MỞ ĐẦU
Để xây dựng thành công một “ Cộng đồng ASEAN”, chính phủ các quốc gia Đông Nam Á đã từng bước vạch ra
các nội dung hợp tác cụ thể và lộ trình thực hiện các nội dung đó. Với Cộng đồng văn hóa – xã hội (ASCC), dựa
trên các mục tiêu được xác định rõ ràng trong Kế hoạch tổng thể xây dựng ASCC được ASEAN thông qua năm
2009 thì ASCC sẽ tập trung vào 6 nội dung chủ chốt bao gồm: phát triển con người; bảo trợ và phúc lợi xã hội;
các quyền và công bằng xã hội; đảm bảo môi trường bền vững; tạo dựng bản sắc ASEAN; thu hẹp khoảng cách
phát triển. Trong phạm vi bài viết này, em chỉ đi vào tìm hiểu những nội dung pháp lý cũng như thực tiễn thực
hiện của một trong sáu nội dung này đó là việc Phát triển con người trong ASCC.
NỘI DUNG
1.Nội dung pháp lý về phát triển con người trong Cộng đồng văn hóa – xã hội ASEAN
ASCC được hình thành chính là sự hiện thực hóa sự hình dung về “một cộng đồng các xã hội đùm bọc
nhau” được nêu trong Tầm nhìn ASEAN. Theo đó, về nội dung xây dựng ASCC, ASEAN đang phát huy đặc
trưng quan trọng là tính giá trị của văn hóa và chức năng điều chỉnh xã hội của văn hóa để tạo ra một hệ giá trị
mới phù hợp với sự phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa ASEAN trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra
hết sức mạnh mẽ. Nó góp phần giải quyết những mặt trái của quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và hiện đại
hóa đang diễn ra ngay trong lòng các quốc gia thành viên ASEAN để tạo ra một xã hội phát triển hài hòa, đời
sống tinh thần lành mạnh vì con người và cho con người.
Nội dung của ASCC nói chung cũng như vấn đề phát triển con người nói riêng được đề cập đến trong các
văn kiện như tại khoản 10 điều 1 Hiến chương đã nêu rõ : Phát triển nguồn nhân lực thông qua hợp tác chặt chẽ
hơn trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo lâu dài, trong khoa học và công nghệ, để tăng cường quyền năng cho
người dân ASEAN và thúc đẩy Cộng đồng ASEAN ; ngoài ra trong các văn kiện khác như: Tuyên bố hòa hợp
ASEAN II (2003), Chương trình hành động Viên – chăn (2004), Kế hoạch xây dựng ASCC, Kế hoạch tổng thể
xây dựng ASCC thông qua năm 2009 nội dung của ASCC nói chung và vấn đề về phát triển con người trong
Cộng đồng Văn hóa – xã hội nói riêng cũng được đề cập tới. Chương trình hành động Viên chăn (VAP) và Kế
hoạch hành động về ASCC đã xác định 4 lĩnh vực hợp tác (thành tố) chính là : (i) Tạo dựng cộng đồng các xã
hội đùm bọc; (ii) Giải quyết những tác động xã hội của hội nhập kinh tế; (iii) Phát triển môi trường bền vững;
(iv) Nâng cao nhận thức và bản sắc ASEAN. Hàng loạt biện pháp cụ thể đã được đề ra trong từng lĩnh vực hợp
tác này. Theo đó, hợp tác ASEAN đã và đang được đẩy mạnh trên nhiều lĩnh vực khác nhau như : văn hóa, giáo
dục - đào tạo, khoa học – công nghệ, môi trường, y tế, phòng chống ma tuý, buôn bán phụ nữ và trẻ em,
HIV/AIDS, bệnh dịch, … Khó khăn lớn nhất trong việc thực hiện Kế hoạch hành động về ASCC là thiếu nguồn
lực. Đây là vấn đề ASEAN đang phải tập trung xử lý trong thời gian tới. Quá trình xây dựng Kế hoạch tổng thể

tham gia của phụ nữ, thanh niên, người già, người khuyết tật, nhóm người bị tổn thương và bị gạt ra bên lề xã
hội vào lực lượng lao động có hiệu quả thông qua nâng cao kỹ năng kinh doanh cho họ, đặc biệt nâng cao đời
sống xã hội của họ và góp phần vào phát triển đất nước và hội nhập kinh tế khu vực.
- Xây dựng năng lực công vụ: Xây dựng hệ thống công chức có năng lực, hiệu quả, minh bạch, có trách nhiệm
và phản ứng nhanh thông qua tăng cường xây dựng năng lực, nâng cao năng lực của nguồn nhân lực trong khu
vực công ASEAN, và tăng cường hợp tác về công vụ giữa các quốc gia thành viên ASEAN.
2. Thực tiễn thực hiện
2.1.Về giáo dục:
- Thiết chế: Ở Đông Nam Á có hai tổ chức hợp tác giáo dục cùng hoạt động là tổ chức các Bộ trưởng Giáo dục
Đông Nam Á ( SEAMEO) và tiểu ban Giáo dục ASEAN( ASCOE). SEAMEO hoạt động với tôn chỉ là: tăng
cường sự hiểu biết, hợp tác và hòa hợp về mục đích giữa các nước thành viên để đạt được cuộc sống có chất
lượng hơn; cung cấp một diễn đàn trí tuệ cho các chuyên gia và nhà hoạch định chính sách; phát triển các trung
tâm khu vực chất lượng cao; góp phần thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực bền vững. Còn ASCOE được cơ cấu
trong ủy ban phát triển xã hội của ASEAN, phụ trách các hoạt động hợp tác về giáo dục đào tạo. Với uy tín và vị
thế của mình, SEAMEO cũng như ASCOE đã tạo điều kiện giúp tăng cường sự hợp tác giữa các nước ASEAN
với các quốc gia và tổ chức khu vực khác.
