1
PHN M U
1. Lý do chn ti
Th cụng nghip l nn sn xut trung gian gia nụng nghip v cụng
nghip, l mt b phn ca nn kinh t quc dõn. Trong xó hi phong kin mc dự
kinh t th cụng ghip cha tỏch khi nụng nghip song nú vn gi v trớ quan
trng trong nn kinh t.
Vic nghiờn cu hot ng th cụng nghip di thi T c (1848-1883)
giỳp ta hiu sõu sc v kinh t th cụng nghip v vai trũ ca hot ng kinh t ny
vi nh nc v gia ỡnh. Hiu ton din hn v tỡnh hỡnh kinh t xó hi thi T
c-mt giai on lch s c bit: phỏt trin trong iu kin ca cuc chin tranh
xõm lc v cuc u tranh chng xõm lc. ú cng l thi kỡ khng hong trm
trng ca ch phong kin Vit Nam. Hiu rừ hn v chớnh sỏch kinh t núi
chung v kinh t th cụng nghip núi riờng ca triu ỡnh T c, t ú cú nhng
lý gii cho s phỏt trin chm chp ca nn kinh t nc ta triu Nguyn núi chung
v thi T c núi riờng. ú cng l nguyờn nhõn dn ti s tht bi ca cuc
khỏng chin chng xõm lng ca nhõn ta cui th k XIX. T vic nghiờn cu tỡnh
hỡnh th cụng nghip di thi T c s cho ta thy rừ vai trũ to ln ca cỏc th
th cụng, cụng ngh nc ta-nhng con ngi gúp phn ỏng k cho vic duy trỡ
v phỏt trin hot ng th cụng nghip ca t nc, rỳt ra c nhng c im
v kinh nghim phỏt trin th cụng nghip.
Nghiờn cu v th cụng nghip thi T c giỳp ta cú nhng ni dung-t
liu lch s, gúp phn vo vic nghiờn cu, biờn son, ging dy, hc tp v thi kỡ
lch s-cui th k XIX y khú khn v bin ng. Khúa lun cng l ti liu tham
kho gúp phn giỏo dc truyn thng yờu nc, yờu lao ng, t lc t cngca
dõn tc ta cho mi tng lp nhõn v th h tr.
Trong s nghip i mi, cụng nghip húa hin i húa t nc hin nay
vi vic xõy dng nn kinh t nhiu thnh phn, th cụng nghip cú vai trũ quan
trng. Ngh quyt i hi i biu ton quc ln th t cú vit th cụng nghip
cp ú cũn cha h thng v cha hon thin.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
3
Lch s Vit Nam ca Hong Vn Lõn-Ngụ Th Chớnh. Tỏc phm ny ó núi
ti mt vi nột khỏi quỏt v tỡnh hỡnh kinh t th cụng nghip di thi T
c (1848-1883) xong rt ớt i v cha y .
Kinh t th cụng nghip v phỏt trin cụng ngh Vit Nam di triu
Nguyn ca V Huy Phỳc. Cụng trỡnh ny nghiờn cu mt cỏch khỏ h thng
v tỡnh hỡnh th cụng nghip triu Nguyn trong ú cú thi T c. Tỏc
phm cng ó khỏi quỏt c s phỏt trin ca mt s ngh th cụng truyn
thng nm trong b phn th cụng nghip dõn gian nh ngh gm, ngh rốn,
ngh dtnhng cha hon thin.
Túm li, cho n nay vn cha cú mt cụng trỡnh nghiờn cu chuyờn sõu no
v th cụng nghip thi T c (1848-1883).
b. Phm vi nghiờn cu
Tỡnh hỡnh th cụng nghip Vit Nam t 1848 n 1883.
3. i tng nghiờn cu, nhim v nghiờn cu v úng gúp ca ti
a. i tng nghiờn cu:
Th cụng nghip Vit Nam di thi T c (1848-1883).
b. Nhim v nghiờn cu:
Trờn c s nhng t liu c chn lc v chnh lý, ti dng li thc
trng nn th cụng nghip Vit Nam di thi T c gm mt s vn sau õy:
Bi cnh lch s v yờu cu phỏt trin kinh t núi chung, th cụng nghip
núi riờng.
Nhng chớnh sỏch, bin phỏp ca nh nc phong kin i vi th cụng
nghip.
