B GIO DC V O TO B NễNG NGHIP & PTNT
HC VIN NễNG NGHIP VIT NAM

****
NGUYN VN MINH
giải pháp nhằm hạn chế
tình trạng nợ đọng và trốn đóng bhxh
ở huyện hiệp hoàtỉnh bắc giang
CHUYấN NGNH: QUN Lí KINH T
M S: 60.34.04.10 Ngời hớng dẫn khoa học:
PGS - TS Mai Thanh Cúc


Trước hết với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin gửi lời
cảm ơn đến Phó giáo sư – Tiến sĩ Mai Thanh Cúc, người đã hướng dẫn và
giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn các thầy giáo, cô giáo bộ môn khoa Kinh tế -
Phát triển Nông thôn Học viện Nông Nghiệp Việt Nam.
Tôi xin trân trọng cảm ơn Uỷ ban nhân dân huyện Hiệp Hòa, Bảo hiểm
xã hội tỉnh Bắc Giang, lãnh đạo, cán bộ viên chức BHXH huyện Hiệp Hòa,
phòng Lao động Thương Binh & Xã hội, phòng Kinh tế - Hạ tầng, chi cục
Thuế, chi cục Thống kê, các đơn vị doanh nghiệp, đơn vị sử dụng lao động
trên địa bàn huyện Hiệp Hòa đã giúp đỡ và cung cấp số liệu thực tế và những
thông tin cần thiết để tôi hoàn thành luận văn này.
Cuối cùng, tôi xin cảm ơn tới toàn thể gia đình, người thân cùng toàn thể
đồng nghiệp, bạn bè đã động viên tôi trong suốt thời gian nghiên cứu đề tài
luận văn này.
TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Minh
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page iii

MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh mục bảng vi
Danh mục sơ đồ và đồ thị vii

N 3:" %=@F ;-7898!
E:+"B
N 3"78988GB
N 3"78988)<
O 7$"&E+"P @:8:
8<7MP;"$#;
P7898*
3. Đặc điểm địa bàn và phơng pháp nghiên cứu 36
Q"R6N
Q"S 1-HTCN
(( R6U'5/ 78988:
8&VN
G1#:" 7898@:O
* G5W6C"(@O
)5(?
)5(F"?
)5('&'(B
)5(;0X#'/:B
* Y/:B
2 Y/:'5*Z
8:(K*
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page v

 G(K@:*
3.3.2. Các chỉ tiêu tương đối 43
4.1. Khái quát về tình hình kinh tế - xã hội ở huyện Hiệp Hòa 46
* Đặđể" ềự[#D\'ố#(;$*N
* AA(;$#HTC*O
* S;!F7898J@:8:8<2Z

7%*NY5 RF ;@&!ZZcZ2N
7%*OaY%789877]d&$/&!A#WHT
C2O
7%*?Y78987898@:8:8<d&$/&!
AWHTCUZZcZV2O
7%*BaAAF7898!7898@:8:8<=(
1"UZZcZV2B
7%*ZaYe+;-7898J@:8:8<NZ
7%*Y5 Re+"7898!R6@:8:
8&N
7%*Y5 Re+"7898!R6@:8:
8&N
7%*WYe_eOZ
7%**;AC@"Xe+O
7%*2W'Ye_e6 (/07898 .
2Ze+;O
7%*Na3=%$";(5 Re+UZZcZVO
7%g*O$=%$";/  :/07898
J"C'e+O

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page vii

danh môc s¬ ®å vµ H×NH

STT TÊN SƠ ĐỒ VÀ HÌNH TRANG
Sơ đồ 1.1: Quy trình quản lý thu 19
Y5ha7C"(@W7898@:8:8<?
Hình 3.1 Bản đồ hành chính huyện Hiệp Hoà 49