- Một số hoạt động cụ thể: Rất nhiều các dự án khác nhau về xây dựng cộng đồng đối với cấp tiểu học và trung
học cơ sở đã được khởi xướng trong những năm vừa qua, hướng tới sự phổ cập giáo dục tiểu học và phát triển
một khung chương trình giảng dạy chung trong ASEAN để các giáo viên có thể tham khảo. Bên cạnh đó, nhiều
diễn đàn khu cấp đại học cũng đã được nhóm họp nhằm thực hiện Hiến chương AUN. Điều đáng ghi nhận là
việc nhà lãnh đạo ASEAN thông quan “ Tuyên bố Cha- Am Hua Hin về tăng cường công tác trong giáo dục
nhằm tiến tới một Cộng đồng ASEAN quan tâm và chia sẻ”. Bên cạnh đó nhiều cuộc thi dành cho sinh viên
cũng được tổ chức như: Cuộc thi Olympic Toán và khoa học; Cuộc thi Diễn thuyết trẻ,…Nhiều hoạt động dành
cho thanh niên cũng được quan tâm và rất phong phú như Ngày thanh niên ASEAN; Hội trại Thanh niên…
- Sự tham gia của Việt Nam: tháng 2/1990, Bộ GDĐT Việt Nam chính thức gia nhập SEAMEO và khi là thành
viên chính thức của ASEAN thì Việt Nam cũng là thành viên của ASCOE, nhiều chương trình hợp tác song
phương cũng như giao lưu giữa Việt Nam với các nước thành viên đã được diễn ra. Tuy nhiên khó khăn lớn nhất
của ta là vấn đề tài chính, ta không thể chủ động tham gia các hoạt động giao lưu văn hóa, khoa học kỹ
thuật…,bên cạnh đó sự thiếu kinh nghiệm và vốn tiếng Anh của đội ngũ cán bộ, giáo viên còn yếu dẫn đến tình
trạng khó khăn, lúng túng khi trao đổi.

đào tạo nguồn nhân lực, lao động và việc làm…Thực hiện tốt nội dung Phát triển con người, ASCC đã góp phần
thúc đẩy sự ổn định và phồn thịnh trong khu vực, đã thể hiện được bản chất là lấy con người làm trung tâm, thể
hiện được vai trò quan trọng trong việc xây dựng Cộng đồng chính trị - an ninh, Cộng đồng kinh tế nói riêng và
Cộng đồng ASEAN nói chung. Bởi để xây dựng được một Cộng đồng ASEAN vững mạnh thì trước hết cần phải
quan tâm đến việc phát triển con người bằng việc khuyến khích sự phát triển, nâng cao nhận thức về ASEAN,
đào tạo nguồn nhân lực, cần phải lấy con người làm trung tâm cho mọi hoạt động. Thực hiện tốt mục tiêu Phát
triển con người là đã đóng góp một phần quan trọng để tạo nên sự thành công trong sự hợp tác của một Cộng
đồng, góp phần hoàn thành được cơ bản các nội dung và mục tiêu mà Cộng đồng ASEAN đã đặt ra.
Tuy nhiên, thực tiễn về phát triển con người trong Cộng đồng Văn hóa – xã hội, đã và đang đặt ra một số
vấn đề mà nó trở thành sự trở ngại, và tạo ra những thách thức trong việc thực hiện mục tiêu phát triển con người
nói riêng và các mục tiêu khác trong Cộng đồng văn hóa – xã hội nói chung ví dụ tiêu biểu là sự chênh lệch về
trình độ phát triển giữa các quốc gia. Rõ ràng với một nước mà nền kinh tế còn kém việc triển thì việc quan tâm
đến phát triển giáo dục, đào tạo nguồn nhân lực hay việc làm… sẽ không được bằng các nước phát triển; không
những vậy, đội ngũ cán bộ có chuyên môn, trình độ vẫn còn thiếu…Bên cạnh đó, những chương trình, kế hoạch
của ASCC nói chung và vấn đề phát triển con người trong ASCC nói riêng vẫn còn mang tính hô hào, kêu gọi.
Mặc dù đã có được nhiều hoạt động cụ thể và hiệu quả, tuy nhiên nhiều kế hoạch vẫn chỉ là những thứ “trên
giấy” mà chưa được hiện thực hóa. Bên cạnh đó, ta cũng có thể thấy được mối quan hệ tương hỗ giữa các nội
dung mà ASCC đặt ra, theo đó trong thực tiễn thực hiện nếu các vấn đề khác ví dụ bảo trợ và phúc lợi xã hội
3
được thực hiện một cách có hiệu quả thì cũng góp phần thực hiện tốt vấn đề phát triển con người và ngược lại.
Chính vì vậy, cần phải có những hoạt động mang tính chiến lược và toàn diện để không chỉ thực hiện tốt việc
phát triển con người mà còn thực hiện tốt các nội dung khác của ASCC.
KẾT LUẬN
ASCC có một vai trò đặc biệt quan trọng đối với ASEAN. Có thể thấy với đặc trưng thống nhất trong đa dạng về
văn hóa vừa là nền tảng thuận lợi vừa tạo ra những trở ngại không nhỏ cho việc hình thành một cộng đồng văn
hóa – xã hội thực sự nhất là một cộng đồng với nhiều chương trình hợp tác đa dạng, phức tạp. Việc phát triển
con người nói riêng và các nội dung khác trong ASCC mà ASEAN hướng tới luôn đóng góp một vai trò quan
trọng trong việc tạo dựng nên sự thành công của AC nói chung và ASCC nói riêng.
***********************
Danh mục từ viết tắt: