HIỆU QUẢ CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP
ĐÓNG VAI
TRONG GIẢNG DẠY BÀI “CHÍNH SÁCH DÂN SỐ &
GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM” ( Sách GK GDCD 11)
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. 1. Lý do chọn đề tài
Điều 2 Luật Giáo dục khẳng định : Mục tiêu giáo dục là đào tạo
con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe,
thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội ; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực
của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nhằm thực hiện mục tiêu trên, môn Giáo dục công dân lớp 11 góp
phần củng cố, phát triển ở học sinh lý tưởng sống đúng đắn, những phẩm
chất và năng lực cơ bản của con người Việt Nam thời kỳ CNH, HĐH, đó
chính là những năng lực cơ bản tự hoàn thiện bản thân, giao tiếp và ứng
xử, tổ chức quản lý, hoạt động chính trị - xã hội, hợp tác và cạnh tranh
lành mạnh, định hướng lao động nghề nghiệp xã hội sau khi ra trường
Trong chương trình giáo dục công dân lớp 11 hiện hành, phần “
Công dân với các vấn đề chính trị - xã hội” được tập trung vào học kỳ II,
trong đó các chính sách của Nhà nước ta tập trung ở các bài cuối học kỳ.
Đây là những bài có nội dung không khó, nhưng là những nội dung
trong nghị quyết của Đảng được thể chế hóa thành các chính sách của
1
Nhà nước vì vậy, kiến thức các bài thường được trình bày theo một mạch
giống nhau là đi từ thực trạng đến mục tiêu rồi đến phương hướng tạo nên
sự khô khan, khó áp dụng các phương pháp dạy học tích cực.
Một trong những trăn trở của các giáo viên khi dạy các bài về
đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước ta là làm sao để bài giảng trở
nên sinh động hơn, lôi cuốn được học sinh tham gia vào các hoạt động
học tập do giáo viên thiết kế, thông qua đó giáo dục các kỹ năng sống cho
các em học sinh.

kiến thức, kỹ năng và đảm bảo mục tiêu bài học.
1. 3. Mục tiêu, phạm vi nghiên cứu
Đề tài này được chúng tôi nêu lên với mục tiêu trao đổi cùng với
các đồng nghiệp nhằm tìm ra hướng đi hiệu quả nhất cho việc đổi mới
phương pháp giảng dạy môn Giáo dục công dân hiện nay, đặc biệt là
giảng dạy phần chính trị - xã hội và pháp luật.
Phương pháp dạy học được giới thiệu tại đề tài này là phương pháp
đóng vai – một trong những phương pháp dạy học tích cực hiện nay. Với
cách thể hiện hoàn toàn mới đã được áp dụng khá thành công ở cơ sở.
Trong khuôn khổ đề tài này chúng tôi chỉ áp dụng vào một bài cụ thể của
chương trình GDCD 11 phần công dân với các vấn đề chính trị xã hội, cụ
thể là bài Chính sách dân số và giải quyết việc làm.
1. 4. Giả thiết khoa học
3
Nếu đề tài này được áp dụng rộng rãi, chúng tôi tin rằng sẽ tạo ra
những hiệu quả thực sự trong dạy và học bài Chính sách dân số và giải
quyết việc làm và các bài về đường lối chính sách khác.
1. 5. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng phương pháp phân tích,
tổng hợp; phương pháp khái quát hóa, trừu tượng hóa và phương pháp
điều tra, phương pháp phỏng vấn.
1. 6. Cấu trúc của đề tài
Đề tài gồm 3 phần:
Phần I. Đặt vấn đề
1. 1. Lý do chọn đề tài
1. 2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
1. 3. Mục tiêu, phạm vi nghiên cứu
1. 4. Giả thiết khoa học
1. 5. Phương pháp nghiên cứu
1. 6. Cấu trúc của đề tài