6% /;C'HTCUiY98V^"%"6%&0['
&;:[/&Cj(J(C7898#
%TH(Rak7%&"HTC/'(/.% 
.-l6%&%"WR['&[/&C#WR
;R#;0S&HTC#Pm@'S:H]@DS.#6%& :W
=nU7C  ;R BBO#K R2 GopT$qR ;\V+
$.@"!'5R;[#(l$
Hd/r#(=:/&Cs;JD! !
5e& 0@'(7898%$Xt(; 'IW#
6W'&j .t[$u(;$cHTC.
8:8&/@:-'S@DR"! 5$d&
.X:-#:!-# :A($X:#
(/vT P/S//&C/.;&,
1"=#'(7898-#X(=%/47898!@:
8:8<-;T!,($/:#'5 R#
'[#'"7898@1#1"'&51";.#
/"h1/;\;:#=@/#C7898[/&C
U+_V%"6%&#WR
@ # , 1" l ]@  5 R# D& : Ue+V 
$X"P=@R(/0 7898#A;!F#
;-7898@W6#1Jl(R5;
&K@ooZ;R6@:8:8<-?Be+
&!CC%"78986L6CA-2Be+
Hc vin Nụng nghip Vit Nam Lun vn Thc s Khoa hc Kinh t
Page 2

U" ?*wV ; - 7898# ' /& C ; - / N?2 [e+
"7898-Z5 Re+U!x/:2#?w;W'5 R
1 $4 &! C $ D& - 'I D /&C ; R 6V
@ooZW'5 Re+7898 .W'/;:

CT" "78986L6C;R6@:8:
8<
c0; :F#;-78986L6C
J(5 RD&:;&-0;J(5 R&=D&#
X@;(:",!#X@Wl;R6@:8:8<
1.3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
cECD#0;#((S;!F
;-7898J(5 R#e+;R6@:8:8<
cE$X#S:;R6@:8:8&#]
'/:;&*1"tZZcZ
1.4. Những đóng góp mới của luận văn
cM-l:- ], /4/0 Sz
7898#7898#/ F#;-7898
c3=%K;,"QS#,!l%
&:;& :W=%/47898 %=@F#
; - 7898 ! @: 8: 8<# = - ;P ; , 6 F $
:"
cH,%( ,$R- 0D &
SS:X(=%/47898#!F ;
-7898;R6@:8:8<h[P(@%#
=@#( 1 /" 1 ;& : &! R
'((;$HTC@:
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 4

1.5. KÕt cÊu cña luËn v¨n
+&l$/0 D"/:"$%&#/0 1h"*l
cJl
cW=/:
cQ )5(

X/!;%;8:"#'%#!/&
CH%@;W6E .X#/5;%-F$X
%"6%&C'"AsC'AF" &
-#+.s.$X=]"@P|F
;.AA-#X]/$/! .5;#P
|/r#/0;(=fP|#;["#[6R!_0;
(W5 0C"F["#;S( .
.a<1/5#%"[/"#/0(WX&
'@/;-W6R.(0":M
X]$X<=@/"<6RWQ]r
,. @;l";F#']'LG(C;
X]Dz;@;C/. -(C"Q
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 6

['$cHTCe& 0@/P@+.T%;: 
<"]rYS:@"C"Q/"1 ;<
.#"Q$(6C%. .%--"C$&%
R(+0/ :@%.#
"+&h--.#A=f<
-'S"--6W't]'(+.$l+h
=f@^"%"6%&['&+_$ $X "@Q%,
66/G[,"=:;6C-";;&#6/
[/&CD;%#C'[/&C A
F@%"6%&WRM.s@"A-/ 
6%& :#'%H$D&Dz;6A[#;(,'(&;C
$XlEA 0@h=f:0;/0@
/. -3%1%=@(('/.=f@
%"6%&-/h'S;[7898
Bảo hiểm xã hội ra đời và lan rộng rất nhanh. Quá trình phát triển của

[4]
.
- Ngày 25/6/1952, hội nghị toàn thể của tổ chức lao động quốc tế (ILO)
đã thông qua công ước số 102 (công ước về ASXH).
Ở Việt Nam, BHXH đã có mầm mống dưới thời phong kiến Pháp thuộc.
Sau cách mạng tháng 8/1945 thành công, trên cơ sở Hiến pháp năm 1946 của
nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Chính phủ đã ban hành một loạt các sắc lệnh
quy định về các chế độ trợ cấp ốm đau, tai nạn, hưu trí cho công nhân viên
chức Nhà nước (Sắc lệnh 29/SL ngày 12/3/1947; Sắc lệnh 76/SL ngày
20/5/1950 và Sắc lệnh 77/SL ngày 22/5/1950). Cơ sở pháp lý tiếp theo của
BHXH được thể hiện trong Hiến pháp năm 1959 đã thừa nhận công nhân viên
chức có quyền được trợ cấp BHXH. Quyền này được cụ thể hóa trong Điều lệ
tạm thời về BHXH đối với công nhân, viên chức Nhà nước, ban hành kèm theo
Nghị định 218/CP ngày 27/12/1961 và Điều lệ đãi ngộ quân nhân ban hành
kèm theo Nghị định 161/CP ngày 30/10/1964 của Chính phủ. Suốt trong những
năm tháng kháng chiến chống xâm lược, chính sách BHXH nước ta đã góp
phần ổn định về mặt thu nhập, ổn định cuộc sống cho công nhân viên chức,
quân nhân và gia đình họ, góp phần rất lớn trong việc động viên sức người, sức
của cho thắng lợi của cuộc kháng chiến chống xâm lược thống nhất đất nước.
Từ năm 1986, Việt Nam tiến hành cải cách kinh tế và chuyển đổi nền
kinh tế từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường, sự thay đổi
mới về cơ chế kinh tế đòi hỏi có những thay đổi tương ứng về chính sách xã
hội nói chung và chính sách BHXH nói riêng. Hiến pháp năm 1992 đã nêu rõ:
“Nhà nước thực hiện chế độ BHXH đối với công chức Nhà nước và người làm
công ăn lương, khuyến khích phát triển các hình thức BHXH khác đối với
người lao động” [18]. Trong văn kiện Đại hội VII của Đảng Cộng sản Việt
Nam cũng đã chỉ rõ “Cần đổi mới chính sách BHXH theo hướng mọi người
lao động và các đơn vị kinh tế thuộc các thành phần kinh tế đều có nghĩa vụ
Hc vin Nụng nghip Vit Nam Lun vn Thc s Khoa hc Kinh t
Page 8


Hai là, mối quan hệ giữa các bên trong BHXH phát sinh trên cơ sở quan
hệ lao động và diễn ra giữa 3 bên: Bên tham gia BHXH, bên BHXH và bên
được BHXH. Bên tham gia BHXH có thể chỉ là NLĐ hoặc cả NLĐ và người
SDLĐ. Bên BHXH (bên nhận nhiệm vụ BHXH) thông thường là cơ quan
chuyên trách do Nhà nước lập ra và bảo trợ. Bên được BHXH là NLĐ và gia
đình họ khi có đủ các điều kiện ràng buộc cần thiết.
Ba là, những biến cố làm giảm hoặc mất khả năng lao động, mất việc
làm trong BHXH có thể là những rủi ro ngẫu nhiên trái với ý muốn chủ quan
của con người như: ốm đau, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp Hoặc cũng
có thể là những trường hợp xảy ra không hoàn toàn ngẫu nhiên như: Tuổi già,
thai sản v.v Đồng thời những biến cố đó có thể diễn ra cả trong và ngoài quá
trình lao động.
Bốn là, phần thu nhập của người lao động bị giảm hoặc mất đi khi gặp
phải những biến cố, rủi ro sẽ được bù đắp hoặc thay thế từ một nguồn quỹ tiền
tệ tập trung được tồn tích lại. Nguồn quỹ này do bên tham gia BHXH đóng
góp là chủ yếu, ngoài ra còn được sự hỗ trợ từ phía Nhà nước.
Năm là, mục tiêu của BHXH là nhằm thỏa mãn những nhu cầu thiết yếu
của người lao động trong trường hợp bị giảm hoặc mất thu nhập, mất việc làm.
2.1.1.4. Vai trß cña BHXH
a). Đối với NLĐ
- Thứ nhất, BHXH có vai trò ổn định thu nhập cho NLĐ và gia đình họ.
Khi tham gia BHXH, NLĐ phải trích một khoản phí nộp vào quỹ BHXH, khi
gặp rủi ro, bất hạnh như: ốm đau, thai sản, tai nạn lao động làm cho chi phí
gia đình tăng lên hoặc phải ngừng làm việc tạm thời. Do vậy, thu nhập của gia
đình bị giảm, đời sống kinh tế lâm vào tình cảnh khó khăn, túng quẫn. Nhờ có
chính sách BHXH mà họ được nhận một khoản tiền trợ cấp đã bù đắp lại phần
thu nhập bị mất hoặc bị giảm để đảm bảo ổn định thu nhập, ổn định đời sống.
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 10

