1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Về lý luận
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là vấn đề mới, liên quan đến nhiều ngành,
nhiều lĩnh vực. Thời gian qua, tại Việt Nam chưa có nhiều công trình khoa học
nghiên cứu về lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đặc biệt chưa có công
trình khoa học nào nghiên cứu về quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng của Bộ Công Thương. Nhằm tìm kiếm các giải pháp có luận cứ khoa học về
quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cũng như đề xuất
giải pháp nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
tác giả lựa chọn đề tài “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về công
tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” để nghiên cứu.
1.2. Về thực tiễn
Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là vấn đề mới không chỉ tại Việt Nam. Vấn
đề này chính thức được Đảng và Nhà nước quan tâm từ năm 1999 bằng việc Ủy ban
thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh số 13/1999/PL-UBTVQH10 ngày 27
tháng 4 năm 1999[7]. Pháp lệnh quy định rõ các quyền, nghĩa vụ của người tiêu
dùng, trách nhiệm của tổ chức cá nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ, các quyền
khiếu nại, tố cáo của người tiêu dùng và gần đây Quốc hội khóa XII kỳ họp thứ 8 đã
thông qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày 17 tháng 11 năm 2011.
Việt Nam bắt đầu mở cửa nền kinh tế theo nền kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa từ năm 1986, từ đó đến nay nền kinh tế Việt Nam luôn
đạt tốc độ tăng trưởng cao, sản phẩm sản xuất ra không chỉ đáp ứng nhu cầu
trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Bên cạnh những tích cực nền kinh
tế thị trường cũng xuất hiện những mặt trái như: tình trạng kinh doanh hàng nhái,
hàng giả, hàng kém chất lượng, không đủ điều kiện về tiêu chuẩn, quy chuẩn.
Tình trạng này đã xuất hiện tại hầu hết các địa phương trong cả nước vi phạm
đến quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng, đồng thời cũng gây hại cho doanh
nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính. Thời gian gần đây các phương tiện thông
2

nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các bộ,
ngành, tổ chức, cá nhân khác để thực hiện các nội dung quản lý nhà nước về
BVQLNTD. Trong quá trình thực thi nhiệm vụ này của Bộ Công Thương đã bộc lộ
một số hạn chế.
Đề tài sẽ làm rõ về vị trí, chức năng, vai trò, nhiệm vụ và những nội dung quản
lý nhà nước của Bộ Công Thương trong triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng để thấy được những đóng góp của Bộ Công Thương trong thời gian qua, những
hạn chế cần khắc phục, đồng thời đề xuất các giải pháp thực thi tốt hơn các nội dung
quản lý trong thời gian tới.
Hơn nữa, cuối năm 2015, cộng đồng kinh tế ASEAN sẽ được thành lập, theo lộ
trình hội nhập kinh tế khu vực ASEAN, Ủy ban bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của
ASEAN sẽ ban hành luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong khu vực. Do vậy, việc
hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương
là một tất yếu khách quan nhằm đáp ứng yêu cầu và lộ trình của quá trình hội nhập
kinh tế quốc tế trong khu vực và trên thế giới.
Vì vậy, việc nghiên cứu tìm các giải pháp có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện quản
lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam là
cần thiết, góp phần bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ngày càng tốt hơn. Với những lý
do trên, tôi lựa chọn đề tài “Hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về
công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở Việt Nam” để làm đề tài nghiên cứu
luận án Tiến sĩ kinh tế.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu nghiên cứu:
Tìm kiếm các giải pháp có luận cứ khoa học và thực tiễn nhằm đề xuất các
giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước của Bộ Công Thương về bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng ở Việt Nam.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, luận án tập trung thực hiện những nhiệm
vụ chủ yếu sau:
4

quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương từ năm 2007 đến nay và đề xuất
các giải pháp áp dụng đến năm 2025.
- Không gian nghiên cứu:
Trên lãnh thổ Việt Nam, tập trung khảo sát ở một số địa phương điển hình,
nghiên cứu kinh nghiệm ở một số nước trên thế giới có mô hình tương đồng và có
hiệu quả để định hướng cho Việt Nam.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành công trình nghiên cứu của mình, tác giả sử dụng các phương
pháp nghiên cứu sau:
4.1. Phương pháp nghiên cứu thu thập dữ liệu sơ cấp
Bên cạnh việc nghiên cứu lý luận tại bàn về các vấn đề liên quan đến công
tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tác giả còn tiến hành khảo sát điều tra thực tế
như: trao đổi với chuyên gia trong và ngoài nước hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng và trực tiếp trao đổi những cán bộ thực thi công tác bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Trung ương, địa phương, các Hội Bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng, tiến hành điều tra xã hội học với đối tượng là các Sở Công Thương
và Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cụ thể như:
Trao đổi trực tiếp với các chuyên gia và cán bộ thực thi công tác bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng tại các địa phương
- Trao đổi trực tiếp với các chuyên gia của tổ chức JICA của Nhật Bản về
kinh nghiệm triển khai công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Đối tượng trao đổi: Chuyên gia thường trú của Nhật Bản tại Cục Quản lý
cạnh tranh, Bộ Công Thương.
Câu hỏi là: Để công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đạt hiệu quả cao
cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng cần được hoàn thiện theo hướng nào? Cơ
quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương có vai
trò như thế nào với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
6
Kết quả: Để công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có hiệu quả thì cơ
quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng phải có quyền lực, có

Nội dung câu hỏi: Khó khăn của địa phương trong triển khai công tác bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng là gì? Có đề xuất gì để nâng cao hiệu quả công tác này?
Kết quả:
Chưa có bộ phận chuyên trách về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chưa
nhận được sự quan tâm đúng mức của lãnh đạo địa phương, thiếu kinh phí hoạt
động cho các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Kiến nghị là Bộ Công Thương cần phối hợp với Bộ Nội vụ sớm ban hành
thông tư liên tịch quy định rõ con người, đơn vị chịu trách nhiệm thực thi công tác
bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại các Sở Công Thương. Cần có cơ chế chính
sách hỗ trợ kinh phí, cơ sở vật chất cho các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
các địa phương hoạt động.
Điều tra xã hội học
Đối tượng khảo sát: Phát 230 phiếu điều tra tới cán bộ của 45 Hội bảo vệ
người tiêu dùng, cán bộ của 63 Sở Công Thương các tỉnh/thành phố trong cả nước.
Nội dung câu hỏi và kết quả khảo sát:
Sau khi thu thập các phiếu điều tra tác giả đã tổng hợp, phân tích và đánh giá
các dữ liệu thông qua máy tính để đưa ra các nhận định theo từng nội dung khảo sát
thu được kết quả như sau:
-Tại cơ quan anh chị có những hoạt động nào nhằm bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng?
Kết quả thu được là thành lập văn phòng giải quyết khiếu nại; Tuyên truyền
phổ biến pháp luật; Kiểm tra chất lượng hàng hóa, dịch vụ; Tư vấn cho người tiêu
dùng.
- Khó khăn của các cơ quan tổ chức trong việc triển khai công tác bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng là gì?
8
Kết quả thu được là: Nhận thức của người tiêu dùng còn hạn chế; Ý thức của
doanh nghiệp chưa tốt; Thiếu sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý nhà nước; Thiếu cơ sở
pháp lý để thực hiện; Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chưa tốt.
- Nhiệm vụ nào là nhiệm vụ trọng tâm khi triển khai công tác bảo vệ quyền

tiến hành phân tích, đánh giá, tổng hợp nhằm đưa ra các nhận định, đánh giá và đề
xuất giải pháp.
- Phương pháp mô tả thống kê
Căn cứ trên báo cáo của các địa phương, các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng tác giả đã đưa ra các tiêu chí và tổng hợp số liệu làm cơ sở cho các nhận định
và đề xuất các giải pháp cho đề tài.
10
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
1. Các nghiên cứu của nước ngoài
Http://www.answers.com/Q/What_is_the_Role_of_government_in_consume
r_protection[73]. Tại trang web nêu trên, đã nêu vai trò của Chính phủ trong bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng như là: Ban hành các quy định pháp luật để điều chỉnh
những hành vi cạnh tranh không lành mạnh nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Ngoài ra, Chính phủ còn tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người tiêu dùng về
quyền lợi chính đáng của họ.
Tại website của cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Canada:
/>k=PROTECT_RIGHTS&faq_id=4000264 [100] đã nêu Chính phủ chịu trách nhiệm
tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh, hiệu quả và cạnh tranh bình đẳng giữa nhà
sản xuất, đơn vị kinh doanh và người tiêu dùng. Chính phủ cũng phải chịu trách
nhiệm về an toàn của sản phẩm. Vấn đề an toàn bao gồm cả dán nhãn và quảng cáo
sản phẩm. Chính phủ tiến hành kiểm tra an toàn không chỉ thực phẩm, mà còn cả
thực vật và động vật tại biên giới của Canada. Nhiệm vụ này Chính phủ giao cho
Cục kiểm dịch thực phẩm Canada.
Chính quyền địa phương chịu trách nhiệm về các vấn đề kinh doanh tại các
địa phương, điều kiện về cấp phép kinh doanh cũng như các vấn đề về an toàn công
cộng. Những dịch vụ được cung cấp trên địa bàn của địa phương sẽ do cơ quan
quản lý địa phương quy định về điều kiện kinh doanh.
IOCU (1992), Cunsumers and the Environment, published by International
Organization of Consumers Unions Penang, Malaysia [70]. Đây là cuốn sách viết về
cách thức tiêu dùng để bảo vệ môi trường, do tổ chức quốc tế về bảo vệ người tiêu

