Báo cáo s 35231 VN K hoch Hành ng v An toàn thc phm
và Sc khe nông nghip ca Vit Nam
1. Khuôn kh% i vi an toàn thc phm và s&c kh'e nông nghi(p..................................... 10
2. Yêu cu hành ng cp thit............................................................................................. 15
a) Các vn  v s&c kho) con ngi............................................................................ 15
b) Các vn  v thú y và bo v( thc v*t..................................................................... 18
c) Thi(t hi c+a các th trng ...................................................................................... 20
d) Gia nh*p WTO và Hi(p nh SPS............................................................................. 22
3. C s gi nh c+a K hoch Hành ng.......................................................................... 23
4. Ch, o và quyt sách ....................................................................................................... 24
CHNG III. T-NG C.NG PHI H/P VÀ NÂNG CAO N-NG LC PHÂN TÍCH R0I
RO TRÊN CÁC L1NH VC ........................................................................................................ 26
1. C+ng c dây chuyn nông phm....................................................................................... 26
2. Tng cng khung th2 ch................................................................................................ 30
a) Cp trung ng ......................................................................................................... 30
b) Cp t,nh và cp c s................................................................................................ 33
c) Hi(p hi sn xut và ch bin ................................................................................... 33
d) Tr3 giúp c+a cng 4ng quc t................................................................................ 35
e) S cn thit phi phi kt h3p và hài hòa hóa .......................................................... 36
3. Phát tri2n nng lc phân tích r+i ro................................................................................... 38
CHNG IV. T-NG C.NG V SINH AN TOÀN THC PHM.................................... 41
1. H( thng pháp lu*t................................................................................................................ 41
2. H( thng t%ng h3p m bo an toàn thc phm ................................................................... 42
3. Phân tích r+i ro...................................................................................................................... 44
4. Truyn thông......................................................................................................................... 45
Tr3 giúp c+a quc t ................................................................................................................. 45
CHNG V. T-NG C.NG CÔNG TÁC BO V THC V5T...................................... 47
1. H( thng pháp lu*t.............................................................................................................. 48
2. Ki2m dch và ngn ch6n ti c7a khu ................................................................................... 50
3. #iu tra và giám sát dch hi................................................................................................. 52
4. ng phó ................................................................................................................................ 56
a. T%ng quan ................................................................................................................. 56


Hp 1: H( thng bo v( nông nghi(p t%ng h3p ............................................................................ 13
Hp 2: Khung phân tích r+i ro ..................................................................................................... 14
Hp 3: By bc c bn c+a quy trình HACCP........................................................................... 15
Hp 4 : D l3ng thuc tr sâu nh hng n xut khu rau c+a Trung Quc sang Nh*t Bn . 17
Hp 5: Th trng sn phm h<u c............................................................................................ 22
Hp 6: Tuân th+ EurepGAP: Kinh nghi(m c+a Maroc và Peru ................................................. 27
Hp 7: Tìm kim các khon vi(n tr3 2 trang b phng ti(n x7 lý sau thu hoch.................... 29
Hp 8. Xut khu mng tây c+a Peru: Bài h=c thành công v thc hi(n chun hóa .................. 30
Hp 9: Vai trò c+a các hi(p hi sn xut và ch bin  Vi(t Nam .............................................. 34
Hp 10: Phân tích r+i ro: ánh giá r+i ro v b(nh l m4m long móng....................................... 39
Hp 11. Chính sách v an toàn thc phm c+a B Y t .............................................................. 41
Hp 12: Kinh nghi(m c+a B Y t trong vi(c nâng cao nh*n th&c cho ngi dân .................... 45
Hp 13. Quá trình phân tích nguy c dch hi.............................................................................. 49
Hp 14. Dch cúm gia cm: Tm quan tr=ng c+a các h( thng &ng phó và cnh báo sm........ 66
Hp 15: Bài h=c rút ra t quan h( i tác gi<a khu vc nhà nc và t nhân trong ngành Thu
sn Vi(t Nam................................................................................................................................. 73 iv
Hình

Hình 1. C cu sn phm, t l( phn trm GDP theo giá hi(n hành ............................................. 1
Hình 2: T l( phn trm dân s nông nghi(p và phi nông nghi(p trên t%ng s dân ...................... 2
Hình 3 Giá tr thng mi nông sn ............................................................................................. 4
Hình 4 Xut khu go và các sn phm nông sn chính khác ...................................................... 5
Hình 5 Kim ngch xut khu sn phm chn nuôi c+a Vi(t Nam (nghìn $) ................................. 7
Hình 6. #nh ngha dây chuyn thc phm .................................................................................. 26
Hình 7. Phân công trách nhi(m m bo an toàn thc phm c+a các B
trong dây chuyn thc phm......................................................................................................... 31