Thc trng hot ng th cụng nghip trong khu vc nh nc v dõn
gian.
T ú rỳt ra nhng c im, vai trũ, bi hc kinh nghim v ỏnh giỏ vai
Cỏc ti liu khỏc: tranh nh, vn hc ngh thut thi T c cp n th
cụng nghip.
b. Phng phỏp nghiờn cu
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
5
hon thnh nghiờn cu ti chỳng tụi s dng kt hp nhiu phng
phỏp khỏc nhau nh phng phỏp lch s, phung phỏp logic trong ú phng
phỏp lch s l ch yu. Chỳng tụi cũn s dng nhiu phng phỏp khỏc nghiờn
cu nh, phõn tớch, tng hp, so sỏnh thng kờ Nghiờn cu ti ny chỳng tụi
rt coi trng vic lm tt cụng tỏc t liu, x lý, chn lc, m bo tớnh khỏch quan,
khoa hc ca t liu.
5. B cc ca khúa lun
Ngoi phn m u m u v kt lun, ti liu tham kho, khúa lun gm
hai chng.
Chng 1: Bi cnh lch s v nhng chớnh sỏch ca triu T c i
vi th cụng nghip.
Chng 2: Thc trng th cụng nghip Vit Nam di thi T c
(1848-1883). THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
6
CHNG 1
BI CNH LCH S V NHNG CHNH SCH CA TRIU
T C I VI TH CễNG NGHIP
1.1 Bi cnh lch s
Tỡnh hỡnh th cụng nghip thi T c gn lin vi bi cnh quc t v trong
nc nhng nm ca th k XIX. Bi cnh lch s y ó cú tỏc ng khụng nh
Mỹ vẫn đóng vai trò “thuộc địa của châu Âu”. Nguồn gốc chủ yếu của tình trạng đó
là sự tồn tại của chế độ nô lệ trong các đồn điền ở miền Nam. Sau cuộc khủng
hoảng chu kỳ đầu tiên 1837-1842, công nghiệp Mỹ mới phát triển mạnh mẽ và
nhanh chóng đạt được nhiểu thành tựu.
Trong nhiều nước khác ở châu Âu, tuy chưa tiến hành cách mạng tư sản, nhưng
nhân tố tư bản chủ nghĩa cũng đã nảy nở trong nền kinh tế mỗi nước. Mặc dù quan
hệ phong kiến còn chiếm đị vị thống trị, nước Đức cũng đã có một số chuyển biến
nhất định tuy chậm hơn Anh, Pháp. Quan hệ tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ
nhất ở vùng sông Ranh và Vesphaland vì ở đó nhân dân được giải phóng một phần
khỏi chế độ phong kiến và có nhiều nguyên liệu hơn cả thủ đô Berlin của Phổ. Ở
nước Ý và nước Đức những yếu tố tư bản chủ nghĩa xuất hiện sớm và cũng đang
trên đà phát triển mạnh.
Như vậy, trong nửa đầu thế kỷ XIX, nhất là trong khoảng 1818-1848, cuộc
cách mạng công nghiệp tiếp tục phát triển trong các nước lớn, đẩy nền kinh tế lên
một mức cao. Ở những nước khác mặc dù chưa tiến hành cách mạng tư sản, kinh tế
tư bản chủ nghĩa cũng đã bước đầu có được những thành tựu đáng kể. Tình hình đó
đã tạo lên một nguồn của cải vật chất phong phú và mở ra khả năng sản xuất to lớn.
Thị trường trong nước không đủ đáp ứng cho yêu cầu phát triển kinh tế vì vậy các
nước tư bản Âu, Mỹ tăng cường tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược giành giật
thị trường thuộc địa. Và châu Á trong đó có Việt Nam trở thành một trong những
mục tiêu hàng đầu của quá trình ấy.
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
8
Cng chớnh s phỏt trin mnh m ca nn kinh t t bn ch ngha ó t ra
cho Vit Nam c thun li v khú khn. Thun li ú l Vit Nam cú c hi c
tip xỳc v hc hi nhng thnh tu k thut khoa hc tiờn tin, hin i nhm phỏt
trin nn kinh t núi chung v th cụng nghip núi riờng. Khú khn ú l liu Vit
Nam cú tip thu v ỏp dng thnh cụng nhng tin b khoa hc ú phỏt trin
nn kinh t ca mỡnh phự hp vi bi cnh quc t hay khụng? Tt c nhng iu
Thiệu Trị, Tự Đức) ra sức xây dựng và tăng cường chế độ qn chủ chun chế
nhằm duy trì quyền thơng trị lâu dài của dòng họ. Mọi quyền hành đều tập trung
trong tay vua, các quan lại chỉ thừa hành lệnh vua. Nhà nước mang nặng tính bảo
thủ, lo ngại đổi mới, đã gạt bỏ nhiều đề nghị cải cách duy tân của một số quan lại,
sỹ phu u nước tiến bộ tiêu biểu Nguyễn Trường Tộ.
Một chính quyền thống nhất trong cả nước, nhưng lại mang nặng tính quan
liêu, độc đốn, tham nhũng, đè nặng lên đầu nhân dân. Năm 1815, bộ luật Gia Long
mơ phỏng bộ luật phản động của phong kiến nhà Thanh (Trung Quốc) được ban
hành đã đề cao tuyệt đối quyền thống trị của vua quan, bảo vệ quyền bóc lột của
giai cấp địa chủ phong kiến đối với nhân dân lao động. Vua quan nhà Nguyễn từ
đầu đã huy động cơng sức của nhân dân vào việc xây dựng thành lũy kiên cố ở
trung ương và các đại phương, đóng đơ ở Phú Xn (Huế) là vùng đất cơ sở của
dòng họ. Còn đối với nước ngồi thì đóng cửa khơng tiếp xúc với tư bản phương
Tây trong khi đó lại thuần phục phong kiến nhà Thanh. Các vua triều Nguyễn khi
lên cầm quyền đểu có ý thức nắm các hoạt động văn hóa để tun truyền tư tưởng
Nho giáo, trên cơ sở đó củng cố trật tự phong kiến, bảo vệ chính quyền chun chế.
Về kinh tế, nơng nghiệp ngày càng bi đát. Ruộng đất phần lớn tập trung vào tay
quan lại, địa chủ. Nơng dân chỉ được phần đất nhỏ và xấu, năng xuất thấp, đời sống
do đó rất cực khổ. Từng đồn người phiêu tán bỏ làng đi nơi khác kiếm sống,
những người ở lại phải làm cơng cho địa chủ hoặc nhận đất chịu tơ cao, thuế nặng,
phu phen tạp dịch. Đó là chưa kể tới thiên tai, lũ lụt làm mất mùa.
Hai ngành cơng và thương nghiệp cũng ngày càng thêm bế tắc. Các cơng
trường xây dựng, cơng trường sản xuất, cả những thợ giỏi ở các địa phương…đều
THƯ VIỆN ĐIỆN TỬ TRỰC TUYẾN
10
do triu ỡnh nm gi, s dng vo vic xõy dng cung in thnh quỏch, lng
tmlm dựng v trang sc cho vua chỳa. Triu ỡnh gi c quyn khai m
trong c nc, khai thỏc theo li th cụng nờn nng sut rt thp. i vi mt s
m cho Hoa kiu hoc ngi Vit khai thỏc thỡ ỏnh thu sn vt rt nng, li cũn
phũng nh ỳc sỳng ú l nhng c s thun li cho s phỏt trin ca th cụng
nghip di thi T c (1848-1883).
Mt khỏc do mang trong mỡnh tớnh cht phc thự ca cỏc tp on phong kin
cho nờn trong sut hn na u th k XIX triu ỡnh nh Nguyn ch ra sc cng
c quan h sn xut phong kin lc hu, c k chn ng mi nhõn t tớch cc tin
b v kinh t, chớnh tr t tng vn húav ngy cng i ch vi nhõn dõn,
trc ht l vi nụng dõn. Kt qu trc tip ca nhng chớnh sỏch ny ú l khng
hong kinh t xó hi di thi T c. V ú cng l tr ngi cho s phỏt trin
kinh t núi chung v kinh t th cụng nghip núi riờng thi kỡ ny.
Nhỡn nhn k hn v th cụng nghip thi T c ta thy th cụng nghip cú
nhng thnh tu nht nh. Cỏc ngh th cụng nụng thụn v thnh th tip tc
phỏt trin, s ngi lm ngh th cụng tng lờn. Cỏc ngh lm gm, snh s, dt
vi, lm vng bc, lm giy, lm ng phỏt trin khp ni. Ngh lm phỏo ó
cú t trc nay phỏt trin thờm vi nhiu loi phỏo ln nh v cú cỏc lng chuyờn
lm phỏo nh ng K, Bỡnh . Trờn c s phỏt trin ca ngh in bn g xut
hin ngh lm tranh dõn gian ni ting vi lng ụng H (Bc Ninh), Hng Trng
(H Ni). Ngh lm nún phỏt trin nhiu ni vi nhng c im khỏc
nhauBờn cnh nhng thnh tu trờn, th cụng nghip cũn tn ti nhiu hn ch
nh phng thc sn xut hu nh khụng thay i. Cỏc lng th cụng vn gn lin
vi nụng nghip khụng hỡnh thnh cỏc phng hi vi quy ch riờng nh Tõy u
trung i. Bờn cnh ú chớnh sỏch ca nh nc cng thiu tớnh cht khuyn khớch.
Nh nc gi c quyn mua mt s sn phm nh sa, lt, la, l, ngi th th
cụng vựa phi úng thu thõn va phi np thu sn phm, c bit l cỏc sn phm
th cụng quý
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
12
Sau q trình chuẩn bị lâu dài, sáng sớm ngày 1-9-1859, chiến thuyền của liên
qn Pháp-Tây Ban Nha nổ súng tấn cơng cửa biển Đã Nẵng mở đầu cuộc tấn cơng
xâm lược Việt Nam. Cuộc xâm lược Việt Nam của thực dân Pháp đã cắt ngang tiến
nghip. Cỏc triu i tip sau vn tip tc phỏt trin loi hỡnh cụng xng th cụng
nh nc phc v nhu cu kinh t, quc phũng, sinh hot ca b mỏy nh nc
cng nh giai cp thng tr ni kinh ụ v cỏc ph thnh. Sang thi Nguyn hỡnh
thc ny tr thnh mt loi hỡnh kinh t cú t chc v cú quy mụ ln nhm tỏi thit
t nc sau bao bin c chin tranh vo nhng nm cui th k XVIII. Di thi
T c, ch cụng tng vn c duy trỡ v gn nh gi nguyờn v c cu cng
nh hỡnh thc qun lý nh triu trc. Tt c cỏc cụng xng th cụng u chu s
cai qun ca b cụng (bui u cỏc cụng xng th cụng c quyn qun lý ca
V kh hay c quan qun lý kho tng nh nc). B Cụng c giao: trụng coi v
cụng tỏc v khớ dng, xột ti hũa trang b trong nc...chuyờn trỏch v cụng tỏc
xõy dng v trc tip qun lý cỏc tng cc sn xut th cụng nghip ca triu
ỡnh, trụng coi xõy dng thnh trỡ, cung in, dnh th, lng tm, ch to tu
thuyn, sn xut v khớ, ỳc tin v lm cỏc sn phm cung ng cho triu ỡnh
[24;13]. B Cụng cng cũn cú trỏch nhim phõn phỏi cỏc hng th thuyn v chi
lónh n bng, nung gch, nung ngúi, cung cp ci than u c thỳc xem xột.
T chc ca B Cụng tng t nh cỏc b khỏc-t di quyn iu khin ca
mt v Thng Th, cú hai v t hu thang tri v hai v t hu th lang ph tỏ. B
Cụng bao gm cỏc c quan vn phũng trung ng, cỏc thanh li ty, cỏc c quan
ngoi thuc b cụng. Bn thanh li ty ni thuc b cụng l: Quy Ch Ty, Dinh
Kin Ty (ph trỏch vic xõy dng), Tu To Ty (m nhn vic tu to v tõn to tu
thuyn), Khỏm Bin Ty (m nhn vic c sc v qun lý, kim soỏt cỏc quỏ trỡnh
thc hin, cỏc cụng tỏc). Cỏc c quan ngoi thuc b cụng l: Thit Thn Ty, Ch
To Ty, Ni To Ty v Doanh Thin Ty. Th th cụng lnh ngh t cỏc ni c
trng tp v hot ng trong cỏc cụng trng theo tng n v c gi l tng
cc.
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
14
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
kho
Ty Tit
Thn
Cỏc
kho
Ty Ch
To
Cỏc
kho
Nha Mc
Thng
Cỏc tng cc
Cỏc tng cc
Cỏc tng cc
Cỏc Thanh Li Ty
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
16
ng kim xột li ri mi dõng lờn cho nh vua. B H cũn l thnh viờn trong hi
ng thanh tra 4 nha v gi vai trũ c bit quan trng trong vic ỳc tin. Nh vy
v mt thit ch hot ng th cụng nghip nh nc di thi T c núi riờng v
thi Nguyn núi chung c t chc cht ch v quy mụ hn hn cỏc vng triu
trc. iu ny cú nh hng tớch cc n hiu qu hot ng ca loi hỡnh kinh t
ny.
C s quan trng ca ch cụng tng l vn nhõn cụng. Lc lng lao
ng ch yu trong cỏc cụng xng l th th cụng v binh phu. Nh nc t ra
chớnh sỏch trng dng th cht ch v thng nht trong c nc nhm m bo
Cú trng hp vỡ dch bnh, th m cht nờn thiu ngch a phng mun
khi phi in th do thiu inh cng phi qua cỏc th tc trỡnh tõu rt khú khn vi
cỏc c quan cú thm quyn.
Hỡnh thc trng tuyn th v cỏch thc t chc cụng tng di thi Nguyn
phong phỳc, cht ch hn cỏc triu i trc. Th cụng nghip thi T c cng
vn gi c im tớch cc y. Nh nc ng thi s dng ba hỡnh thc trng
dng th th cụng. Th nht l theo ngch vi quy ch bt buc cho cỏc a
phng. Cụng vic ny din ra thng xuyờn vo thỏng chp mi nm. Nh nc
s c lng s th cn tuyn vo trong nm ti cỏc ngch phõn b cho cỏc
a phng. S th ny s c triu n cỏc tng cc lm vic vo thỏng riờng
nm sau. T thỏng by tr i, tựy cụng vic cũn nhiu hay ớt, cỏc Ty tng trc
gim s th cho v. Th hai l tuyn m theo quy ch t nguyn. Thỏng 11 nm T
c 22 (1869) triu ỡnh cho tuyn m rng rói nhng ngi bit thut ch to
n, sa cha mỏy múc, tu thy, x g, ỳc ng v ỳc sỳng mi ni m khụng
phõn bit ngoi tch hay ni tch a v s c cụng lm vic[27;130]. Hỡnh
thc trng dng th th ba m triu nh T c s dng ú l thuờ mn nhõn
cụng. Tuy nhiờn, c hỡnh thc v ni dung nú u khụng phi n thun l s mua
bỏn sc lao ng t do theo tha thun m rt a dng. Nhng lỳc cụng vic nhiu,
cỏc cụng xng cn tng cng lao ng, b cụng t cho cỏc a phng thuờ
m nhng ngi ngh gii lm khộo v gii mt ngh cho dn v kinh, n s th
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
18
lm vic [21;16]. Khi cụng vic cn ớt khụng ch n cỏc a phng m ngi,
nh nc lnh trc tip cho cỏc lng cú th th cụng phi iu ngi n cụng
xng lm vic theo s lng v ngch th ang cn. Trong trng hp ny, lao
ng mang tớnh ngha v v cng bc rt cao, hon ton khụng mang chỳt gỡ l
thuờ mn nhõn cụng. Dõn inh cỏc lng cú ngh th cụng rt kh s vỡ nn trng
th. Vỡ th trong cụng xng cú nhiu loi th lm vic. S th trng tp c
phiờn ch theo binh lớnh nờn cũn gi l th lớnh. Lng ca h c hng thp
ng kim im rừ mt. n gi thõn li phi xem xột tỡnh trng kim im ngi
cho ra [20;420].
Lng ca th cng c cp theo ngch, tựy cụng vic nng, nh v thi gian
lm. Lng tr theo thỏng (i vi th chớnh thc, lm thng xuyờn, lõu di) hoc
tr cụng ngy (i vi th trng dng lm vic trong khi cụng xng nhiu vic v
cn gp). cỏc cc th thuc xng c cụng, ph ni v thỡ tr ngoi l ca ty
tng v tng mc theo l lng m chia cp. Cũn li thỡ u cp lng hng
thỏng v th mc, th x, th úng thuyn mi ngi mt thỏng u c cp
cho tin mt quan, go mt phng[24;29]. Nhng th gi n lm vic nh th
lc, th nung than, th thuc da...mi thỏng ch c cp 1 phng go, khụng cú
vic thỡ thụi[24;29]. i vi loi cụng tng thng xuyờn lm vic trong cỏc
cụng xng thỡ c min tr thu thõn, binh dch v lao dch. Th lm vic nng
hoc nhng cụng vic c bit nh ỳc tin mc lng s cao hn mt chỳt.
Ch lng nh vy cng nh vic qun lý kiu binh lớnh, ch yu l m
bo khu phn lng thc ti thiu cho mt ngi th (1 bỏt go/1 ngy) th cụng
vic nng: mi thỏng 3 quan tin, mt phng go, th cụng vic va mi thỏng 2
quan tin 1 phng go, th cụng vic nh mi thỏng 1 quan tin 1 phng go.
Lng ca mt ngi th bỡnh thng cng gn tng ng vi lng ca mt
lớnh tng c thi by gi. Cũn th lm cụng vic nh lng cũn ớt hn. Nh th,
phn ụng th cụng tng lng ch n, ớt cú tớch ly cho bn thõn v gia ỡnh.
H b trng tp n mt cỏch cng bc nh lao dch lờn khụng hng thỳ lm vic,
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
20
không chuyên tâm cải tiến kỹ thuật mà làm theo lệnh, miễn sao chóng hết ngày và
chóng hết hạn để được về. Nhiều thợ giỏi phải giấu nghề để khỏi bị xung vào công
xưởng và không ít lính thợ trốn khỏi cục tượng. Đó là nguyên nhân quan trọng
khiến cho hình thức thủ công nghiệp của nhà nước tuy đầu tư nhiều vốn, lao động,
tổ chức chặt chẽ nhưng hiệu quả sản xuất chưa tương xứng. Với cách xây dựng và
phương thức tổ chức ngành nghề như vậy, nhà nước muốn biến cung đinh thành
Nu nh ch cụng tng l hỡnh thc qun lý th th cụng trc tip ỏp dng
vi b phn ch yu l th cụng nghip nh nc thỡ chớnh sỏch thu bit np l
hỡnh thc khng ch giỏn tip th th cụng t do v na t do cỏc tnh thnh,
lng xó.
Chớnh sỏch thu bit np hay thu sn vt c t ra t lõu. Nú ó tr thnh
mt ngch thu quan trng v l ngun thu ln ca nh nc. Thu bit np l loi
thu ỏnh vo cỏc th th cụng chuyờn nghip thng l theo thụn, phng chuyờn
th cụng. Theo chớnh sỏch ny, mi nm ngi th phi np cho nh nc mt s
lng sn phm nht nh. Cú th np thay bng tin. Nh nc s min tr thu
thõn, ngha v binh dch v lao dch cho nhng th ú. n th k XIX, nh
Nguyn cho ỏp dng rng rói ch thu th sn i vi cỏc th th cụng chuyờn
nghip trong c nc v thng nht gi l thu bit np.
Di thi T c chớnh sỏch thu bit np vn c s dng rng rói. Nh
nc qun lý th th cụng giỏn tip thụng qua cỏc lng xó v t chc tng cc.
Cỏc tng cc ny l t chc ca nhng ngi th th cụng chuyờn nghip cỏc
tnh, thnh hay cỏc lng ngh. Nú khỏc hon ton vi cỏc tng cc c thnh lp
trong cỏc cụng xng ca nh nc. Th th cụng chuyờn nghip trong dõn gian
u c phộp cựng nhau t chc thnh nhng tp on sn xut theo ngh gi l
cỏc cc. Cỏc cc c thnh lp bi nhng ngi th lnh ngh cú uy tớn. Cỏc th
th cụng khỏc cú th ghi tờn ra nhp cỏc cc y. Hng nm cc trng hay hi
trng th cỏc cc lp danh sỏch, h tờn, tui, quờ quỏn cỏc thnh viờn, mc thu
d kin ca tng cỏ nhõn, tng s sn lng v tng s thu d kin ca cc trỡnh
lờn quan b trỏnh duyt. Cc trng hay hi trng th cỏc cc ny c nh nc
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
22
ban trật tòng cửu phẩm (ngạch võ quan) sau đó vài năm sẽ được bổ nhiệm làm
tượng mục. Nhiều loại tượng mục như vậy đã ra đời. Nghĩa vụ chủ yếu nhất của
các thợ thủ công thuộc các cục hay hội thủ công chuyên nghiệp ở thôn xã là đóng
thuế biệt nạp cho nhà nước. Mức thuế được bổ theo từng dân đinh (phân theo các
vng, dõn inh ngi gi, ngi tn tt phi np mt na. n õy ly c l khớ
vng hao gim chun cho mi ngi trỏng hng np 2 ng 8 phõn vng, ngoi ra
theo y l np mt na[1;288]. Gim thu h khai vng Bỡnh nh. L trc,
mi ngi inh trỏng mi nm np thu 3 ng cõn 3 phõn, dõn inh gi m phi
chu mt na. n bõy gi vỡ m y cht vng hao kộm cho mi trỏng hng c
gim mi nm 2 ng cõn 3 phõn. Cũn cỏc ngi khỏc theo l np mt na [3;61].
Vi h lm bc gim l thu m bc Thỏi Nguyờn. M Ngõn Sn ng niờn
thu np bng bc 300 lng, gim cho 80 lng. M Tng Tnh thu 100 lng gim
cho 35 lng, m Bụng Ngõn thu 180 lng gim cho 30 lng [1;286].
Vi h lm giy nm 1848 nh nc gim thu cho 2 phng. Nguyờn l
trc hai phng An Thỏi v H Khu (H Ni) ng niờn mi tờn np cỏc hng
giy 5.500 t nay chun nh np 4.300 t [24;38]...
Nhng chớnh sỏch núi trờn ca triu ỡnh T c ó phn no khuyn khớch
hot ng th cụng nghip phỏt trin ng thi cng th hỡn t tng an dõn ca
vng triu ny. Tuy nhiờn, mc cho nh nc ó rt c gng a ra nhng chớnh
sỏch cú phn tin b tỡnh trng lu vong vn din ra trm trng. Theo nghiờn cu
ca cỏc hc gi phng Tõy v Vit Nam cui th k XIX thỡ vo thi im by gi
mc thu bit np ca cỏc phng thụn chuyờn th cụng H Ni nhiu khong
gp 5 ln thu thõn ca mt sut binh thng.
Bờn cnh l np thu sn phm cỏc th th cụng cũn phi chu thờm gỏnh nng
do l tin cng v thu mua ca nh nc. Nhm ỏp ng yờu cu ca triu ỡnh,
nguyờn vt lu cho hot ng ca cỏc cụng xng, chớnh quyn nh Nguyn núi
chung v triu T c núi riờng thng xuyờn trng mua sn phm th cụng hay
vt liu m nú mang nng tớnh cng bc. Hn l thun mua va bỏn. Nh nc
thng mua cỏc loi quý him nh i mi, x c, v c, võy cỏ, thuc nhum hay
THệ VIEN ẹIEN Tệ TRệẽC TUYEN
24
cỏc vt liu nh: g, bụng, v gai, tre, la, gch gúi... vi giỏ c c n nh trc
thng r hn nhiu so vi th trng. Chun cho 6 tnh cú th ngi chn tm
bậc” [6;41].
Như thế mặc dù chưa nhiều song những chính sách trên đã chứng tỏ sự cố gắng
và những điểm tiến bộ của triều đình Tự Đức đối với hoạt động thủ công nghiệp.
Nhưng những biện pháp chính sách trên chưa làm thay đổi cơ bản nội dung, tính
chất thủ công nghiệp.
Tóm lại, một số chính sách, biện pháp của triều Tự Đức có tác dụng nhất định
đối với hoạt động của thủ công nghiệp nước ta nửa cuối thế kỉ XIX. Nhưng những
chính sách đó đều cũ kỹ, lạc hậu, lỗi thời, bảo thủ chủ yếu duy trì nghề thủ công
truyền thống, gắn với nông nghiệp chưa tách ra khỏi nông nghiệp. Thủ công nhgiệp
chưa mang tính chất sản xuất hàng hóa để trao đổi buôn bán trên thị trường mà chỉ
đáp ứng yếu cầu tự cung tự cấp. Vì thế kinh tế thủ công nghiệp không phát triển
được. Nguyên nhân cửa sự cũ kĩ bảo thủ trong những chính sách của triều đình Tự
Đức đó là tư tưởng Nho giáo lỗi thời không đáp ứng được yêu cầu của lịch sử.
THÖ VIEÄN ÑIEÄN TÖÛ TRÖÏC TUYEÁN
Copyright: Tài liệu đại học ©