I.2. Phương pháp đóng vai
Phương pháp dạy học theo hình thức đóng vai là một trong những
phương pháp dạy học tích cực được áp dụng khá phổ biến trong thời gian
gần đây.
Đóng vai (sắm vai) là phương pháp dạy học nhằm tổ chức cho học
sinh thực hành, “làm thử” một số cách ứng xử nào đó trong một tình
huống giả định. Đây là phương pháp nhằm giúp cho học sinh suy nghĩ,
tranh luận sâu sắc
về một vấn đề bằng cách tập trung vào một sự việc cụ thể mà các em vừa
thực hiện hoặc quan sát được. Việc “diễn” không phải là phần chính của
phương pháp này mà điều quan trọng là sự thảo luận sau phần diễn ấy.
Đóng vai trong giảng dạy bài “Chính sách dân số và giải quyết việc
làm” (GDCD 11) rất dễ thực hiện bởi vì: Bài học gồm có 4 đơn vị kiến
thức cơ bản, đó là: mục tiêu của chính sách dân số; phương hướng của
chính sách dân số; mục tiêu của chính sách việc làm; phương hướng giải
quyết việc làm, đây là những vấn đề khá quen thuộc đối với học sinh, qua
các môn học khác và trên các phương tiện thông tin đại chúng các em
thường xuyên được tiếp cận ở nhiều gốc độ khác nhau. Mặt khác, đóng
6
vai được áp dụng theo cách của chúng tôi không tốn nhiều thời gian vì
các em đã được quan sát từ trước, trên ti vi, tức là giáo viên và học sinh
không phải tập “diễn” trước như khi đóng một tiểu phẩm, một tình huống
mà chỉ cần quán triệt ít phút sau khi kết thúc bài học ở tiết trước là các em
có thể “diễn” được. Đóng vai ở bài này được thực hiện trong toàn bộ nội
dung của bài học chứ không dừng lại ở một đơn vị kiến thức. Vì vậy, giáo
viên không phải chuẩn bị các phương pháp dạy học khác, chỉ cần chuẩn bị
các phương tiện, tư liệu để hỗ trợ các em khi cần thiết.
Quá trình thực hiện phương pháp này, các em học sinh được tranh
luận thoải mái với nhau, tạo nên không khí giờ học sôi nổi, hấp dẫn qua
đó rèn luyện cho các em kỹ năng tự tin, kỹ năng lắng nghe và kỹ năng

nên xơ cứng, thiếu lôi cuốn người học, không tạo được tính hấp dẫn, hiệu
quả đạt được không cao, nhất là ở những ngày cuối năm học, khi nắng hạ
trở nên gay gắt.
Để khắc phục thực trạng trên, trong những năm gần đây trong quá
trình giảng dạy chúng tôi thường áp dụng phương pháp đóng vai, thông
qua việc tổ chức lớp học thành một “phiên họp Quốc hội”, coi việc dạy -
học bài học này là một phiên báo cáo công tác trước Quốc hội, chất vấn ý
kiến và trả lời ý kiến chất vấn, từ đó giúp học sinh từng bước làm rõ nội
dung bài học. Với cách làm này đã góp phần làm cho bài dạy trở nên sinh
8
động, hào hứng, thu hút được một lượng đông đảo học sinh tham gia phát
biểu ý kiến.

CHƯƠNG 2. CÁC BƯỚC THỰC HIỆN VÀ NHỮNG HIỆU
QUẢ BƯỚC ĐẦU CỦA VIỆC THỰC HIỆN PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG
VAI
2.1. Các bước tiến hành phương pháp đóng vai.
Chúng ta biết rằng, trong nhiều năm qua các phiên họp Quốc hội
của nước ta thường được truyền hình trực tiếp trên các phương tiện thông
tin đại chúng, trong đó hoạt động chất vấn của các đại biểu và trả lời chất
vấn của các bộ trưởng luôn là phần hấp dẫn nhất trong các phiên họp. Một
số em học sinh thường theo dõi hoạt động này, vì vậy, khi “diễn xuất” các
em thường “bắt chước” và thực hiện rất tốt, đây là điều thuận lợi để học
sinh đóng vai. Chúng ta có thể thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Giáo viên chia lớp học thành 4 nhóm, trong mỗi nhóm cử
ra một người có khả năng trả lời tốt nhất đóng vai trò là “bộ trưởng” (để
buổi học trở nên sinh động chúng tôi thường đặt tên các bộ trưởng là: “Bộ
trưởng bộ dân số”, “bộ trưởng bộ kế hoạch hóa gia đình”, “bộ trưởng bộ
việc làm” và “bộ trưởng bộ chống thất nghiệp”) thành viên của nhóm
đóng vai trò là các đại biểu của “quốc hội”.

dẫn. (Ví dụ: đối với bộ trưởng: thưa quốc hội, thay mặt bộ dân số tôi xin
trả lời ý kiến của đại biểu bộ KHHGĐ như sau Đối với đại biểu: thưa
quốc hội, thưa bộ trưởng cho phép tôi được hỏi bộ trưởng bộ câu hỏi
là )
+ Để bảo đảm thời gian và bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng và
mục tiêu bài học giáo viên yêu cầu các em trong khi hỏi và trả lời câu hỏi
phải thảo luận, chuẩn bị trước để câu hỏi được ngắn gọn, súc tích có nội
dung trong sách giáo khoa và các vấn đề liên quan nhằm làm sáng tỏ nội
dung bài học. Mỗi nhóm chỉ được hỏi từ 3 đến 4 câu. Giáo viên dành thời
gian cho các em chuẩn bị; khi nghe câu hỏi yêu cầu các em phải ghi vào
giấy để trả lời được hết các câu hỏi
(Ví dụ: có học sinh hỏi như sau. Thưa bộ trưởng bộ KHHGĐ, bộ
trưởng nói phải làm tốt công tác thông tin, tuyên truyền cho nhân dân.
Xin hỏi bộ trưởng chúng ta phải thông tin tuyên truyền cho nhân dân
những vấn đề gì ?) Đây là câu hỏi rất hay, được học sinh đặt ra mà chúng
tôi thường gặp khi dạy.
Bộ trưởng trả lời cũng cần ngắn gọn, đầy đủ, sau đó giáo viên củng
cố thêm kiến thức cho các em.
Để học sinh hào hứng tham gia, có các câu hỏi hay và trả lời tốt
giáo viên cần tiến hành cho điểm theo nhóm (ghi điểm lên bảng), mỗi câu
hỏi hay sẽ được 1 điểm, mỗi câu trả lời đúng theo các yêu cầu được 1
điểm. Nếu một nhóm làm việc tốt sẽ có tổng điểm từ 8-9 điểm. Với cách
làm này, trong thực tế chúng tôi đã tạo ra được không khí học tập rất sôi
11
nổi, các nhóm có khi “tranh nhau” chất vấn và có em còn muốn trả lời
thay cho bộ trưởng khi thấy bộ trưởng trả lời không tốt.
Nhằm rèn luyện các kỹ năng cho học sinh giáo viên cần hướng các
em tập trung vào nội dung sách giáo khoa, và các vấn để liên quan bên
ngoài, hỏi và trả lời ngắn gọn, sửa chữa kỹ thuật hỏi và trả lời cho các em,
nếu thấy cần thiết; giáo viên phải củng cố lại kiến thức, biểu dương tinh

chăm chú lắng nghe, các em sẽ có thể cảm nhận được tốt hơn những gì
đang diễn ra trong nội tâm của người nói để có thể đáp lại một cách hiệu
quả.
Ở bài học này, mỗi em học sinh được sắm một vai diễn khác nhau
(“đại biểu” hoặc “bộ trưởng”) và liên tục có các câu hỏi (chất vấn), những
câu hỏi này được các em chuẩn bị cẩn thận trước khi hỏi vừa nhằm mục
đích để hỏi vừa nhằm mục đích ghi điểm ; những học sinh được chất vấn
phải chăm chú lắng nghe, tóm tắt được ý người hỏi và tìm câu trả lời ngắn
gọn đầy đủ nhất dưới sự điều khiển của giáo viên. Đây chính là dịp tốt
nhất để các em rèn luyện cho mình kỹ năng lắng nghe tích cực.
- Kỹ năng trình bày trước đám đông
Thông qua bài học này, một bộ phận học sinh được giáo viên chỉ
định là người trả lời các câu hỏi mà các bạn trong lớp đã chất vấn, các em
13
sẽ lựa chọn những nội dung phù hợp nhất để trả lời, nội dung trả lời có
thể dựa vào sách giáo khoa cũng có thể từ những thông tin các em có
được trong cuộc sống. Bằng cách này, nhiều em đã thực sự trưởng thành
qua các lần trả lời chất vấn.
- Kỹ năng hợp tác
Để tìm ra những câu hỏi hay, và trả lời tốt các câu hỏi đòi hỏi do
các nhóm chất vấn mỗi nhóm phải làm việc rất tích cực, khẩn trương. Mặt
khác, điểm số của các nhóm được giáo viên công bố công khai trên bảng
tạo ra sự tranh đua quyết liệt giữa các nhóm, thúc đẩy các nhóm phát huy
hết trí tuệ tập thể để ghi về cho nhóm mình tổng điểm cao nhất. Với cách
làm này đã tạo ra sự thi đua rất sôi nổi, đòi hỏi từng nhóm phải tích cực
thảo luận, bàn bạc với nhau và với quy định mỗi học sinh chỉ được hỏi
một câu nên trong nhóm có sự phân công lẫn nhau để chuẩn bị câu hỏi,
hoạt động này đã hình thành ở các em sự hợp tác tích cực trong nhóm,
khắc phục được tính hình thức trong thảo luận nhóm ở một số tiết trước.
2. 2.2 Về đổi mới phương pháp.

