Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
trờng đại học ngoại thơng
khoa kinh tế ngoại thơng
khoá luận tốt nghiệp
đề tài: thu hút và sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển
chính thức (ODA) trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Sinh viên thực hiện: Đỗ Thị Thu Hiền
Lớp: Anh 2-K38A-KTNT
Giáo viên hớng dẫn: PGS. TS Vũ Chí Lộc
Hà Nội, năm 2003
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
1
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
mục lục
Lời nói đầu
.............................................................................................................
1

Ch ơng 1: Tổng quan về ODA
1.1 Khái niệm chung về ODA

SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
2
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
1.2.1.2 ODA nguồn vốn quan trọng cho phát triển kinh tế
............................................................................................................................
18
1.2.2 Vai trò của ODA đối với ngành Nông nghiệp
............................................................................................................................
19
1.2.2.1 Vị trí, đặc điểm của nghành Nông nghiệp trong nền kinh tế
..................................................................................................................
19
1.2.2.2 Nguồn vốn cho phát triển Nông nghiệp
..................................................................................................................
20
1.2.2.3 Vai trò của nguồn vốn ODA trong phát triển Nông nghiệp
..................................................................................................................
21
Ch ơng 2 : Thực trạng thu hút và sử dụng ODA trong
Nông nghiệp
2.1 Qui trình thu hút, quản lý và sử dụng ODA

Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
............................................................................................................
26
2.2.1 Thực trạng cam kết và dải ngân nguồn vốn ODA
............................................................................................................................
26
2.2.2 Nguồn vốn ODA cho vay chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn đợc
giải ngân
............................................................................................................................
29
2.2.3 Phân bổ ODA theo lĩnh vực
............................................................................................................................
30
2.3 Tình hình thu hút và sử dụng ODA trong Nông
nghiệp kể từ năm 1991 đến nay
......................................................................................................
30
2.3.1 Tổng hợp ODA theo tình trạng dự án
............................................................................................................................
30
2.3.2 Tổng hợp ODA theo lĩnh vực
............................................................................................................................
35
2.3.3 Tổng hợp ODA theo nhà tài trợ
............................................................................................................................
39
2.4 Đánh giá hiệu quả sử dụng vốn ODA trong nông
nghiệp
............................................................................................................
43

57
3.1.1 Mục tiêu phát triển của ngành giai đoạn 2001-2010
............................................................................................................................
57
3.1.2 Chiến lợc thu hút ODA trong phát triển Nông nghiệp
............................................................................................................................
59
3.2 Giải pháp thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn
vốn ODA
............................................................................................................
62
3.2.1 Những giải pháp chung
............................................................................................................................
62
3.2.1.1 Hoàn thiện khung điều phối về ODA
..................................................................................................................
62
3.2.1.2 Hài hoà thủ tục một cách làm để nâng cao hiệu quả sử dụng
ODA
..................................................................................................................
64
3.2.1.3 Thiết lập các diễn đàn cho đối thoại, chia sẻ thông tin và điều
phối
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38

76
Kết luận............................................................................................................78
Danh mục tài liệu tham khảo
Danh mục biểu đồ
Danh mục các từ viết tắt
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
6
Thu hót vµ sö dông ODA trong ph¸t triÓn N«ng nghiÖp ViÖt Nam
Thu hót vµ sö dông ODA trong ph¸t triÓn N«ng nghiÖp ViÖt Nam
SV: §ç ThÞ Thu HiÒn
SV: §ç ThÞ Thu HiÒn
–
–
Anh2
-K3
-K38
1
A
A
7
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam



Anh2
-K3
-K38
1
A
A
8
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
vốn ODA trong Nông nghiệp từ năm 1991 đến nay trong khuôn khổ những dự án
thuộc phạm vi quản lý của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, từ đó bớc đầu đề
suất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA
trong phát triển Nông nghiệp.
Bố cục của khoá luận gồm ba phần chính sau:
Chơng I: Tổng quan về ODA
Nhằm đa ra những khái niệm chung nhất về ODA, những kiến thức cơ
bản về nguồn vốn ODA ở Việt Nam cũng nh vai trò của ODA với nền
kinh tế nói chung và ngành Nông nghiệp nói riêng.
Chơng II: Thực trạng thu hút và sử dụng ODA trong Nông nghiệp
Tập trung vào phân tích, đánh giá tình hình thu hút và sử dụng nguồn
vốn ODA trong Nông nghiệp kể từ năm 1991 đến nay. Những thành
công đạt đợc, những khó khăn phải đối mặt trong quá trình thực hiện
các chơng trình dự án. Phân tích đợc nguyên nhân của thất bại, hạn chế,
từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho các dự án sau này.
Chơng III: Định hớng và giải pháp thu hút có hiệu quả ODA
Dựa trên những phân tích ở chơng II, chơng III của khoá luận tổng hợp
và đa ra một số đề suất nhằm thu hút và sử dụng nguồn vốn ODA trong
thời gian tới có hiệu quả hơn.

-K3
-K38
1
A
A
10
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Nông nghiệp là nền tảng cơ bản của mỗi quốc gia, là tiền đề không thể thiếu
để phát triển kinh tế đất nớc. ở Việt Nam, Nông nghiệp đóng một vai trò đặc biệt
quan trọng khi mà gần 80% dân số sống ở nông thôn, lĩnh vực Nông nghiệp tạo ra
công ăn việc làm cho hơn 66% lao động trong cả nớc. Nông nghiệp đóng góp 30%
giá trị Xuất khẩu, 26% tổng GDP quốc gia. Phát triển Nông nghiệp đợc coi là cơ sở
để phát triển kinh tế, thực hiện Công nghiệp hóa, Hiện đại hoá đất nớc.
[i]
Để thúc đẩy nhanh sự phát triển của Nông nghiệp, thì một yêu cầu đặt ra là
phải thu hút và sử dụng nguồn vốn có hiệu quả, nhất là khoản Nợ có vay, có trả nh
nguồn vốn hỗ trợ chính thức (ODA).
Nguồn vốn ODA đầu t vào Nông nghiệp trong vòng mời năm trở lại đây đã
không ngừng tăng lên về số lợng với sự tham gia của đông đảo các nhà tài trợ vào
nhiều lĩnh vực khác nhau. Do đó việc phân tích, đánh giá tình hình Thu hút và sử
dụng nguồn vốn ODA trong phát triển Nông nghiệp là việc hết sức cần thiết để có
đợc cái nhìn tổng quát về nguồn vốn ODA trong Nông nghiệp. Thấy đợc thực trạng,
đánh giá đợc những thành tựu, hạn chế, tìm ra nguyên nhân cũng nh các nhân tố ảnh
hởng, từ đó đề ra các giải pháp để thu hút và sử dụng có hiệu quả nguồn vốn ODA
trong phát triển Nông nghiệp nớc nhà.
Chính lý do trên đây đã thôi thúc tôi tíên hành nghiên cứu, tìm hiểu đề tài
"Thu hút và sử dụng nguồn vốn hỗ trợ chính thức trong phát triển Nông nghiệp
Việt Nam"
2.Mục đích nghiên cứu

Phát triển Nông thôn Tổng hợp
Thuỷ lợi
4.Phơng pháp nghiên cứu
Phơng pháp nghiên cứu đợc sử dụng sẽ là:
Thống kê những số liệu cần thiết, có liên quan từ những nguồn cung cấp dữ
liệu đáng tin cậy, sau đó tổng hợp lại dới dạng các biểu đồ, bảng biểu để thấy đợc
thực trạng chung. Tiếp theo đó những con số, sự kiện sẽ đợc đánh giá xem xét một
cách độc lập, riêng lẻ thông qua phơng pháp phân tích và rồi đợc khái quát hoá và
tổng hợp lại để thấy đợc bản chất, qui luật, xu hớng biến đổi chung. Để làm đợc điều
này thì việc vận dụng phơng pháp so sánh giữa các sự kiện, giữa các thời kỳ là hết
sức cần thiết.
Tóm lại khoá luận sẽ đi từ những khái niệm cơ bản, tổng quát tới những sự
kiện cụ thể, chi tiết trong lĩnh vực Nông nghiệp rồi rút ra những kết luận chung.
5.Nội dung nghiên cứu
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
12
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
chơng 1: Tổng quan về ODA
1.1Khái niệm chung về ODA
1.1.1 Định nghĩa

Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Theo nghị định 17/CP ban hành ngày 4/5/2001 thay thế cho nghị định 87/
CP của Chính phủ ban hành ngày 5/8/1997 về qui chế Quản lý và sử dụng
nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức thì: Hỗ trợ phát triển chính thức
(ODA) đợc hiểu là sự hợp tác phát triển giữa Nhà nớc hoặc Chính phủ nớc
Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam với Nhà tài trợ, bao gồm:
Chính phủ nớc ngoài
Các tổ chức liên Chính phủ hoặc liên Quốc gia
Mặc dù có nhiều quan điểm khác nhau nhng ODA có những đặc điểm
chính là:
Do Chính phủ một nớc hoặc các tổ chức cấp cho các cơ quan chính thức
của một nớc.
Không cấp cho những chơng trình, dự án mang tính chất thơng mại, mà
chỉ cấp nhằm mục đích nhân đạo, giúp phát triển kinh tế, khắc phục khó
khăn về tài chính hoặc nâng cao lợi ích kinh tế - xã hội của nớc nhận
viện trợ.
Tính u đãi chiếm trên 25% giá trị của khoản vốn vay.
1.1.2 Mục tiêu
Mục tiêu cơ bản của ODA là thúc đẩy sự phát triển bền vững và giảm nghèo
ở các nớc đang phát triển.
Thông qua viện trợ ODA, các nhà tài trợ mang đến cho các nớc đang phát
triển vốn, khả năng tiếp thu những thành tựu kỹ thuật , công nghệ tiên tiến. ODA còn
giúp các nớc nghèo hoàn thiện cơ cấu kinh tế, phát triển nguồn nhân lực và tăng khả
năng thu hút FDI
Ngoài việc lấy thúc đẩy phát triển kinh tế và phúc lợi xã hội ở các nớc đang
phát triển làm mục đích chính. Trong nhiều trờng hợp, nguồn vốn ODA còn hớng tới
những mục tiêu sau
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


khoản đó.
1.1.4 Phơng thức cung cấp
Hỗ trợ cán cân thanh toán: gồm các khoản ODA đợc cung cấp dới dạng
tiền mặt hoặc hàng hoá để hỗ trợ ngân sách Chính phủ. Thờng đợc thực
hịên thông qua các dạng:
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
15
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Chuyển giao tiền tệ trực tiếp nhận ODA
Hỗ trợ nhập khẩu ( viện trợ hàng hoá): Chính phủ nớc nhận
ODA tiếp nhận một lợng hàng hoá có giá trị tơng đơng với các khoản cam kết, bán
cho thị trờng nội địa và thu nội tệ.
Hỗ trợ theo chơng trình: Gồm các khoản ODA đợc cung cấp để thực hiện
một chơng trình nhằm đạt đợc một hoặc nhiều mục tiêu với một tập hợp
các dự án thực hiện trong một thời gian xác định tại các địa điểm cụ thể.
Nớc viện trợ và nớc nhận viện trợ ký hiệp định cho một mục đích tổng quát mà
không cần xác định chính xác khoản viện trợ sẽ đợc sử dụng nh thế nào.
Hỗ trợ theo dự án
Dự án: là một tập hợp các hoạt động có liên quan đến nhau nhằm đạt đợc một
hoặc một số mục tiêu xác định, đợc thực hiện trong một thời hạn nhất định, dựa trên

các vấn đề kỹ thuật
Viện trợ tăng cờng cơ sở
Lập kế hoạch cố vấn cho các chơng trình
Nghiên cứu trớc khi đầu t
Hỗ trợ các lớp đào tạo tham quan, khảo sát ở nớc ngoài: nh cấp học bổng
đào tạo dài hạn hoặc thiết bị nghiên cứu.
1.1.5 Các tổ chức tài trợ
Nhà tài trợ cung cấp ODA bao gồm:
Chính phủ nớc ngoài
Các tổ chức liên Chính phủ hoặc liên quốc gia, bao gồm:
Các tổ chức phát triển của Liên Hợp Quốc (LHQ) nh: Chơng trình phát
triển của LHQ (UNDP); Quĩ nhi đồng LHQ (UNICEF); Chơng trình lơng thực
thế giới (WFP); Tổ chức Lơng thực và Nông nghiệp của LHQ (FAO); Quĩ dân
số LHQ (UNFPA); Quĩ trang thiết bị của LHQ (UNDCF); Tổ chức Phát triển
công nghệ của LHQ (UNIDO); Cao uỷ LHQ về ngời tị nạn (UNHCR); Tổ
chức Y tế Thế giới (WHO); Cơ quan Năng lợng Nguyên tử Quốc tế (IAEA);
Tổ chức Văn hoá, Khoa học và Giáo dục của LHQ (UNESCO); Quĩ Quốc tế
về phát triển Nông nghiệp (IFAD); Quĩ tiền tệ quốc tế (IMF); Nhóm Ngân
hàng Thế giới (WB) trong đó có Hiệp hội Phát triển Quốc tế (IDA) và Ngân
hàng tái thiết và Phát triển Quốc tế (IBRD).
Liên minh Châu Âu (EU), Tổ chức hợp tác kinh tế và phát triển (OECD);
Hiệp hội các nớc Đông Nam á (ASEAN).
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1

SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
18
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Bên cạnh văn bản khung này, Chính phủ Việt Nam cũng đã ban hành nhiều
văn bản pháp qui khác nhằm hỗ trợ hoạt động quản lý nhà nớc ở các khía cạnh khác
nhau trong lĩnh vực sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức. Trong số này có
các văn bản về qui trình rút vốn ODA, thuế GTGT, qui chế chuyên gia nớc ngoài áp
dụng với các dự án sử dụng ODA.
Ngoài ra, do ODA đợc coi là nguồn vốn của ngân sách Nhà nớc (theo luật
Ngân sách), việc sử dụng nguồn vốn ODA cũng tuân theo các qui định chung của
Nhà nớc Việt Nam về đấu thầu và quản lý đầu t và xây dựng trong trờng hợp các qui
định này không trái với các điều ớc quốc tế mà Việt Nam ký kết hoặc gia nhập. Tơng
tự, các thủ tục về thuế nói chung hoặc thực hiện các điều ớc quốc tế về ODA nói
riêng cũng nằm trong khuôn khổ chung của hệ thống pháp luật Việt Nam.
Các hoạt động hỗ trợ trong công tác quản lý Nhà nớc về ODA:
Song song với việc kiện toàn về mặt pháp lý, Chính phủ Việt Nam đã tiến hành
một loạt các hoạt động tích cực, góp phần hỗ trợ công tác quản lý nh:
Chính phủ có sự phối hợp với các nhà tài trợ tổ chức hội nghị liên quan
đến thu hút và sử dụng. ODA, các hội nghị kiểm điểm về tình hình thực hiện
các dự án đầu t sử dụng vốn ODA.

Chính phủ quyết định chiến lợc, quy hoạch, kế hoạch thu hút và sử dụng
ODA cho từng thời kỳ, phê duyệt danh mục và nội dung chơng trình, dự án
ODA yêu cầu tài trợ cho chơng trình, dự án ODA thuộc phê duyệt của Thủ tớng
Chính phủ, điều hành vĩ mô việc quản lý, thực hiện các chơng trình, dự án
ODA, ban hành các văn bản qui phạm pháp luật về việc quản lý và sử dụng
ODA.
Bộ Kế hoạch và Đầu t, cơ quan đầu mối trong việc thu hút , điều phối, quản
lý ODA bao gồm điều phối quá trình xây dựng các chiến lợc và kế hoạch chung
của các ngành huy động vốn ODA và chỉ định các chơng trình dự án đợc u tiên
sử dụng nguồn vốn này. Bộ cũng chịu trách nhiệm chuẩn bị và đàm phán hiệp
định khung với các tổ chức tài trợ.
Bộ tài chính có vai trò là ngời đứng ra vay danh nghĩa đại diện cho Chính
phủ Việt Nam. Bộ chịu trách nhiệm về vốn đối ứng và đảm bảo thời gian cấp
vốn và các vấn đề tài chính có liên quan.
Ngân hàng nhà nớc Việt Nam đợc giao trách nhiệm đàm phán hiệp định về
ODA (vốn vay, biên bản ghi nhớ, hỗ trợ kỹ thuật) với các định chế đa phơng nh
IMF, WB, ADB. Trừ các khoản vay từ IMF còn tất cả vốn đợc chuyển cho Bộ
tài chính sau khi hiệp định có hiệu lực.
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
20
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam

đạt đợc mục tiêu phát triển, chúng ta cần một khối lợng vốn lớn đầu t toàn xã hội.
Đảng và nhà nớc ta chủ trơng huy động mọi nguồn vốn trong nớc và nớc ngoài để
đầu t phát triển: vận động và phát huy nguồn lực nội tại (vốn trong nớc) và huy
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
Bộ tài chính
Ngân hàng nhà nư
ớc
Bộ tư pháp
Bộ ngoại giao
Bộ Kế
hoạch
và Đầu tư
Cơ quan chủ
quản
Ban quản lý dự
án
Bộ tài chính ngành
Sở kế hoạch và đầu
tư
UBND cấp tỉnh
Văn phòng Chính

thiên tai để khắc phục khó khăn. Ngoài ra, nguồn vốn này cũng có thể hỗ trợ
đầu t cho các chơng trình, dự án phát triển nông thôn, cộng đồng. Loại nguồn
vốn này có qui mô nhỏ song hình thành rất đa dạng và phong phú.
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3
-K38
1
A
A
23
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Mối quan hệ giữa các nguồn vốn đầu t cho phát triển của một quốc gia có
thể đợc khái quát qua sơ đồ sau
Sơ đồ 2: Các nguồn vốn cho đầu t phát triển

Sơ đồ 2 đề cập tới những nguồn vốn chủ yếu mà một quốc gia sử dụng để đầu
t phát triển, các nguồn vốn này không đợc tách rời mà phải đợc phối hợp với nhau
một cách nhịp nhàng để đạt đợc mục tiêu phát triển chung.
1.2.1.2 ODA nguồn vốn quan trọng cho phát triển kinh tế
SV: Đỗ Thị Thu Hiền
SV: Đỗ Thị Thu Hiền


Anh2
-K3

KCN
Tín dụng
thương mại
Nguồn
NGO
24
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Thu hút và sử dụng ODA trong phát triển Nông nghiệp Việt Nam
Trong giai đoạn từ 1993 đến nay, Việt Nam đã nhận đợc sự hỗ trợ tích cực của
cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế đối với công cuộc phát triển kinh tế xã hội. Nguồn
vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA đã đóng vai trò quan trọng, góp phần giúp Việt
Nam đạt đợc tăng trởng kinh tế, xoá đói giảm nghèo và cải thiện đời sống nhân dân.
Trong những năm qua, nhiều dự án đầu t bằng vốn ODA đã hoàn thành và đợc
đa vào sử dụng, góp phần tăng trởng kinh tế, xoá đói giảm nghèo nh Nhà máy Nhiệt
điện Phú Mỹ 2-1: Nhà máy Thuỷ điện sông Hinh: Một số dự án giao thông quan
trọng nh Quốc lộ 5, Quốc lộ 1A (đoạn Hà Nội- Vinh, đoạn Thành phố Hồ Chí Minh-
Cần Thơ, đoạn Thành phố Hồ Chí Minh-Nha Trang), cầu Mỹ Thuận ; Nhiều tr ờng
tiểu học đã đợc xây mới, cải tạo lại hầu hết các tỉnh; một số bệnh viện ở các thành
phố, thị xã nh bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), bệnh viện chợ Rẫy (Thành phố Hồ Chí
Minh), nhiều trạm y tế xã đợc cải tạo hoặc xây mới; các hệ thống cấp nớc sinh hoạt ở
nhiều tỉnh thành phố cũng nh ở Nông thôn, miền núi. Các chơng trình dân số và phát
triển, chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em, tiêm chủng mở rộng đợc thực hiện một
cách có hiệu quả, hỗ trợ tích cực cho quá trình phát triển kinh tế, xã hội ở Việt
Nam.
[i]
Hiện nay Việt Nam đang trong quá trình Công nghiệp hoá và Hiện đại hóa đất
nớc. Đảng và Nhà nớc chủ chơng huy động mọi nguồn lực cho công cuộc phát triển
kinh tế, xã hội của đất nớc. Trong đó nguồn lực bên ngoài có ý nghĩa quan trọng.
ODA là một nguồn lực bên ngoài, nếu đợc kết hợp với các nguồn lực khác một cách
hợp lý và sử dụng có hiệu quả thì chắc chắn chúng ta sẽ đạt đợc kết quả cao trong