bộ môn, đáp ứng được
yêu cầu bộ môn
Giáo viên: 
1
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8

- Đối tượng quan sát phải đủ lớn, cả lớp cùng quan sát. Đối với những mẫu
vật nhỏ, thí nghiệm khó quan sát giáo viên nên đêm đến từng bàn cho HS quan sát.
- Khi biểu diễn thí nghiệm, mô hình, tranh vẽ giáo viên phải có thao tác rõ
ràng, cụ thể theo một trình tự nhất định để học sinh dễ quan sát hình thành kiến
thức.
- Trước khi tiến hành thí nghiệm hay vật mẫu, mô hình thì giáo viên nên
nghiên cứu kĩ cùng với việc đưa ra các câu hỏi để học sinh hình thành kiến thức
một cách chủ động. Việc đề ra những câu hỏi rất quan trọng trong khi biểu diễn
phương tiện để học sinh quan sát mang tính chất nghiên cứu tìm tòi.
Giáo viên: 
3
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
- Trong điều kiện cụ thể giáo viên có thể phối kết hợp các phương tiện dạy
học khác.
Trên đây chỉ đề cập đến phương pháp chủ yếu trong khi giảng dạy bộ môn
không có nghĩa là nó hạn chế khả năng vận dụng sáng tạo các phương pháp khác
vào trong giảng dạy.
Trong mổi phần, bài, chương cụ thể giáo viên cần phải xác định được
phương pháp cụ thể để giảng dạy nhằm đạt kết quả cao. Mặt khác một trong những
yếu tố không kém phần quan trọng trong việc tiếp thu kiến thức của học sinh là
giáo viên phải nắm được tâm lý của từng đối tượng học sinh. Nó còn phụ thuộc rất
nhiều vào trình độ nghệ thuật sư phạm của giáo viên.
Tuy nhiên, phương pháp nêu trên cần được tiến hành dưới hình thức tổ chức
hoạt động nhóm nhỏ trong đó được luân phiên để mọi học sinh được rèn luyện cách
tổ chức các hoạt động tập thể và tinh thần trách nhiệm cộng đồng, hình thành phẩm
chất, nhân cách của người lao động mới trong thời đại hiện nay.
01/#2(3!'()*+,& *+,&/,45"*/56*+*&&7#8
Đối với chương trình sinh học 8 thì phương pháp "Quan sát" được áp dụng ở 3
dạng sau: Quan sát tranh, Quan sát mô hình, Quan sát thí nghiệm
Ví dụ 1: Quan sát tranh: Bài 3 Tế bào,bài 4 Mô, Bài 6 Phản xạ

chức năng như thế nào? Tại sao lại nói TB là đơn vị chức năng của cơ thể?
Hoạt động 1. Cấu tạo tế bào
Mục tiêu: Hs nắm được các thành phần chính của TB là màng, chất nguyên sinh,
nhân
Hoạt động dạy Hoạt động học
Gv treo hình câm 3.1 yêu cầu hs chỉ rõ 3
thành phần cơ bản của TB?
Gv nhận xét thông báo đáp án đúng.
Gv cho hs quan sát cột 1;2 bảng 3.1 để
xác định các bào quan trong TB. Gv bổ
sung thêm 1 số thông tin
Hs quan sát hình vẽ. Cá nhân tự xác định
+ Màng
+ Chất tế bào
+ Nhân
Đại diện nhóm trình bày. Nhóm khác bổ
sung
Hs nghiên cứu bảng ghi nhớ kiến thức
 Màng: Có lỗ màng đảm bảo mối liên
hệ giữa Tb với môi trường trong
 Chất TB : chứa các bào quan
 Nhân TB : Trong dịch nhân chứa
NST và nhân con
* Hoạt động 2 Chức năng của các bộ phận trong TB
Mục tiêu : H/S nắm được các chức năng quan trọng của các bộ phận của tế bào
Giáo viên: 
5
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
Thấy được cấu tạo phù hợp với chức năng và sự thống nhất giữa các thành phần
của tế bào. Chứng minh: TBào là đơn vị chức năng của cơ thể