vụ an toàn: Từ các đồ chơi trẻ em, đồ mỹ phẩm đến sử dụng dịch vụ chăm sóc sức
khỏe, sử dụng thực phẩm, di chuyển trên các phương tiện giao thông. Cuốn sách
đưa ra các chỉ dẫn cho người tiêu dùng sử dụng các hàng hóa, dịch vụ trong cuộc
sống sao cho an toàn và đạt được mục tiêu sử dụng.
12
- Mudah Murah & Cepat (2008), Tribunal for consumer claims, Published by
Tribunal for consumer claims, Malaysia [69]. Cuốn sách giới thiệu về phương thức
giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp nhanh chóng và tốn ít
chi phí đó là tòa án rút gọn tại Malaysia. Đồng thời cuốn sách cũng hướng dẫn
người tiêu dùng cách thức viết đơn khiếu nại, trình tự thủ tục giải quyết khiếu nại,
thủ tục điều trần, các phán quyết của tòa án rút gọn.
Nội dung các trang web, các cuốn sách, bài viết đều khẳng định vai trò Chính
phủ trong việc banh hành chính sách và thực thi chính sách, tạo lập môi trường cạnh
tranh lành mạnh, an toàn nhằm đảm bảo quyền lợi của cả doanh nghiệp và người
tiêu dùng hướng tới phát triển ổn định và bền vững của xã hội, điều đó cũng hoàn
toàn tương đồng với các quy định pháp luật của Việt Nam. Ở một số quốc gia phát
triển đã có nhiều cuốn sách, công trình nghiên cứu, thậm chí có các luật sư chuyên
nghiên cứu và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
2. Các nghiên cứu ở trong nước
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số 97-78-082 (1999), Luận cứ khoa
học của tổ chức thị trường và lưu thông một số mặt hàng thiết yếu theo yêu cầu bảo
hộ sản xuất trong nước và bảo vệ người tiêu dùng, do PGS.TS Đinh Văn Thành,
Viện Nghiên cứu Thương mại làm chủ nhiệm đề tài [12].
Đề tài được thực hiện năm 1999 tập trung vào tổ chức và lưu thông mặt hàng
thiết yếu nhằm bảo hộ sản xuất trong nước và bảo vệ người tiêu dùng. Đây là đề tài
khoa học cấp bộ đầu tiên đề cập đến vấn đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Vấn
đề bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong đề tài này được đặt trong mối quan hệ
với bảo hộ sản xuất trong nước. Đề tài đã đề cập đến một số vấn đề ảnh hưởng đến
quyền lợi người tiêu dùng như: chống nâng giá, ép giá, được sử dụng hàng hóa có
chất lượng, được bảo hành, được cung cấp đầy đủ thông tin về công dụng, quy cách

tiêu dùng của cơ quan quản lý nhà nước, của các tổ chức xã hội, một số vấn đề đặt
ra. Phần II của cuốn sách giới thiệu về hướng dẫn của Liên hiệp quốc về công tác
14
bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Phần III cuốn sách giới thiệu về các văn bản pháp
luật hiện hành liên quan đến công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Cuốn sổ tay công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã cung cấp cho
người đọc những kiến thức cơ bản về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo hướng
dẫn của Liên hiệp quốc và các văn bản pháp luật có liên quan.
- TS. Đinh Thị Mỹ Loan (2007), Hỏi – đáp về quyền lợi người tiêu dùng,
Nhà xuất bản Lao động – Xã hội, Hà Nội [28].
Đây là cuốn sách được soạn thảo công phu với các câu hỏi và trả lời về
những nhóm đối tượng trực tiếp liên quan đế công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu
dùng như quyền, trách nhiệm của người tiêu dùng, trách nhiệm của các tổ chức, cá
nhân sản xuất kinh doanh hàng hóa dịch vụ, trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà
nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, giải quyết khiếu nại và xử lý vi phạm
trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ mã số 2006-78-013 (2007), Hoàn thiện
pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở VN trong bối cảnh hội nhập kinh tế
quốc tế, do TS. Đinh Thị Mỹ Loan - Cục Quản lý cạnh tranh làm chủ nhiệm đề tài,
Hà Nội [10].
Đề tài đã tập trung làm rõ các vấn đề sau: lý thuyết về NTD và sự cần thiết
phải bảo vệ quyền lợi NTD trong nền kinh tế thị trường và bối cảnh hội nhập kinh
tế quốc tế; Đánh giá khách quan thực trạng pháp luật và thực thi pháp luật bảo vệ
quyền lợi NTD, nêu bật những bất cập và nguyên nhân của những bất cập này; Tìm
hiểu kinh nghiệm xây dựng pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD một số nước và rút ra
bài học kinh nghiệm cho Việt Nam; Đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện
pháp luật bảo vệ quyền lợi NTD Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Đây là đề tài tương đối công phu, nghiên cứu về sự bất cập của các văn bản
pháp luật hiện hành về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước thực tiễn phát triển
kinh tế của đất nước, tác giả đã phân tích kinh nghiệm xây dựng của các nước tiên

về trách nhiệm sản phẩm của một số hệ thống pháp luật trên thế giới về bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng, thực trạng pháp luật về chế định trách nhiệm sản phẩm ở
16
Việt Nam và tình hình thực thi trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp. Trên cơ sở
các phân tích trên tác giả đưa ra giải pháp hoàn thiện cơ chế pháp lý về trách nhiệm
sản phẩm nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ người tiêu dùng ở Việt Nam.
Đề tài đã tập trung nghiên cứu về một trong bốn nhóm đối tượng mà luật bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng đưa ra, đó là trách nhiệm sản phẩm của doanh nghiệp
với người tiêu dùng. Trong đó, tác giả đã khái quát các quy định của pháp luật Việt
Nam và thế giới của doanh nghiệp đối với người tiêu dùng, những kẽ hở pháp luật
cần hoàn chỉnh để đảm bảo quyền lợi người tiêu dùng.
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường mã số LH-2010-03/ĐHL-HN
(2011), Nghiên cứu vai trò của hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong việc bảo
vệ người tiêu dùng ở Việt Nam, do TS. Nguyễn Thị Vân Anh – Giảng viên đại học
Luật làm chủ nhiệm đề tài, Hà Nội [8].
Đề tài phân tích khái quát về các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt
Nam, những nhiệm vụ của hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (như tuyên truyền
phổ biến pháp luật bảo vệ người tiêu dùng, tư vấn, giải quyết khiếu nại người tiêu
dùng, thực hiện chức năng phản biện với các quyết định, chủ trương chính sách của
nhà nước, hợp tác quốc tế trong lĩnh vực bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng), những
khó khăn, tồn tại mà các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gặp phải, đề xuất để
các tổ chức xã hội hoạt động tốt hơn.
Đề tài là công trình khoa học nghiên cứu về các hội bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng tại Việt Nam, trong đó đã chỉ ra đầy đủ chức năng nhiệm vụ của các hội
bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, các hoạt động của hội trong thời gian qua, những
khó khăn, tồn tại cũng như đề xuất để hội phát huy vai trò trong thời gian tới.
- Đề tài cấp Bộ mã số 24.12.RD/HĐ-KHCN (2012), Nghiên cứu các phương
thức giải quyết tranh chấp giữa người tiêu dùng và cá nhân, tổ chức kinh doanh để
thực thi luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, do TS. Vũ Thị Bạch Nga, Cục Quản
lý cạnh tranh làm chủ nhiệm đề tài, Hà Nội [11].

của luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa
dịch vụ có rất nhiều trách nhiệm như trách nhiệm cung cấp thông tin, trách nhiệm
18
bảo hành, trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết tật, trách nhiệm bồi thường hàng
hóa có khuyết tật gây ra…
Về các tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã được nghiên
cứu dưới góc độ các hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Về khía cạnh các hội
được nghiên cứu khá kỹ, tuy nhiên chưa đề cập đến các tổ chức xã hội khác không
phải là hội nhưng cũng tham gia vào công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng như
câu lạc bộ tiêu dùng nữ, các tổ chức xã hội về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
được thành lập tại các đài truyền hình, báo, các doanh nghiệp.
Về các hình thức giải quyết khiếu nại, đây là Đề tài nghiên cứu của Cục
Quản lý cạnh tranh. Đề tài đã khái quát các phương thức giải quyết khiếu nại của
người tiêu dùng, những tồn tại, kết quả trong công tác giải quyết khiếu nại của
người tiêu dùng, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm giúp người tiêu dùng
trong quá trình giải quyết tranh chấp với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa
được hiệu quả hơn.
Các đề tài, tài liệu trên đây mặc dù không trực tiếp viết về hoàn thiện quản lý
nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Bộ Công Thương, nhưng đều
viết về các đối tượng tham gia công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng của Việt
Nam. Do vậy các kết quả nghiên cứu của các đề tài, tài liệu nêu trên đều là những
tài liệu tham khảo hữu ích cho nghiên cứu đề tài luận án và có thể kế thừa phát triển
thêm các kết quả nghiên cứu đã có.
Khoảng trống chưa được nghiên cứu
- Kinh nghiệm thế giới trong việc xây dựng cơ quan quản lý nhà nước về bảo
vệ quyền lợi người tiêu dùng, hiện nay trên thế giới có các loại mô hình nào, ưu
điểm nhược điểm của từng loại mô hình, mô hình nào có thể áp dụng cho Việt Nam
trong quá trình xây dựng phát triển nền kinh tế đất nước trong quá trình hội nhập
nền kinh tế thế giới;
- Quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Việt Nam trong

NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
1.1. Sự cần thiết của việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong nền
kinh tế thị trường
1.1.1. Khái niệm người tiêu dùng, quyền và nghĩa vụ của người tiêu
dùng
1.1.1.1. Khái niệm người tiêu dùng
Người tiêu dùng là bất cứ ai trong chúng ta khi mua hàng hóa dịch vụ hoặc
được cho, tặng hàng hóa dịch vụ để sử dụng vì mục đích tiêu dùng cho cá nhân
hoặc hộ gia đình. Trên thế giới luật bảo vệ người tiêu dùng của các quốc gia cũng
đều quy định người tiêu dùng với những nội dung cơ bản như: “Người tiêu dùng là
cá nhân mua sử dụng hàng hóa dịch vụ, không vì mục đích kinh doanh”
Theo Chỉ thị số 1999/44/EC của nghị viện Châu Âu và Hội đồng Châu Âu
ngày 25/5/1999 định nghĩa người tiêu dùng như sau:
Người tiêu dùng là bất kỳ người nào thực hiện việc mua hàng theo hợp đồng
được quy định bởi Chỉ thị này, thực hiện vì mục tiêu không liên quan đến thương
mại, kinh doanh hay nghề nghiệp.
Theo luật bảo vệ người tiêu dùng Malaysia năm 1999 thì người tiêu dùng
được định nghĩa như sau:
Người tiêu dùng là người nhận hàng hóa hoặc dịch vụ để sử dụng cho mục
đích cá nhân, sử dụng trong hộ gia đình, sử dụng hoặc tiêu dùng và không sử dụng
hàng hóa hoặc dịch vụ vào mục đích thương mại, tiêu dùng cho quá trình sản xuất.
Theo luật bảo vệ người tiêu dùng của Singapore hay luật thương mại bình
đẳng của Singapore năm 2003, người tiêu dùng được định nghĩa như sau:
“Người tiêu dùng là cá nhân nhận hoặc có quyền nhận hàng hóa và dịch vụ
từ người cung cấp hoặc có nghĩa vụ thanh toán cho người cung cấp đối với hàng
21
hóa, dịch vụ mình đã mua tặng cho cá nhân khác và các hoạt động tiêu dùng đó
không nhằm mục đích kinh doanh”.
Theo quy định của Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng Việt Nam, người
tiêu dùng được hiểu như sau:

- Quyền được giáo dục, đào tạo về tiêu dùng;
- Quyền được có môi trường sống lành mạnh và bền vững.
Những quyền này là cơ sở để các nước xây dựng chính sách bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng cũng như hoạt động của các tổ chức quốc tế về bảo vệ quyền lợi
người tiêu dùng.
Tại Việt Nam, trên tinh thần tiếp thu và học hỏi những tiến bộ trên thế giới
và đúc kết kinh nghiệm sau hơn 10 năm thực thi pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng, ngày 17 tháng 11 năm 2011, Quốc hội khoá XII kỳ họp thứ 8 đã thông
qua Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng [5], trong đó tại Điều 8 quy định các
quyền của người tiêu dùng như sau:
Trong 8 quyền theo bản hướng dẫn của liên hiệp quốc có quyền được thỏa
mãn những nhu cầu cơ bản và quyền được có môi trường sống lành mạnh và bền
vững đã được quy định cụ thể trong Bộ Luật dân sự năm 2005, và Hiến pháp năm
1992 sửa đổi và bổ sung năm 2013, nên Luật này không quy định thêm mà cụ thể 6
quyền còn lại thành 8 quyền sau:
- Được bảo đảm an toàn về tính mạng, sức khoẻ, tài sản và các quyền, lợi ích
hợp pháp khác khi tham gia giao dịch, sử dụng hàng hoá, dịch vụ do tổ chức, cá
nhân kinh doanh hàng hóa dịch vụ cung cấp;
- Được cung cấp các thông tin chính xác và đầy đủ;
- Được Lựa chọn hàng hoá, dịch vụ;
- Được góp ý kiến với tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ;
- Được tham gia xây dựng và thực thi chính sách, pháp luật về BVQLNTD;
- Được yêu cầu bồi thường thiệt hại;
- Được khiếu nại, tố cáo, khởi kiện;
- Được tư vấn, hỗ trợ, hướng dẫn kiến thức về tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ.
23
Như vậy, theo quy định tại Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì người
tiêu dùng Việt Nam cũng có những quyền như những người tiêu dùng tại các quốc
gia khác trên thế giới.
 Lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng

tin của người tiêu dùng; Trách nhiệm cung cấp thông tin cho người tiêu dùng (về
giá, nhãn mác, cảnh báo khả năng nguy hiểm, linh phụ kiện thay thế, điều kiện bảo
hành, hợp đồng theo mẫu, điều kiện giao dịch chung); Trách nhiệm liên đới của bên
thứ ba; Trách nhiệm bồi thường thiệt hại; Trách nhiệm thu hồi hàng hóa có khuyết
tật
Trong trường hợp các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không
thực hiện đúng các trách nhiệm trên gây ảnh hưởng đến lợi ích hợp pháp của người
tiêu dùng, thì người tiêu dùng được pháp luật bảo vệ.
 Nghĩa vụ của người tiêu dùng
Bảo vệ người tiêu dùng là cần thiết, vì sự phát triển, tiến bộ của xã hội tuy
nhiên không phải vậy mà bảo vệ người tiêu dùng thái quá gây ảnh hưởng đến doanh
nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính. Với quan điểm như trên, trong Luật Bảo vệ
quyền lợi người tiêu dùng đã đưa ra những nghĩa vụ bắt buộc với người tiêu dùng.
Người tiêu dùng phải có trách nhiệm với chính bản thân mình, phải tự bảo vệ mình,
phải có kiến thức khi tiêu dùng, phải có trách nhiệm tố giác hành vi sai trái ảnh
hưởng đến người tiêu dùng, không được lợi dụng pháp luật về bảo vệ người tiêu
dùng để làm ảnh hưởng đến uy tín danh dự của các tổ chức cá nhân kinh doanh
chân chính cũng như quyền và lợi ích chính đáng của nhà nước. Người tiêu dùng có
các trách nhiệm như sau:
- Người tiêu dùng không được lợi dụng các quy định về bảo vệ quyền lợi người
tiêu dùng để xâm hại quyền và lợi ích chính đáng của Nhà nước và các tổ chức, cá
nhân khác.
- Người tiêu dùng phải tự bảo vệ mình trong việc tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ;
thực hiện đúng và đầy đủ các hướng dẫn về phương pháp sử dụng hàng hóa, dịch vụ;
25
không tiêu dùng hàng hóa, dịch vụ gây tổn hại đến môi trường, trái với thuần phong
mũ tục, gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe của mình và cộng đồng.
- Người tiêu dùng phải thông tin cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi phát
hiện hàng hóa, dịch vụ lưu hành trên thị trường không đảm bảo an toàn, gây thiệt hại
hoặc đe dọa gây thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ và tài sản cho người tiêu dùng, hành