Page 11

trong cộng đồng. Nhờ sự điều tiết này NLĐ được thực hiện bình đẳng không
phân biệt các tầng lớp trong xã hội.
c). Đối với nền kinh tế.
- Thứ nhất, khi chuyển sang cơ chế thị trường, thì sự phân tầng giữa các
lớp trong xã hội trở nên rõ rệt. Đồng thời tạo ra sự bất bình đẳng về thu nhập
giữa các ngành nghề khác nhau trong xã hội. Những rủi ro xảy ra trong cuộc
sống không loại trừ một ai, nếu rơi vào những người có hoàn cảnh kinh tế khó
khăn thì cuộc sống của họ trở nên bần cùng, túng quẫn. BHXH đã góp phần
ổn định đời sống cho họ và gia đình họ.
- Thứ hai, đối với các DN, khi những NLĐ không may gặp rủi ro thì đã
được chuyển giao cho cơ quan BHXH chi trả. Nhờ vậy tình hình tài chính của
các DN được ổn định hơn. Hệ thống BHXH đã bảo đảm ổn định xã hội tạo
tiền đề để phát triển kinh tế thị trường.
- Thứ ba, khi tham gia BHXH cho NLĐ sẽ phát huy tinh thần trách
nhiệm, gắn bó tận tình của NLĐ trong các DN, làm cho mối quan hệ thị
trường lao động được trở nên lành mạnh hơn, thị trường sức lao động vận
động theo hướng tích cực góp phần xây dựng và có kế hoạch phát triển chất
lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển nền kinh tế thị trường.
- Thứ tư, quỹ BHXH do các bên tham gia đóng góp được tích tụ tập
trung rất lớn, phần quỹ nhàn rỗi được đem đầu tư cho nền kinh tế tạo ra sự
tăng trưởng, phát triển kinh tế và tạo công ăn việc làm cho NLĐ.
- Thứ năm, BHXH vừa tạo động lực cho các thành phần kinh tế phát
triển nhưng mặt khác tạo ra sự bình đẳng giữa các tầng lớp dân cư thông qua
hệ thống phân phối lại thu nhập góp phần lành mạnh hóa thị trường lao động
(Nguyễn Viết Vượng, 2006) [20].
2.1.15. Chøc n¨ng vµ tÝnh chÊt BHXH
VG17898
c@&Q6jL"Cl0&+_"6%&"

gia đình họ, kể cả khi họ còn đang trong độ tuổi lao động. Tính xã hội của BHXH
luôn gắn chặt với tính dịch vụ của nó. Khi nền kinh tế - xã hội ngày càng phát
triển thì tính dịch vụ và tính chất xã hội hóa của BHXH cũng ngày càng cao.
(Nguyễn Văn Định, năm 2001)[19].
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 13

2.2. Thu vµ qu¶n lý thu
2.2.1. Thu BHXH
2.2.1.1. Kh¸i niÖm vµ vai trß cña thu BHXH
- Khái niệm thu BHXH: Thu BHXH là việc nhà nước bắt buộc hoặc các
đối tượng tham gia đóng góp để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia
hình thành nên quỹ BHXH, nhằm đảm bảo chi trả cho hoạt động BHXH.
- Vai trò của thu BHXH:
+ Thu BHXH là nhân tố có tính chất quyết định đến sự tồn tại và phát
triển của quỹ BHXH. Thu BHXH giúp hình thành nên quỹ BHXH, quy mô
của quỹ BHXH phụ thuộc vào kết quả hoạt động thu BHXH. Thu BHXH
chính là giúp hình thành đầu vào của quỹ BHXH đồng thời là cơ sở cho việc
thực hiện hoạt động chi từ quỹ BHXH.
+ Thu BHXH vừa là lợi ích, vừa là trách nhiệm, nghĩa vụ của người tham
gia đóng góp, nhằm đảm bảo ASXH. Khi người tham gia đóng phí BHXH
chính là đã tự tham gia bảo hiểm cho mình đồng thời còn tham gia chia sẻ với
những người khác cùng tham gia BHXH.
+ Thu BHXH thúc đẩy quan hệ lao động tốt: Vì thu BHXH là một nội
dung của quan hệ lao động, chính vì thế hoạt động BHXH đạt kết quả tốt là
góp phần quan trọng trong việc phát triển hài hòa quan hệ lao động. Đây lại là
tiền đề giúp tăng năng suất lao động cá nhân và năng suất lao động xã hội.
- Đặc điểm của công tác thu BHXH: Số đối tượng phải thu là rất lớn và
gia tăng theo thời gian, nên công tác quản lý thu BHXH là rất khó khăn và
phức tạp; Công tác thu mang tính chất định kỳ, lặp đi lặp lại, do đó khối

BHXH phải mang tính ổn định để thuận tiện cho công tác quản lý BHXH. Ở
những nước có nền kinh tế phát triển, việc ứng dụng công nghệ thông tin phổ
biến trong quản lý thì đối tượng thu BHXH là mức thu nhập của NLĐ.
c) Mức thu BHXH: Thực chất là phí BHXH, phí BHXH là yếu tố quyết
định đảm bảo cân đối thu - chi quỹ BHXH, nên cần được tính toán một cách
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế
Page 15

khoa học. Khi tính phí BHXH, có thể có những căn cứ tính toán khác nhau:
Dựa vào mức tiền lương và thang lương để xác định mức trợ cấp BHXH, từ
đó có cơ sở xác định mức phí đóng; quy định mức phí BHXH trước rồi từ đó
xác định mức hưởng; dựa vào nhu cầu khách quan của NLĐ để xác định mức
hưởng, rồi từ mức hưởng BHXH này có thể xác định được mức phí phải
đóng.
Mức thu đối với người SDLĐ được tính theo tỷ lệ phần trăm nhất định so
với tổng quỹ lương được bảo hiểm. Nhà nước cần xác định tỷ lệ hợp lý để
không ảnh hưởng đến quỹ BHXH và người SDLĐ. Mức thu BHXH đối với
NLĐ được xác định theo tỷ lệ phần trăm trên tiền lương.
d&=@R_07898:@"--78986L6C
[1 &/5[/&CU_5#($&%
V W=f/55 RD&:
•+[/&Ca
8 (# [ /& C d& =@ R ! _0 7898# [ /&
CJ/5#Xd&$u'%H$D&;&(
D& :# /]" :#  :# D" : A " - 7898
(6^?w"/5
•+['ID/&C
8(['ID/&C-;=f/5?w;&
-5 R!"[,/!w;%$R[CL!&
[/&CUG.GC<HTCyE:+"#ZZN#

vướng mắc trong quá trình chuyển khoản, tài khoản sẽ tự động gửi thông báo
tới cơ quan BHXH, ngay lập tức sẽ có bộ phận kiểm tra, giám sát quá trình
thực hiện phát hiện những sai lệch hệ thống.
- Thu gián tiếp thông qua hệ thống thuế: Được áp dụng ở những nước có
đánh thuế thu nhập và có chương trình BHXH phổ cập. Việc thu BHXH qua cơ
quan thuế sẽ đảm bảo hiệu quả của công tác thu, góp phần làm giảm tình trạng
trốn đóng BHXH. Đây là phương thức thu tiết kiệm chi phí, song nhận thức của

Trích đoạn Các hình thức nợ đọng và trốn đóng BHXH Kinh nghiệ mở một số n−ớc trên thế giới Kinh nghiệm về giải quyết nợ đọng và trốn đóng BHXH tạ Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam núi chung và huyện Hiệp Đặc điểm địa bàn nghiên cứu

---