v
Li nói u
Tng kh nng tip c*n th trng trong nc và xut khu thc phm cht l3ng cao là i2m
mu cht c+a quá trình a dng hoá ngành nông nghi(p Vi(t Nam và nh v*y c@ng là iu ti quan tr=ng
2 duy trì tng trng kinh t nông thôn và xoá ói gim nghèo. Thc phm rau qu có tm quan tr=ng
ngày càng tng òi h'i phi 3c quan tâm nhiu hn ti các vn  v s&c kh'e nông nghi(p và an toàn
thc phm nhAm m bo vi(c tip c*n th trng thc phm trong nc và quc t.
Nâng cao an toàn thc phm và s&c kh'e nông nghi(p là hoàn toàn phù h3p vi các ch+  chính
trong Chin l3c v xoá ói gim nghèo và tng trng toàn di(n (CPRGS) c+a Vi(t Nam vì nó sB trc
tip (i) to iu ki(n “tng trng cao thông qua quá trình chuy2n dch sang nn kinh t th trng” (ch+
 1); (ii) h? tr3 tng trng kinh t nông thôn, và nh ó óng góp trc tip vào “hình thái tng trng
bình Cng và bn v<ng” (ch+  2); và (iii) h? tr3 “hi(n i hoá h( thng qun lý hành chính, pháp lý và
qun lý nhà nc” (ch+  3). Trong khuôn kh% này, Chính ph+ Vi(t Nam ã  ngh Ngân hàng Th gii
(WB) giúp xây dng mt K hoch hành ng v an toàn thc phm và s&c kh'e nông nghi(p.
K hoch hành ng này là kt qu h3p tác ch6t chB gi<a Chính ph+ Vi(t Nam, các c quan trong
nc và các t% ch&c tài tr3 quc t. #oàn công tác ban u c+a WB ã ti Vi(t Nam vào tháng 2/2004 và
chun b báo cáo ban u “Tiêu chun, WTO và Phát tri2n kinh t  Vi(t Nam: thách th&c và c hi”. Báo
cáo này a ra các ánh giá chung v h( thng v( sinh và ki2m dch ng, thc v*t (SPS), và rào cn kD
thu*t trong thng mi (TBT)  Vi(t Nam, nghiên c&u m&c  phù h3p c+a các h( thng này vi các
ngha v8 c+a WTO, và nêu b*t mt s các vn  cp bách liên quan ti SPS và TBT cn 3c gii quyt
liên quan ti vi(c gia nh*p WTO.
Trên c s các cuc tho lu*n gi<a B NN&PTNT và WB, hai bên ã quyt nh rAng vi(c a ra
mt k hoch hng v hành ng nhiu hn sB cung cp cho tt c các bên tham gia vào các hot ng
thng mi qua biên gii liên quan ti an toàn thc phm và s&c kh'e nông nghi(p nh<ng u tiên 4ng
b c8 th2 v các thay %i chính sách và quy ch cui cùng, c@ng nh các u tiên u t c+a khu vc công
cn thit 2 tng kh nng tip c*n th trng quc t, và nh ó áp &ng 3c các m8c tiêu  ra trong
chin l3c phát tri2n hng v xut khu c+a Chính ph+, nh 3c mô t trong k hoch 5 nm 2006 –
2010.
Mt #oàn công tác nhAm xác nh quy mô d án ã sang Vi(t Nam vào tháng 10/2004. Các thành
viên trong #oàn ã khCng nh nh<ng ý kin tho lu*n ban u nêu trên và nht trí rAng K hoch hành

Ngân hang Th gii nh các ông Steven Jaffee, Kees van der Meer và Patrice Labaste, cô Marianne
Grosclaude và các ông Stephen Mink, Laurent Msellati, và Rakesh Nangia c@ng óng góp nhiu nh*n xét
có giá tr cho d tho báo cáo. Ông Klaus Rohlvà, Giám c Ngân hàng Th Gii ti Vi(t Nam, ã a ra
nh<ng nh hng và h? tr3 quý báu trong sut thi gian xây dng KHH# này.
Trong toàn b quá trình này, V8 H3p tác Quc t, B Nông nghi(p và PTNT ã h? tr3 mt cách
có hi(u qu s liên lc ch6t chB vi tt c các các bên liên quan. Vi(c này bao g4m s tham gia ch6t chB
và liên t8c c+a các c quan an toàn thc phm và s&c kho) nông nghi(p ch+ cht nh: C8c thú y (DHA),
C8c Bo v( thc v*t (PPD), và C8c An toàn v( sinh thc phm Vi(t Nam (VFA), c@ng nh vi(c tham vn
rng rãi vi các ngành ch bin và sn xut t nhân c+a Vi(t Nam và cng 4ng các nhà tài tr3 quc t.
#oàn c@ng 3c s h? tr3 t nhiu ngu4n khác nhau, ngoài s h? tr3 t Ngân hàng Th gii, D
án RAISE-SPS c+a Vn phòng Thng mi và Phát tri2n Kinh t c+a USAID ã h? tr3 c #oàn công tác
xác nh quy mô và #oàn d tho KHH# v chuyên môn liên quan ti các i tác công cng/t nhân và
BVTV. B Nông nghi(p MD (USDA) ã h? tr3 chuyên môn trong lnh vc ánh giá r+i ro, FAO óng
góp chuyên môn trong lnh vc an toàn thc phm, và Chng trình i tác gi<a WB và Hà Lan óng góp
trong iu phi nghiên c&u và phn bao quát các vn  kinh t chung. Tuy nhiên, kt lu*n và  xut
trong báo cáo là c+a các thành viên trong oàn và không phn ánh quan i2m c@ng nh chin l3c c+a
các c quan liên quan. vii
T vit tt

AADCP Chng trình h3p tác phát tri2n ASEAN - Ôxtrâylia
ACIAR Trung tâm Nghiên c&u Nông nghi(p Quc t Ôxtrâylia
ADB Ngân hàng Phát tri2n Châu Á
AFF Hi(p hi thu sn ASEAN
AFTA Khu vc m*u dch t do ASEAN

FFA Hi(p hi lng thc và thc phm
FSPS Chng trình H? tr3 ngành Th+y sn
FMD B(nh l m4m long móng
FSM Qun lý an toàn thc phm
GAP Thc tiEn sn xut nông nghi(p tt
GDP T%ng sn phm quc ni
GMP Thc tiEn ch bin tt
GOVN Chính ph+ Vi(t Nam
ha Hecta
HACCP Phân tích mi nguy và i2m ki2m soát ti hn
HCMC Thành ph H4 Chí Minh
viii
HPAI Dch cúm gia cm
ICD V8 H3p tác quc t
IEBR Vi(n Tài nguyên Sinh h=c và Sinh thái
IFCA Liên minh các Hi(p hi thu sn quc t
IFPRI Vi(n Nghiên c&u Chính sách lng thc Quc t
IICA Vi(n liên châu MD v h3p tác nông nghi(p
ILRI Vi(n nghiên c&u chn nuôi quc t
IPM Qun lý dch hi t%ng h3p
IPPC Công c Bo v( Thc v*t Quc t
IQ Ch, s thông minh
ISO T% ch&c Tiêu chun Quc t
ISPM Tiêu chun quc t v các bi(n pháp ki2m dch thc v*t
JAS-ANZ T% ch&c ch&ng nh*n liên minh Ôxtrâylia và Niu Dilân
kg Kilôgram
MARD B Nông nghi(p và Phát tri2n nông thôn
MAS H? tr3 tip c*n th trng
MATF Tip c*n th trng và xúc tin thng mi
MFN u ãi ti hu( quc