thống nhất hoạt động để tế bào thực hiện
chức năng sống
. H/s nghiên cứu bảngtự rút ra kiến thức
H/s dựa vào bảng 3 để trả lời
Thảo luận nhóm tìm câu trả lời
Đại diện nhóm trình bày các nhóm khác
bổ sung
So sánh với đáp án của nhóm
H/s ghi nhớ kiến thức
:Hoạt động 3.Thành phần hoá học của TB
Mục tiêu: Học sinh nắm đợc 2 thành phần hoá học chính của TB là chất vô cơ và
chất hữu cơ
Giáo viên: 
6
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
Hoạt động dạy Hoạt động học
? Cho biết thành phần hoá học của TB
Gv nhận xét- thông báo đáp án đúng. TB
gồm hỗn hợp nhiều chất hữu cơ và vô cơ
a, Chất hữu cơ:
+ Prôtêin: C. H. O. N. S. P
+ Gluxít: C. H. O
+ Lipít: C. H. O
+ Axít nuclếic: ADN, ARN
(prôtêin, axít nuclếic là quan trọng hơn
cả vì đây là hai thành phần chủ yếu của
cơ thể sống)
b, Chất vô cơ:
Muối khoáng chứa Ca, K, Na, Cu, Fe…
? Các chất hoá học cấu tạo nên TB có

2
, nước muối khoáng,
chất hữu cơ cho TB thực hiện các hoạt
động sống. Đồng thời nhận lấy các sản
phẩm bài tiết, CO
2
từ TB cơ thể
+ Mọi hoạt động sống của cơ thể đều có
cơ sở là các hoạt động sống của TB
IV. Kiểm tra- đánh giá
? Làm bài tập 1sgk
? Nêu cấu tạo chung của tế bào.
Giáo viên: 
7
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
"*/;&<*&
Tiết 2
)#"4
=2*&>#
Hướng dẫn hs tự xác định được tên, vị trí các cơ quan trong cơ thể người
Chứng minh được tính thống nhất trong hoạt động của các cơ quan trong cơ thể
người.
0=?*@*+
Rèn kỹ năng quan sát, nhận biết kiến thức
Rèn tư duy tổng hợp lô gíc, kỹ năng hoạt động nhóm
A&/B
Giáo dục ý thức giữ gìn bảo vệ cơ thể tránh tác động mạnh vào 1 số hệ cơ quan
quan trọng
C(D*+(3!&7#
Gv: Tranh hệ cơ quan của thú ; hệ cơ quan của người

Gv nờu cõu hi :
? C th chỳng ta c bao bcbng
c quan no ? Chc nng chớnh ca c
quan ny l gỡ ?
- Gv tng kt ý ỳng ca cỏc nhúm v
thụng bỏo ý ỳng
Hs quan sỏt tranh, hỡnh tho lunnhúm
hon thnh cõu tr li
i din nhúm trỡnh by -> nhúm khỏc b
sung gúp ý
Hs nm c :
=>Da bao bc ton b c th
C th gm 3 phn : u, thõn, tay chõn
C honh ngn khoang ngc v khoang
bng
Khoang bng: cha rut, d dy, gan, thn,
búng ỏi.
Khoang ngc: Cha tim, phi
JK1/#&L#.M"*
Hot ng dy Hot ng hc
Gv gii thiu theo ni dung thụng tin
sgk; tờn mt s h c quan trong c th
ngi
Gv treo bng ph 2 lờn bng yờu cu hs
hon thnh ct 2 vo bng
Gv ghi ý kin b sung, thụng bỏo ỏp ỏn
ỳng
Phỏt phiu hc tp :
Xỏc nh chc phn ca tng h c quan
qua sp xp cỏc ý gia h c quan v

d, Tiếp nhận và biến đổi thức ăn thành chất dinh dỡng cung cấp
cho cơ thể
e, Giúp cơ thể vận động
g, Vận chuyển các chất dinh dỡng, O
2
, và hoóc môn đến từng tế
bào, các chất thải để đa ra ngoài cơ thể
h, Điều khiển, điều hoà và phối hợp hoạt động của các cơ quan
trong cơ thể
Hot ng dy Hot ng hc
Gv đa ra đáp án: 1e, 2d, 3g, 4b, 5a,
6h
Gv giới thiệu chức năng còn lại là
của hệ sinh dục
Gv hỏi thêm
? Ngoài các cơ quan trên, trong cơ
thể còn có hệ cơ quan nào?
Gv gọi 1 hs đọc trớc lớp phần thônh
tin dới bảng (trang 9)
Gọi 1 hs khác
? Phân tích xem bạn vừa rồi đã làm
những gì khi cô gọi hỏi? Nhờ đâu
bạn ấy làm đợc nh thế?
Gv ghi mục 2
Các nhóm đổi bài cho nhau, so sánh với đáp
án của gv để đánh giá bài của bạn
Hs trả lời đợc:
. Bạn đó đã đứng dậy cầm sách đọc đoạn cô
yêu cầu
. Đó là nhờ sự phối hợp hoạt động giữa các cơ

thống nhất?
Vì các cơ quan trong 1 hệ, các hệ cơ
quan trong cơ thể có sự phối hợp hoạt
động dưới sự điều hoà của hệ thần
kinh và hệ nội tiết
IV. =S6TB/*&+/
Gv yêu cầu học sinh làm bài tập
Hướng dẫn học bài
. Học bài, trả lời câu hỏi
"*/&U*+&L
. )#"
1, =2*&>#:
Hs trình bày được cấu tạo chung của 1 xương dài từ đó giải thích được sự lớn lên
của xương và khả năng chịu lực của xương
. Xác định được thành phần hoá học của xương để chứng minh được tính chất đàn
hồi và cứng rắn của xương
2, =?*@*+
. Quan sát tranh hình, thí nghiệm -> Tìm ra kiến thức
. Có kĩ năng lắp đặt thí nghiệm đơn giản trong giờ học lí thuyết
. Hoạt động nhóm
3, &/B
Giáo dục ý thức bảo vệ xương, liên hệ với thức ăn của lứa tuổi học sinh
. C(D*+(3!&7#
Gv : Tranh vẽ hình 8.1 -> 8.4 sgk
. Mẫu vật: Hai xương đùi ếch, các đốt sống cưa đôi
. Dụng cụ: Panh, đèn cồn, cốc nước lã, cốc đựng dung dịch axít HCl 10%, đoạn dây
đồng ( hoặc thép nhỏ) một đầu quấn chặt vào que cầm, đầu kia buộc vào mẩu
xương ( ếch hoặc chân gà), một tờ giấy khổ A
4
Hs: Xương đùi ếch hay xương sườn gà

Nêu câu hỏi sgk
? Thân xương hình ống và các nan
xương có ý nghĩa gì?
Gv nhận xét - tóm tắt:
. Hình ống: Làm cho xương nhẹ và vững
chắc
. Nan xương: Phân tán lực làm tăng khả
năng chịu lực
Nêu câu hỏi:
? Người ta đã vận dụng kiểu cấu tạo
hình ống và cấu trúc hình vòm vào kĩ
Hs có thể đưa ra khẳng định
-> Chắc chắn xương phải có cấu tạo
đặc biệt
Hs nghiên cứu sgk, quan sát vật mẫu,
hình vẽ 8.1, 8.2 -> Thảo luận nhóm
thống nhất ý kiến
. Đại diện nhóm trình bày. Các nhóm có
ý kiến khác bổ sung

Thảo luận nhóm
Đại diện trình bày đán án. Các nhóm có
ý kiến khác bổ sung, hoàn chỉnh kiến
thức
Giáo viên: 
12
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
HOẠT ĐỘNG DẠY HOẠT ĐỘNG HỌC
thuật xây dựng có ý nghĩa gì? Cho ví
dụ?

tăng trưởng
. Tranh 8.5 mô tả thí nghiệm chứng
minh vai trò của sụn tăng trưởng
Gv nêu câu hỏi sgk
? Quan sát hình 8.5 hãy cho biết vai trò
của sụn tăng trưởng?
Gv đánh giá phần trao đổi của các nhóm
và giải thích
Hs nghiên cứu thông tin. Quan sát tranh
-> trao đổi nhóm dể hoàn thành câu hỏi
hoạt động.
. Đại diện trình bày đáp án, các nhóm
bổ sung, góp ý
Giáo viên: 
13
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
. Các tế bào sụn phân chia và hoá
xương làm xương dài ra. Đến tuổi
trưởng thành sự phân chia của sụn tăng
trưởng không còn thực hiện được nữa
-> Không cao thêm. Tuy nhiên màng
xương vẫn có khả năng sinh tế bào
xương để bồi đắp phía ngoài thân
xương làm cho xương to ra. Trong khi
các TB huỷ xương tiêu huỷ thành trong
của ống xương làm cho khoang xương
ngày càng rộng ra.
Gv đưa ra bài tập. Cá nhân hs hoàn
thành
Hs hoàn thành bài tập.


1- 2 hs kiểm tra độ mềm dẻo của xương
Hs bóp thử phần xương còn lại (đặt lên
giấy gõ nhẹ). Sau đó thả vào Axít HCL
=> Quan sát hiện tượng
Giáo viên: 
14
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
HOẠT ĐỘNG DẠY HOẠT ĐỘNG HỌC
? Phần nào của xương cháy có mùi
khét ?
? Tại sao khi ngâm xương lại bị dẻo và
có thể kéo dài, thắt nút ?
? Từ các kết quả thí nghiệm có thể rút
ra kết luận gì vè thành phần và tính chất
của xương?
Gv giới thiệu
+ ở xương người lớn:
. Chất cốt giao chiếm 1/3
. Chất vô cơ chiếm 2/3
+ ở xương trẻ em: Chất cốt giao chiếm
tỉ lệ cao hơn người già nên xương có
tính đàn hồi cao hơn
Liên hệ thực tế
? Tại sao xương người già lại giòn và
dễ gãy hơn xương trẻ em?
? Thức ăn có liên quan gì đến sự phát
triển của xương?
Thảo luận nhóm. Thống nhất
. Phần xương cháy được có mùi khét là

- Toàn bộ học sinh khối 8 cơ sở II, Trường THCS DTBT Chiêu Lưu năm học 2010
– 2011 và năm học 2011 – 2012.
1=X\ij\=dd
Năm học 2010 - 2011.
TT
Số
lượng
Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
sl % sl % sl % sl % sl %
8A 24 0 kk 2 8A 12 lkk 5 0k8 5 0k8
8B 24 0 kk 1 h0 11 hl8 7 0m0 5 0k8
Biểu đồ 1: Đánh giá kết quả học sinh năm học 2010 - 2011
Giáo viên: 
16
Áp dụng phương pháp quan sát trong giảng dạy sinh học 8
Năm học 2011 - 2012.
TT Số
lượng
Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém
sl % sl % sl % sl % sl %
8A 25 3 0k 7 08k 14 lnk 1 hk 0 kk
8B 21 2 ml 6 08n 11 l0h 2 ml 0 kk
Biểu đồ 2: Đánh giá kết quả học sinh năm học 2011 – 2012
Sau khi áp dụng các phương pháp trên, tỉ lệ điểm giỏi, khá, trung bình tăng lên rõ
rệt, tỉ lệ yếu kém giảm mạnh:
a=oKY
=2G"O*4
O!BS'()*+NN5"*/5*&-&2*BS,&/&"!U*&U#&#P#p*q*+
#P-("!#R&7#*&&<#&r*+#$&P#&L*  J-9#*&-"4
- Mẫu vật, tranh ảnh hay thí nghiệm phải đảm bảo độ chính xác cao, có tính

A. ĐẶT VẤN ĐỀ 1
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 3
1. Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp Quan sát 3
2. Các tiết dạy sử dụng phương pháp:"Quan sát " trong sinh học 8 4
3. Phương pháp đánh giá kết quả 16
4. Đối Tượng 16
C. KẾT QỦA S— LI˜U SAU KHI ĐÁNH GIÁ 16
D. KẾT LUẬN, ĐỀ XUẤT 17
1. Kết luận 17
2. Đề xuất 18

Giáo viên: 
19