điểm được giáo viên cho trực tiếp trên lớp khi dạy và qua kiểm tra 15
phút như sau:
2.2.3.1. Cho điểm qua thi đua chất vấn và trả lời chất vấn
15
Với quy ước mỗi câu hỏi hay (xoáy vào nội dung SGK, phù hợp,
giúp làm sáng tỏ kiến thức bài học) được cộng 1điểm, mỗi câu trả lời hay
được cộng 1điểm. Dưới đây là tổng điểm các nhóm được ghi trên bảng
của 5 lớp đại diện cho 3 ban.
Lớp
11A 11B 11C 11D 11E
SL TL SL TL SL TL SL TL SL TL
Giỏi
8-9đ
34/45
75%
20/40
50%
45/45
100
%
25/35
71
%
28/42
67
%
Khá
7đ
11/45
25%

Giỏ
i
8-9đ
29/4
5
64.5
%
15/4
0
37.5
%
31/4
5
68
%
11/3
5
31
%
10/4
2
23.8
%
Kh
á
7đ
16/4
5
35.5
%

<5đ
0 0 0 0 0

Kết quả kiểm tra viết cho thấy tỉ lệ học sinh đạt điểm giỏi, khá
chiếm tỉ lệ lớn, học sinh ở các lớp cơ bản có trình độ nhận thức yếu hơn
đều làm bài đạt điểm trung bình trở lên, không có điểm yếu. Điều này
chứng tỏ đa số học sinh hiểu bài và vận dụng tốt vào đời sống xã hội.
17
PHẦN III: KẾT LUẬN, ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ
3.1. Kết luận:
Trong giảng dạy chương trình GDCD lớp 11 nói chung, các bài
về chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước nói riêng các giáo viên
có thể áp dụng rất nhiều phương pháp khác nhau, có phương pháp truyền
thống, có phương pháp hiện đại. Tuy nhiên, để chọn lựa được phương
pháp dạy học phù hợp, tạo ra hứng thú và hiệu quả thực sự là vấn đề
không đơn giản, trong khuôn khổ bài viết này chúng tôi muốn giới thiệu
đến các đồng chí, đồng nghiệp một phương pháp có tên gọi không mới,
nhưng được tiếp cận, thiết kế khá đặc biệt được chúng tôi áp dụng thí
nghiệm trong nhiều năm qua và được áp dụng đại trà trong năm học
2012-2013 đã thu được kết quả vượt lên cả mong muốn của chúng tôi,
mang lại hiệu quả thực sự ấn tượng, được đông đảo học sinh yêu thích,
kết quả học tập thực sự khá lên. Nếu được áp dụng chúng tôi tin rằng các
đồng chí sẽ đồng tình với chúng tôi.
Mặc dù đã có nhiều cố gắng, song bài viết chắc chắn còn mang
tính chủ quan, rất mong được các đồng chí, đồng nghiệp góp ý để chúng
18
ta có thể xây dựng nên hệ thống phương pháp dạy học phù hợp nhất góp
phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Giáo dục công dân hiện nay.
3.2. Đề xuất, kiến nghị
3.2.1. Đối với đồng nghiệp