PRA Phân tích nguy c dch hi
PROMPEX Hi 4ng xúc tin xut khu Peru
RA Phân tích nguy c
ix
RAISE Thu nh*p nông nghi(p và phát tri2n nông thôn và Môi trng bn v<ng
SARS Hi ch&ng viêm ng hô hp cp
SEAFDEC Trung tâm phát tri2n thu sn #ông Nam Á
SEAFMD Ti2u ban b(nh l m4m long móng  khu vc #ông nam Á c+a OIE
SEAPRODEX T%ng công ty Xut khu Thu sn Vi(t Nam
SEAQIP Chng trình Nâng cao Cht l3ng và Xut khu thu sn
SECO Ban Th ký quc gia v H3p tác Kinh t (ThuG SD)
SME Doanh nghi(p va và nh'
SMTQ Tiêu chun, o lng, ki2m tra và cht l3ng
SOE Doanh nghi(p nhà nc
SOFRI Vi(n Nghiên c&u cây n qu Min Nam
Sp., spp. Loài
SPS V( sinh và Ki2m dch ng thc v*t
SPSCBP Chng trình Nâng cao Nng lc SPS
STAMEQ T%ng c8c Tiêu chun, #o lng và Cht l3ng
STOFA Tng cng Qun lý Thu sn
SUFA H? tr3 nuôi tr4ng thu sn nc ng=t
SUMA H? tr3 nuôi tr4ng hi sn
TA H? tr3 kD thu*t
TBT Hàng rào KD thu*t v Thng mi
TCP D án h3p tác kD thu*t
TSV Hi ch&ng Taura do virus
UK Vng quc Anh
UN Liên Hi(p Quc
UNIDO T% ch&c Phát tri2n Công nghi(p Liên Hi(p Quc
USAID C quan H3p tác Phát tri2n Hoa KF

chun này thì các loi trái cây có giá tr cao nh vi, mng c8t và thanh long, rau các loi
và sn phm tht sB là nh<ng m6t hàng mi có tim nng xut khu.
2. Nhu cu cp thit cn phi hành ng ngay. Tuy mt s ngành ã t 3c nh<ng tin
b áng k2, nht là trong lnh vc xut khu thu sn, Vi(t Nam v>n cn phi tri2n khai
thêm các hot ng nhAm tng cng nng lc qun lý an toàn thc phm và s&c kh'e
nông nghi(p. Nh<ng lý do liên quan ch+ yu nh sau:
Y t cng ng
• T l mc các bnh có ngun gc thc phm cao: cht l3ng nc kém, công ngh( sn
xut, ch bin, marketing và bán l) kém, nht là i vi các sn phm tht và rau, là
nguyên nhân gây ra t l( các b(nh có ngu4n gc thc phm cao. Kho sát v sn phm
tht tiêu th8 ti th trng ni a cho thy 1/3 s m>u phm có phn &ng dng tính vi
khun Salmonella, trong ó 6c bi(t cao i vi tht l3n (77% có phn &ng dng tính).
#3t iu tra gn ây cho thy  Vi(t Nam bình quân có 1,5 ca tiêu chy xy ra vi m?i
ngi mt nm, trong ó khong 1/5 s ca là cn tr3 giúp y t, cao hn nhiu so vi vi
m&c bình quân ch, có 0,3 ca m?i ngi mt nm  các nc phát tri2n; và
• D lng cht c hi cao: d l3ng các cht ph8 gia thc phm, thuc bo v( thc v*t
và kháng sinh v3t m&c d l3ng ti a cho phép (MRLs) trên th trng trong nc và
quc t. M6c dù cha có s li(u chính th&c nhng kt qu c+a 2 cuc kho sát ti th
trng Hà Ni và thành ph H4 Chí Minh cho thy khong 10% m>u rau v3t chun
quc gia v d l3ng thuc, 2-3% s m>u có ch&a các loi thuc bo v( thc v*t b cm.
Không có thông tin nh l3ng v vi(c s7 d8ng kháng sinh trong sn phm tht và cá, tuy
nhiên ây c@ng 3c báo cáo là mt vn  ln.
Sc kho nông nghipt
• Dch hi thc vt vi s xut hi(n gn ây c+a mt s loài sâu b(nh l do công tác ki2m
dch ti biên gii yu nên ã gây ra nh<ng t%n tht kinh t ln i vi các m6t hàng nh
ca cao, lúa go, mía và cây n qu.
• Dch bnh ng vt. Các b(nh nh l m4m long móng, dch t l3n (CSF), cúm gia cm
ã gây t%n tht ln cho sn xut trong nc.
Tip cn th trng trong nc và quc t
• Mt c hi thng mi: ru4i 8c qu có m6t ti nhiu vùng ã gây cn tr vi(c xut khu

trng ngon m8c nh có xut khu mà các ngành cà phê, ht iu, ht tiêu và thu sn
ã ch&ng minh bAng thc t.
4. Trên c s ó, mc tiêu cui cùng ca K hoch Hành ng v An toàn thc phm
và sc khe nông nghip là nhm nâng cao mc sng ca ngi dân trong và ngoài nc
bAng cách tng kh nng tip c*n vi thc phm v( sinh an toàn, 4ng thi gim thi2u thi(t hi do
dch b(nh có ngu4n gc thc phm gây ra i vi con ngi. Mc tiêu trc mt c+a K hoch
hành ng này là:
a. Góp phn nâng cao m&c sng c+a ngi dân trong và ngoài nc thông qua ci thi(n kh
nng tip c*n ti thc phm v( sinh an toàn và gim thi2u thi(t hi do dch b(nh truyn
qua thc phm gây ra cho con ngi
b. Ti a hoá l3i ích i vi m&c sng bAng cách nâng cao kh nng tip c*n vi th trng
thc phm ni a và quc t;
c. Hn ch s phát sinh dch b(nh hi trên ng thc v*t; và
d. Tng cng nng lc c+a Vi(t Nam 2 m bo thc hi(n hi(u qu nh<ng cam kt v v(
sinh và ki2m dch ng thc v*t khi gia nh*p WTO.
5.
K hoch Hành ng này  xut các hot ng cn thit nhm ci thin vic qun
lý an toàn thc phm và sc khe nông nghip. K hoch hành ng t*p trung vào thng mi
qua biên gii, trong ó B Y t ang xây dng mt chin l3c chú tr=ng vào vi(c gii quyt các
vn  v v( sinh an toàn thc phm trong nc. Bn K hoch hành ng này kin ngh các hot
xii
ng ngn hn (di 18 tháng), trung hn (t 18 tháng n 3 nm) và dài hn (t 3 n 5 nm).
K hoch hành ng t*p trung vào các sn phm có giá tr cao (m6c dù không có ngha là loi tr
các m6t hàng nông nghi(p khác), ngoi tr th+y sn, do ngành th+y sn ã xây dng và v*n hành
h( thng SPS tt và 3c quc t công nh*n.
6. K hoch Hành ng này phù hp vi xu th toàn cu hin nay trong vic t chc
dch v an toàn thc phm và sc khe nông nghip vn c@ng ã 3c các i tác thng mi
chính c+a Vi(t Nam thc thi. #iu này bao g4m 5 nguyên tc:
• Phng thc tip cn t trang tri ti bàn n t*p trung vào vi(c ngn ch6n các mi e
do tim nng và hi(n ti v an toàn thc phm và s&c kho) nông nghi(p trên toàn b dây
xiii
Bng A. Tng hp các mc tiêu, l"nh vc u tiên chin lc và ch# s ánh giá kt qu thc
hin ca K hoch Hành ng v An toàn thc phm và sc khe nông nghip

M$C TIÊU

Hn ch tác ng ca
thc phm i vi sc
kho% ngi dân Vit Nam

y mnh xut khu các
sn phm giá tr cao

Nâng cao sc kho% nông
nghip


theo chiu d=c.
 Xây dng dây chuyn
cung &ng t%ng h3p, áp
d8ng h( thng qun lý
cht l3ng và SPS (các
h( thng HACCP)
 Nâng cao nng lc chn
oán dch b(nh thông qua
vi(c chuy2n sang h(
thng giám sát ch+ ng;
hi(n i hoá c s h tng
và trang thit b phòng thí
nghi(m; c+ng c các kênh
báo cáo và thông tin tuyên
truyn gi<a c quan trung
ng và a phng.
 Tng cng ki2m soát ti
biên gii và trang thit b
ki2m dch, kt h3p vi
giám sát và ki2m dch
vùng.
 Xây dng và hoàn thi(n
chin l3c qun lý dch
b(nh hi toàn di(n, trong
ó kt h3p hài hòa các
bi(n pháp ngn ch6n,
ki2m soát, và di(t tr.
 V*n hành Vn phòng
Thông báo và H'i áp
Quc gia v SPS

sâu b(nh phát sinh.
 #t 3c kt qu thng
mi nh mong mun khi
gia nh*p WTO

xiv
8. Tip theo là phn tóm tt các hot ng 3c  xut liên quan ti các th2 ch, qun lý,
c s h tng, kD nng và nhóm hàng u tiên. Ni dung chi tit c8 th2 hn, bao g4m trách nhi(m,
khung thi gian, h? tr3 hi(n nay và trong tng lai c+a các nhà tài tr3 3c trình bày trong ni
dung chính c+a báo cáo và t%ng h3p trong phn ph8 l8c c+a K hoch Hành ng.
(i) Th ch
• Tp trung h tr cho dây chuyn cung ng và quan h i tác gia nhà nc và t
nhân, tng cng vi(c tuân th+ các h3p 4ng hi(n v>n còn yu kém trong các tho
thu*n v dây chuyn cung &ng, giao cho các hi(p hi các nhà sn xut và ch bin
thc hi(n các hot ng nhAm nâng cao cht l3ng và ki2m soát an toàn thc phm,
4ng thi thit l*p c ch cùng u t cho c s h tng;
• y mnh hi nhp và hp tác khu vc 2 t ó gim bt chi phí cho h( thng qun
lý sâu b(nh trong khu vc, s7 d8ng mt cách hi(u qu các ngu4n lc trong ki2m soát
biên gii, vì trên toàn khu vc ASEAN, tình trng sâu b(nh  hai phía c+a ng
biên gii là tng t nh nhau. Cn lu ý rAng, c@ng chính vì lý do này mà mt s th
trng ln nh EU ã áp d8ng phng th&c tip c*n theo khu vc;
• Tng cng s phi hp liên ngành, y mnh s phi kt h3p gi<a 6 b ngành chu
trách nhi(m qun lý nhà nc v an toàn thc phm và s&c kh'e nông nghi(p; trc
mt, giao cho các c quan ch+ trì qun lý hot ng thng mi trong nc và qua
biên gii; v lâu dài, cn thành l*p mt c quan c l*p chuyên hoch nh chính
sách và giám sát kt qu thc hi(n công tác an toàn thc phm và s&c kh'e nông
nghi(p, vn là nh hng phát tri2n c+a hu ht các quc gia khách hàng tim nng
c+a Vi(t Nam. Phng th&c này m bo tính kinh t trong s7 d8ng c s v*t cht,
nâng cao hi(u qu ki2m soát dây chuyn cung &ng và m bo lu4ng thông tin nhanh
chóng. Bc quan tr=ng u tiên là cn kt h3p K hoch Hành ng này và Chin

&ng các tiêu chun ngày càng nghiêm ng6t hn i vi các cht d l3ng, rút ngn
thi hn tr li kt qu i vi nông sn ti tiêu th8 ti th trng ni a c@ng nh
ch&ng nh*n i vi th+y sn xut khu; c@ng nh m bo hi(u qu kinh t thông qua
vi(c t*n d8ng phi h3p ngu4n nhân lc và c s v*t cht c+a nhiu ngành, nhiu cp
i vi các trng h3p chn oán ph&c tp.
• V kim soát và dit tr dch bnh hi
1
xem xét th*n tr=ng và tin hành xây dng các
vùng/i2m phi dch b(nh; trong lnh vc này, ngành chn nuôi (tht l3n) có nhiu c
hi tri2n khai thc hi(n hn ngành rau qu;
• V chng nhn, m rng h( thng ch&ng nh*n hi(n thi theo tiêu chun c+a T% ch&c
Tiêu chun hóa Quc t (ISO), nht là i vi các phòng thí nghi(m thc hi(n công
tác có liên quan s&c kh'e con ngi; ki(n toàn các c quan làm công tác ch&ng nh*n;
và
• V phân tích ri ro, phát tri2n kD nng, ci thi(n kh nng kt ni và c s d< li(u
trong tng ngành 2 tin hành phân tích r+i ro + tin c*y theo yêu cu c+a th trng
quc t và h? tr3 cho vi(c ra quyt sách v lnh vc cn u tiên u t (liên quan ti
hàng hóa và hot ng); ngoài ra, cn phi nâng cao nh*n th&c v an toàn thc phm
và s&c kh'e nông nghi(p không ch, i vi ngh<ng ngi hoch nh chính sách mà
còn cho c công chúng, 6c bi(t là ngi tiêu dùng, 6c bi(t là nh<ng ngi sn xut
quy mô nh', ngi kinh doanh, và ngi tiêu dùng.
(iv) Bt cp v k nng
• V ào to, áp &ng nhu cu nâng cao kD nng ngày càng ln, nht là trong các lnh
vc nh phân tích r+i ro, h( thng giám sát và chn oán nhAm phát huy hi(u qu i
ng@ cán b nhìn chung là + thc hi(n các hot ng SPS; thêm vào ó, 2 t*n d8ng
tt hn n<a ngu4n lc ào to khan him, cn phi thay th các hot ng ào to,
t*p hun manh mún hi(n thi bAng vi(c xây dng và thc thi mt chng trình ào
to 4ng b.
(v) Phng pháp tip cn thông qua hàng hoá
• Trong quá trình trin khai K hoch Hành ng này, có th2 a vào th7 nghi(m các

ngn ch6n và ki2m soát dch hi và b(nh, v.v..); và

• Tng i chú tr=ng vào các hot ng cp quc gia và hot ng cp khu vc, phi h3p
trong khu vc vi các nc ASEAN vi h( sinh thái ging nhau và 6c bi(t là vi Trung
Quc, v phng pháp tip c*n tt nht 2 tránh s xâm nh*p sâu b(nh hi t các vùng
khác.

i vi bo v thc vt:
• Ý ngha tng i quan tr=ng c+a vi(c phát tri2n nng lc phân tích r+i ro trong các c
quan nhà nc hn là da vào nng lc t bên ngoài; và

• Ý ngha tng i quan tr=ng c+a vi(c phát tri2n các vùng phi dch hi.

i vi thú y:
• M&c  chuy2n %i t h( thng giám sát th8 ng sang ch+ ng, các khu vc a lý u
tiên cn phát tri2n u tiên (vùng tr=ng i2m chn nuôi, vùng tr=ng i2m xut khu ho6c
khu vc có nhiu h nông dân nghèo), m&c  tham gia c+a khu vc t nhân vào h(
thng giám sát; và

• T*p trung loi tr mt s dch b(nh c8 th2 (cúm gia cm, l m4m long móng b(nh New
Castle và dch t l3n) ho6c phng án xây dng vùng phi dch hi quc gia và các bi(n
pháp ki2m soát dch b(nh…

10. Trong nhiu nhu cu k trên, cn xác nh rõ ni dung u tiên. Xác nh lnh vc và
hot ng u tiên 3c coi là mt quyt sách, m6c dù quá trình này có th2 3c h? tr3 bAng các
phng pháp ánh giá nh l3ng nh phân tích chi phí/l3i ích. Kt qu ánh giá s b và
nghiêng v nh tính trong khuôn kh% K hoch Hành ng này cho thy cn u tiên vào sn
phm chn nuôi, trong ó chú tr=ng tng cng bi(n pháp bo v( và ngn nga các b(nh dch
xvii
chn nuôi (h( thng giám sát), tng cng v( sinh sn phm chn nuôi, phát tri2n các kD nng

Nh s tng trng mnh c+a toàn nn kinh t, ti2u ngành thc phm giá tr cao ã tr thành
ng lc tng trng cho ngành nông nghi(p c+a Vi(t Nam. #2 phác tho bi cnh c+a K hoch
Hành ng v An toàn thc phm và s&c kh'e nông nghi(p, chng này sB tóm tt nh<ng thay %i
chính trong nn kinh t t nc và nh<ng xu hng ch+ yu trong ngành nông nghi(p, 6c bi(t là
i vi dây chuyn thc phm ti sng có giá tr cao và vai trò c+a ngành nông nghi(p trong vi(c
to vi(c làm và gim nghèo.
Bi cnh kinh t v" mô Công cuc #%i mi vi vi(c chuy2n %i tng bc t h( thng k
hoch hoá t*p trung sang nn kinh t th trng theo nh hng xã hi ch+ ngha t nm 1986 3c
coi là khi ngu4n c+a quá trình phát tri2n kinh t xã hi c+a Vi(t Nam. Ci cách kinh t gn lin vi
chuy2n dch t c ch ph8 thuc vào nh*p khu sang c ch nh hng xut khu ã to à cho thi
kF tng trng mnh mB. Trong nm 2004, ch, sau gn hai th*p k, t%ng sn phm quc ni GDP ã
tng gp 3 ln và qui mô c+a nn kinh t t 50 t USD. T l( tng trng GDP trung bình là 7,5%
trong giai on 2001-2005 và d kin t 7,5-8,0% cho giai on 2006-2010 do s phát tri2n nhanh
chóng c+a khu vc kinh t t nhân trong nc và nc ngoài, c@ng nh m&c  hi nh*p kinh t quc
t ngày càng sâu rng sau khi Vi(t Nam gia nh*p WTO. Nm 2003, khu vc t nhân ã óng góp ba
phn nm GDP và 90% s l3ng vi(c làm. Tng trng kinh t mnh mB ã duy trì công cuc xóa
ói gim nghèo nhanh chóng: t l( dân s sng di m&c ói nghèo theo chun quc t gim mt n7a
t 58% vào nm 1993 xung còn 29% vào nm 2004
2
. Tuy nhiên Vi(t Nam v>n là mt trong nh<ng
quc gia nghèo nht  #ông Á vi GDP bình quân u ngi ch, là 600 ô la trong nm 2005.

Hình 1. C cu sn phm, t2 l phn trm GDP theo giá hin hành



0

5


2002

2003

N m

Ph?n t rm GDP theo giá hi?n hành

Nông ngh i?p

ICôn g nghi?p

D?ch v?






Ngun: Ngân hàng Phát trin Châu Á,

Tng tr*ng nông nghip. Do phn ln s tng trng c+a Vi(t Nam là nh có ngành công
nghi(p và dch v8 nên t tr=ng c+a nông nghi(p liên t8c gim, t 27% vào nm 1995 xung còn 21%
nm 2005 (hình 1). Tuy nhiên ngành nông nghi(p v>n óng vai trò quan tr=ng trong nn kinh t Vi(t
Nam vì có ti 54 tri(u ngi sng nh nông nghi(p, ông hn hCn dân s phi nông nghi(p ang ngày
càng tng vi 28 tri(u ngi (hình 2)
3
. Trong sut th*p k qua, ngành nông nghi(p bao g4m c lâm
nghi(p và ng nghi(p ã tng trng mnh so vi khu vc và quc t: m&c tng trng trung bình
hAng nm t 4,4% t nm 1996 n 2000 và 3,6% t 2001 n 2005 m6c dù g6p không ít t%n tht

qu và sn phm chn nuôi c@ng tng lên
(bng 1). L3ng ng@ cc tiêu dùng c@ng a
dng hn không ch, n thun là go, mà ã
m rng sang các sn phm khác nh ngô và
lúa mì.
4
. Nm 2003, trung bình mt h gia
ình ngi Vi(t chi cho thc phm khong
65% t%ng chi tiêu
5
, vi tc  tng mnh t
m&c nm 1988 i vi l3ng tiêu th8 thu
sn, tht l3n, tht gia cm và rau. Ngi tiêu
dùng thuc tng lp trung lu và giàu có ngày càng òi h'i thc phm an toàn và cht l3ng tt hn.
M6c dù th phn thc phm “an toàn” v>n còn thp bi chi phí cao hn t 30-50%
6
, nhng chc chn
sB tng trong thi gian ti, khi xem xét xu hng c+a các nc trong khu vc.
Bng 1 Tiêu dùng lng thc * Vit Nam (Kg/ngi/nm)

1970 1980 1990 2000 2002
T2 l tng tr*ng
trung bình hng
nm (%)
Tht gia cm
1,6 1,8 2,6 4,7 5,4 24,9
Tht ln
6,3 5,5 10,8 17,1 20,4 21,9
Qu có múi
1,7 1,5 1,7 5,2 5,2 16,4
Ngun: FAOSTAT 2005
.




0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%


Thay i cách thc cung cp. Nhu cu thay %i ã d>n ti nh<ng thay %i c bn trong lnh
vc cung &ng nông nghi(p, do sn xut ã dch chuy2n t nh<ng sn phm truyn thng nh lúa go
sang nh<ng m6t hàng có l3i nhu*n cao hn nh rau, qu, các loi ht, tht, và thu sn. Nh<ng thay
%i này mt phn là nh có công cuc ci cách kinh t, vn thúc y sn xut nông nghi(p theo 3
hng sau:

• Trc ht, do sn xut phát tri2n và ngu4n cung lúa go trong nc d4i dào, các chính sách
%i mi ã cho phép nhiu h gia ình nông thôn sIn sàng dành mt di(n tích t nht nh
2 tr4ng rau và cây n qu vi mt s bi(n pháp bo m kh nng sn xut ho6c mua go
áp &ng nhu cu trong gia ình;
• Th& hai, khi thu nh*p quc dân tng lên, các chính sách %i mi c@ng giúp tng nhu cu v
rau, qu, tht, cá do ngi tiêu dùng, nht là  khu vc thành th, òi h'i ngày càng cao v
tính a dng và an toàn trong khu phn n.
• Th& ba, do hình thành t giá hi oái thc t và t do hoá xut khu, các chính sách ci
cách ã hình thành nhiu th trng mi cho nh<ng ngi ch bin rau, qu và hi sn.
7Bng 2 T2 l din tích mt s cây tr!ng chính trong tng din tích gieo tr!ng ca Vit Nam

1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002
Go 67 66 65 65 65 64 62 61
Mía 2 2 2 3 3 3 2 3
Cà phê 2 2 3 3 3 5 5 4
Cao su 3 3 3 3 3 3 3 4
#i2u 2 2 2 2 2 2 2 2
Rau 3 3 3 4 4 4 4 4
Qu 2 2 3 3 3 3 3 4
Cây khác 19 20 19 17 17 16 19 18
Ngun: Trích d>n trong tài li(u c+a tác gi Trn Công Thng, ã d>n, 2005

9
. Tuy nhiên, lc l3ng lao ng ang b
thu hút v các vùng ô th ni có nhiu công vi(c mi và 3c tr công cao hn. Nhìn chung tc 
tng thu nh*p c+a khu vc nông thôn v>n còn rt thp, nm 2003, có khong 85% ngi nghèo sng
 nông thôn và 80% s ó làm ngh nông
10
. Dân tc thi2u s và nông dân  vùng sâu vùng xa và
min núi còn nghèo kh% hn n<a.
Trong bi cnh ó, vi(c phát tri2n phân ngành thc phm ti sng có giá tr cao là rt quan
tr=ng i vi xóa ói gim nghèo bi mt s lý do ch+ yu sau:
• To công n vic làm. Các nghiên c&u chi phí sn xut
11
cho thy canh tác cây tr4ng giá tr
cao òi h'i yêu cu lao ng cao hn nhiu so vi sn xut lng thc c bn. Ví d8 chi phí
nhân công 2 tr4ng rau, qu dao ng t 250.000 n 8.510.000 4ng/ha, trong khi ó chi phí
lao ng tr4ng lúa ch, t 470.000 n 790.000 4ng, trung bình là 500.000 4ng/ha. #i vi
các cây lng thc khác nh ngô và khoai lang, con s này ch, trên di 200.000 4ng/ha
12
.
• Tác ng ca phân b a lý. Khi th trng m rng, sn xut trái v8 ngày càng tr nên
quan tr=ng thì các vùng cao Vi(t Nam ni có t l( và khong cách ói nghèo cao nht li có
l3i th so sánh ln trong lnh vc này.
Xut khu Vi chin l3c tng trng theo nh hng xut khu c+a Chính ph+, Vi(t Nam
t mt nc nh*p khu thun tr thành quc gia xut khu hàng u (hình 3). Các sn phm xut
khu ch+ yu là go, cà phê, rau, qu, ht iu, ht tiêu, chè, lc và thu sn. Hàng nh*p khu trong
nông nghi(p ch+ yu là phân bón (628 tri(u USD nm 2003) và bông nguyên li(u (106 tri(u USD).
M6c dù giá nông sn gim sút liên t8c và ri vào kh+ng hong vào cui th*p k 90, nhng giá tr xut
khu nông nghi(p v>n tng gp ba ln (hình 3). #áng chú ý, t tr=ng xut khu nông sn ch bin
trong t%ng l3ng nông sn xut khu ã tng t 8% nm 1991 lên 40% nm 2000.
13

1971

1973

1975

1977

1979

1981

1983

1985

1987

1989

1991

1993

1995

1997

1999


mi chính c+a Vi(t Nam. K2 t khi khi COMECON s8p %, trao %i thng mi vi Nga ã gim
sút mnh t 21% nm 1996 xung còn 4% nm 2002. Trong nh<ng nm u th*p k 90 ngay sau khi
khi COMECON s8p %, hàng hóa xut khu 3c s7 d8ng 2 thanh toán các khon n3 c+a Vi(t
Nam cho các 4ng minh c@ thay vì trao %i thng mi “bAng hi(n v*t” vn 3c áp d8ng ph% bin
t trc nm 1990
14
. Vi chính sách này, nhiu ngành trc kia luôn có mt th trng m bo nay
tr nên kém cnh tranh hn so vi nh<ng ngành vn ã tham gia cnh tranh trên th trng quc t
trc ó. K2 t th*p k 90, xut khu rau, qu ã 3c khôi ph8c  m&c nht nh thông qua vi(c
tip c*n vi th trng mi  khu vc #ông Nam Á và các ni khác, c@ng nh nh có s u t cho
công ngh( ch bin, áp &ng tiêu chun HACCP và EurepGAP qua ó th'a mãn các tiêu chun v an
toàn thc phm c+a các quc gia giàu có. Quá trình chuy2n dch này còn 3c to iu ki(n bi chính
sách t do hoá xut khu c+a Vi(t Nam, theo ó các doanh nghi(p xut khu t nhân 3c phép tìm
kim th trng mi cho sn phm c+a mình. Xut khu sang Trung Quc c@ng 3c kích thích nh
khong cách a lý gn, ng biên gii chung khá dài, bên cnh ó yêu cu v cht l3ng và ki2m
dch c+a ngi tiêu dùng và thng nhân Trung Quc không cao. (Ng3c li, thc phm nh*p t
Trung Quc c@ng có m&c cht l3ng và an toàn thp). Nông sn ti sng xut sang Hoa KF, EU,
Ôxtrâylia v>n b cn tr bi các hn ch v quy nh SPS và cht l3ng nói chung.
Tng tr*ng xut khu sn phm ti sng Xu hng xut khu gn ây khCng nh tim
nng kinh t c+a Vi(t Nam trong vi(c xut khu nông sn có giá tr cao sang các quc gia giàu có.
Nm 2003 kim ngch xut khu nông sn là 3,7 t USD, tng 78% so vi nm 1997. Nh<ng m6t hàng
xut khu giá tr cao là th+y sn, cà phê, rau, qu và ht iu, h4 tiêu và ng@ cc
15
. Vi(t Nam 6c bi(t
thành công trong vi(c nâng cao th phn trên th trng th gii i vi sn phm có cht l3ng trung
bình nh go và cà phê nhng li tht bi khi tìm n nh<ng th trng cao cp, tr hàng th+y sn.
Hình 4 th2 hi(n s tng trng m*u dch c+a lúa go so vi mt s loi thc phm khác. Xut khu
th+y sn, cà phê, ht iu, ht tiêu mt s loi rau qu (phn ln là óng hp) ã tng áng k2 t gi<a
th*p k 1990 trong khi ó trao %i thng mi i vi các m6t hàng truyn thng nh go và ng
li suy gim ho6c ch<ng li.

1998

1999

2000

2001

2002

2003

 

   
!"
#$ !  %14
Stanton và các tác gi 1996.
15
S li(u Hài hoà hoá thng mi c+a Liên h3p quc, 2005.
6
Ngun: Niên giám Thng kê 2000-2005, T%ng c8c Thng kê.

Mt s yu t nh iu ki(n khí h*u thu*n l3i, chi phí lao ng thp và t canh tác hai v8 có
th2 thúc y hn n<a xut khu các m6t hàng có giá tr cao sang các nc có thu nh*p cao, và trái
cây nhi(t i c+a Vi(t Nam c@ng có s&c cnh tranh cao. Tuy nhiên, khí h*u nhi(t i c+a Vi(t Nam
và các nc láng ging làm phát sinh nhiu loài sâu b(nh nguy hi2m gây thi(t hi v kinh t. Phn ln

. Phn ln là các sn phm cht l3ng cao có
ngu4n gc ôn i t các nc thuc khi OECD.

K hoch trong tng lai B Nông nghi(p và PTNT d oán kim ngch xut khu rau c+
t 690 tri(u USD và trái cây là 350 tri(u USD vào nm 2010, nh s phát tri2n công tác nghiên c&u
và khuyn nông 2 a vào &ng d8ng các ging cao sn; ph% bin thông tin th trng; nâng cp h(
thng giao thông, các c s bo qun và ch bin; chính sách khuyn khích các doanh nghi(p trong
và ngoài nc u t vào sn xut và ch bin rau, qu xut khu. Theo k hoch, m&c u t cho
ngành sn xut và ch bin rau là 408 tri(u USD và trái cây là 42 tri(u USD. M&c u t này nhAm
giúp áp &ng yêu cu v SPS c+a các i tác thng mi c+a Vi(t Nam.
b) Cà phê, chè, các loi ht và ht tiêu
Xut khu Khác vi rau qu, xut khu các sn phm chè, cà phê và ht tiêu t m&c tng
trng mnh ngay sau khi thc hi(n chính sách m c7a. Giá trung bình mt tn cà phê ã gim do
ngu4n cung trên th trng th gii v3t quá m&c, trong khi Braxin áp d8ng công ngh( ci tin tng
nng sut và các doanh nghi(p Vi(t Nam tip t8c m rng sn xut vi chi phí h3p lý
17
. Giá ht tiêu
v>n gi<  m&c %n nh m6c dù c@ng có mt vài bin ng ln trong nh<ng nm qua. Hi(n nay, Vi(t

16
Có th2 yêu cu các tác gi cung cp s li(u nh*p khu và xut khu chi tit theo tng nc
17
Báo cáo ITS 2004.
7
Nam ang là mt trong nh<ng nc xut khu cà phê vi (robusta) ln nht và là nc xut khu tiêu
en ln nht th gii, trong khi ó xut khu chè ch, chim 3,5% th phn th gii. C8 th2:
•
Cà phê trong giai on 2001-2003, Vi(t Nam ã xut khu cà phê sang trên 60 quc gia t
giá tr 485,3 tri(u USD. Các nc nh*p khu ln nht bao g4m Hoa KF, #&c, Nh*t Bn và
tip n là các nc Châu Âu khác.

ong, là do nhu cu tht  trong nc tng mnh, tình trng dch b(nh ph% bin c@ng nh s&c cnh
tranh c+a ngành chn nuôi Vi(t Nam còn yu kém (hình 5) nên nh hng n xut nh*p khu. Cn
tin hành nghiên c&u kh nng cnh tranh c+a ngành chn nuôi nh trình bày di ây.
Hình 5 Kim ngch xut khu sn phm chn nuôi ca Vit Nam (nghìn $)

Ngu4n: FAOSTAT 2005
.

18
Trong ó khong 40,000 tn nh*p khu t Tanzania, 2 ch bin và tái xut
19
Báo cáo kho sát cung và cu thc phm ã qua ch bin và các sn phm nông nghi(p 2001.
20
B Thng Mi Vi(t nam
1000
2000
3000
4000
5000
6000
7000
8000
9000
10000
Value in $1,000
20000
40000
60000
80000
100000

tr=ng, trong ó gia súc ging 3c nh*p ch+ yu t Ôxtrâylia và Niu Dilân, l3n ging nh*p t MD,
#an Mch, B,. Gà con mt ngày tu%i nh*p ch+ yu t Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Pháp 2 ph8c
v8 chn nuôi.
K hoch phát trin trong tng lai B Nông nghi(p và PTNT d tho k hoch phát tri2n
chn nuôi, ci thi(n ging v*t nuôi, xây dng h( thng lò m% hi(n i, nâng cp các tiêu chun, quy
trình ch bin, khai thác ngu4n cung cp th&c n chn nuôi gia súc và gia cm cht l3ng cao, 4ng
thi c+ng c mi liên kt thng mi và kD thu*t gi<a nông dân và doanh nghi(p ch bin thc phm.
M8c tiêu 6t ra c+a B Nông nghi(p và PTNT là n nm 2010, tng àn bò s<a lên 200.000 con, t
sn l3ng s<a 300.000 tn/nm; sn l3ng tht l3n t 2,2 tri(u tn vào nm 2005 tng lên 3 tri(u tn
vào nm 2010; tht gia cm t 330.000 tn vào nm 2005 lên 1 tri(u tn vào nm 2010. Hu ht sn
l3ng tht 3c tiêu th8  th trng ni a. Cn tin hành nghiên c&u sâu hn v kh nng cnh
tranh c+a ngành chn nuôi Vi(t Nam. Nh<ng 6c thù v iu ki(n khí h*u và lao ng cho thy Vi(t
Nam có l3i th so sánh trong chn nuôi l3n nhng li kém thu*n l3i cho chn nuôi gia súc (bò tht và
nht là bò s<a). Kt qu nghiên c&u gn ây c+a FAO
21
và ILRI
22
, s7 d8ng kD thu*t chy mô hình
c@ng khCng nh iu này. Tuy nhiên, Chin l3c Phát tri2n Chn nuôi mi ây c+a B Nông nghi(p
và PTNT tha nh*n ngành chn nuôi thiu s&c cnh tranh, th2 hi(n rõ nht là giá thành tht l3n c+a
Vi(t Nam cao hn 60% so vi Thái Lan. Chin l3c này nhn mnh s cn thit phi gim bt chi
phí th&c n chn nuôi (giá th&c n và th&c n chuy2n %i) và ci thi(n gien.
d) Thu sn
Xut khu Xut khu cá và các m6t hàng thu sn tng khá mnh k2 t nh<ng nm 90. Nm
2003, t%ng sn l3ng xut khu cá, tôm và nhuyEn th2 t 333.000 tn vi t%ng kim ngch 1,6 t
USD, tng hn gp ôi so vi nm 1999 xut khu 134.328 tn, thu v 705 tri(u USD. Trong ó tôm
xut khu óng góp 67% t%ng kim ngch, cá phi-lê và các sn phm cá khác chim 15%, nhuyEn th2
chim 12%. Hoa KF, Nh*t Bn và Hàn Quc là các th trng quan tr=ng nht.
Nhp khu Nh*p khu cá và thu sn tng, ch+ yu là hi sn ông lnh nh cá h4i, thc
phm óng hp, nguyên li(u thô 2 ch bin (khong 60.000 tn/nm).