A. PHẦN MỞ ĐẦU
Trong việc đổi mới, cải tiến phương pháp dạy học, việc phát huy tính tích cực
học tập của học sinh có ý nghĩa quan trọng. Bởi xét cho cùng, công việc giáo
dục phải được tiến hành trên cơ sở tự nhận thức, tự hành động. Giáo dục phải
được thực hiện thông qua hành động và bằng hành động của bản thân. Cho nên
việc khơi dậy, phát triển ý thức, ý chí, năng lực của người học là con đường phát
triển tối ưu của giáo dục. Và để đáp ứng yêu cầu trên, hiện nay trong dạy học có
nhiều phương pháp và hình thức dạy học đã được nhiều giáo viên áp dụng
nhằm phát triển tư duy người học. Trong số đó, hình thức tổ chức học tập theo
nhóm đã và đang được vận dụng một cách hiệu quả.
Như chúng ta đã biết, trong học tập thì không phải bất cứ một nhiệm vụ học
tập nào cũng có thể được hoàn thành do những hoạt động thuần tuý của cá
nhân. Có những câu hỏi, bài tập, những vấn đề đặt ra khó và phức tạp, đòi hỏi
phải có sự hợp tác giữa cá nhân mới có thể hoàn thành nhiệm vụ. Vì vậy, bên
cạnh hình thức học tập cá nhân, cần tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm.
Hình thức thảo luận nhóm có nhiều thế mạnh như:
- Góp phần rèn luyện tinh thần tự lực của học sinh; giúp các em rèn luyện
và phát triển kĩ năng làm việc, kĩ năng giao tiếp; tạo điều kiện cho học sinh học
hỏi lẫn nhau; phát huy vai trò trách nhiệm, tích cực xã hội trên cơ sở làm việc
hợp tác. Thông qua hoạt động nhóm, các em có thể cùng làm với nhau những
công việc mà một mình không thể tự làm được trong một thời gian nhất định.
- Hình thức dạy học theo nhóm góp phần hình thành và phát triển các mối
quan hệ qua lại trong học sinh, đem lại bầu không khí đoàn kết, giúp đỡ, tin
tưởng nhau trong học tập.
- Tổ chức cho học sinh học tập theo nhóm giúp các em học sinh nhút nhát,
khả năng diễn đạt kém có điều kiện rèn luyện, tập dượt, từ đó tự khẳng định
bản thân. Tạo điều kiện để từng học sinh phát huy hết khả năng của mình, giúp
cho việc phân hoá trong hoạt động dạy học được thuận lợi. Làm thế nào để giờ
học thảo luận nhóm đạt hiệu quả, tránh hiện tượng hình thức, bản thân tôi đã
suy nghĩ và đã thực hiện thành công qua đề tài : “Kinh nghiệm tổ chức hình
thức hợp tác nhóm trong dạy học lớp Bốn”

chương trình tiểu học năm 2000: "Giáo dục tinh thần hợp tác vì mục đích chung
là một nội dung giáo dục cực kì quan trọng trong đào tạo con người".
Học hợp tác nhóm là hình thức tổ chức học tập của học sinh theo nhóm nhỏ
trên lớp, trong đó nhấn mạnh đến các kĩ năng hợp tác mang tính xã hội.
II. Cơ sở thực tiễn:
Qua dự giờ, thăm lớp đồng nghiệp, tôi nhận thấy những hạn chế trong dạy
học theo nhóm ở một số lớp như sau:
- Sử dụng dạy học theo nhóm tuỳ tiện, không có sự lựa chọn thích hợp.
- Trong hoạt động nhóm chỉ có một số em tham gia, số còn lại không tham
gia hoặc tham gia không tích cực: Hoạt động nhóm chỉ tập trung ở một số đối
tượng khá giỏi còn một số học sinh khác thì lợi dụng hoạt động nhóm để chơi.
- Các thành viên trong nhóm không lắng nghe ý kiến của nhau: có hiện
tượng lấn át hoặc chấp nhận ý kiến của nhau một cách miễn cưỡng. Thường là
những em giỏi áp đặt ý kiến của mình cho toàn nhóm.
- Cả nhóm phụ thuộc vào một, hai người, để mặc người đó điều khiển.
- Nhóm hoạt động tự do, không ai điều khiển.
- Vai trò của các thành viên trong nhóm không thay đổi (chỉ một, hai người
thường xuyên làm nhóm trưởng và thư ký) trong các buổi dạy học có sử dụng
nhóm.
- Cách phân chia thời gian của giáo viên cho hoạt động nhóm không thỏa
đáng.
- Giáo viên cho học sinh tiến hành thảo luận nhóm nhưng không quy định
rõ thời gian thảo luận trong bao lâu vì vậy học sinh vẫn nhởn nhơ đùa khi đã
nhận nhiệm vụ.
- Việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm còn mang nặng tính hình
thức, chiếu lệ. Nhiều giáo viên quan niệm và hiểu rằng muốn đổi mới phương
pháp dạy học là bắt buộc phải sử dụng hình thức thảo luận nhóm nên bất kỳ
tiết dạy nào hoặc khi có giáo viên dự giờ, thăm lớp là sử dụng đến thảo luận
nhóm mà chưa thực sự chú ý đến hiệu quả của nó mang lại như thế nào.
- Nội dung vấn đề thảo luận giáo viên đưa ra chưa phù hợp với khả năng,

nhau nghe.
Học hợp tác nhóm đòi hỏi sự trao đổi qua lại tích cực giữa các học sinh độc
lập trong nhóm. Điều đó được thực hiện khi các thành viên nhóm nhìn thấy nhau
trong trao đổi. Tương tác mặt đối mặt, có tác động tích cực đối với học sinh như:

Tăng cường động cơ học tập, làm nảy sinh những hứng thú mới, kích thích sự
giao thiệp chia sẻ tư tưởng, nguồn lực và đáp án giải quyết vấn đề, tăng cường
các kĩ năng tỏ thái độ, biểu đạt, phản hồi bằng các hình thức: lời nói, ánh mắt,
cử chỉ, khích lệ mọi thành viên tham gia, phát triển mối quan hệ gắn bó, quan
tâm đến nhau.
3. Nâng cao trách nhiệm cá nhân:
Nhóm hợp tác được tổ chức sao cho từng thành viên trong nhóm không thể
trốn tránh công việc, hoặc trách nhiệm học tập. Mọi thành viên đều phải học,
đóng góp phần mình vào công việc chung và thành công của nhóm. Mỗi thành
viên thực hiện một vai trò nhất định. Các vai trò ấy được luân phiên thường
xuyên trong các nội dung hoạt động khác nhau (Nhóm trưởng, thư kí, báo cáo
viên ). Mỗi thành viên đều hiểu rằng không thể dựa vào công việc của người
khác.
4. Sử dụng kĩ năng giao tiếp và kĩ năng xã hội.
Học sinh phải thể hiện được các kĩ năng làm việc trong nhóm nhỏ. Đó là các
kĩ năng:
+ Kĩ năng hình thành nhóm như: tham gia ngay vào hoạt động nhóm,
không rời khỏi nhóm.
+ Kĩ năng giao tiếp như: biết chờ đợi đến lượt, tóm tắt và xử lí thông điệp.
+ Kĩ năng xây dựng niềm tin như bày tỏ sự ủng hộ qua ánh mắt, nụ cười,
yêu cầu giải thích, giúp đỡ và sẵn sàng giải thích giúp bạn.
+ Kĩ năng giải quyết mối bất đồng như: kìm chế bực tức, không làm xúc
phạm khi phản đối
5. Rút kinh nghiệm tương tác nhóm:
Sau mỗi hoạt động hợp tác, học sinh phải đánh giá quá trình hoạt động của

Ví dụ : Lịch sử lớp 4: Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân.
Yêu cầu học sinh thảo luận nhóm 4: Lập bảng so sánh tình hình đất nước
trước và sau khi được thống nhất theo mẫu:

Thời gian
Các mặt
Trước khi thống nhất Sau khi thống nhất
- Đất nước
- Triều đình
- Đời sống của nhân dân Khi giao nhiệm vụ thảo luận. Tôi có thể tiến hành bằng nhiều hình thức: Tôi
có thể nêu miệng câu hỏi hoặc ghi câu hỏi ở bảng phụ hoặc giao nhiệm vụ thông
qua phiếu thảo luận. Đối với những câu hỏi ngắn, tôi thường nêu miệng câu hỏi
hoặc ghi ở bảng phụ. Làm như vậy vừa tiết kiệm thời gian. Còn đối với các câu
hỏi dài hoặc các bảng biểu yêu cầu điền số, chữ thì tôi sử dụng phiếu. Đặc biệt
nếu nội dung thảo luận là các kiến thức chốt lại của bài (như thảo luận rút ra nội
dung, ý nghĩa bài Tập đọc, rút ra bài học Đạo đức ) thì nhất thiết phải dùng
phiếu. Vì các kiến thức chốt lại là các kiến thức yêu cầu ghi nhớ nên nếu dùng
phiếu thảo luận thì khi ghi kết quả thảo luận vào phiếu các em sẽ ghi nhớ lâu.
2) Thành lập nhóm học hợp tác :
* Xác định số lượng học sinh trong nhóm:
Sau khi các mục tiêu của bài học được xác định rõ. Tôi quyết định số lượng
học sinh mỗi nhóm. Số lượng học sinh trong nhóm phụ thuộc vào nội dung bài
học cũng như các tư liệu đồ dùng. Đối với những câu hỏi dễ, tôi cho học sinh
thảo luận nhóm đôi (mỗi nhóm 2 học sinh), câu hỏi khó tôi cho học sinh thảo luận

thành viên tham gia vào hoạt động, giải thích rõ nhiệm vụ hoạt động của nhóm,
tóm tắt, kiểm tra sự hiểu biết vấn đề trao đổi, thống nhất ý kiến của nhóm, xây
dựng bầu không khí ấm áp, giải quyết các "mâu thuẫn" trong quá trình hoạt động
nhóm. Với vai trò này học sinh cần có nhiều năng lực hơn, đặc biệt là năng lực
quản lí, giám sát và hướng dẫn bạn.
* Thư kí ghi chép mọi ý kiến, biên tập, tóm tắt các ý kiến.
* Báo cáo viên thay mặt nhóm báo cáo kết quả hoạt động của nhóm.
* Khuyến khích động viên mọi thành viên tham gia, nhắc nhở những thành
viên "lắm lời" trong nhóm, bảo đảm trong quá trình trao đổi mọi thành viên phải
có quyền và nghĩa vụ đóng góp vào bài học.
* Theo dõi thời gian: theo dõi và thông báo thời gian cho hoạt động nhóm. Các
thành viên trong nhóm phân phối thời gian thích hợp cho từng vấn đề, tránh hiện
tượng "cháy thời gian".
3) Tổ chức hoạt động nhóm :
Tôi bố trí các thành viên trong nhóm học tập ngồi gần nhau sao cho các em
có thể dễ dàng chia sẻ tài liệu học tập, duy trì được sự liên hệ với nhau bằng
ánh mắt và trao đổi nhỏ, đủ nghe trong nhóm mà không làm ảnh hưởng đến hoạt
động của

các nhóm khác. Mỗi nhóm được sắp xếp ngồi ở 2 bàn, khi có lệnh hoạt động,
bàn trên quay xuống bàn dưới rất nhanh tránh lãng phí thời gian.
Tôi giải thích để học sinh hiểu rõ về nhiệm vụ học tập cũng như các kĩ năng
hợp tác trong quá trình học nhóm: Giao nhiệm vụ sao cho học sinh rõ việc mình
phải làm. Khi giao nhiệm vụ học tập cho học sinh, ngôn từ của giáo viên phải rõ
ràng, mạch lạc để đảm bảo cho học sinh hiểu rõ tránh thất bại trong hoạt động
giải quyết nhiệm vụ. Hỏi những câu hỏi phụ để kiểm tra xem học sinh đã hiểu
nhiệm vụ được giao chưa. Những câu hỏi phụ đảm bảo cho sự trao đổi hai
chiều, đảm bảo việc giao nhiệm vụ thực hiện một cách có hiệu qủa và đảm bảo
học sinh sẵn sàng bắt tay vào hoàn thành nhiệm vụ đó.
(VD: Các em đã hiểu nhiệm vụ cô giao chưa? Các em có thắc mắc gì trong nội

Để học sinh hiểu, biết được vai trò và trách nhiệm của mình, tôi lấy ví dụ một
nội dung thảo luận và làm mẫu. Mục đích của tôi là qua làm mẫu học sinh hiểu
được cách thức thảo luận và biết được vai trò của mình trong nhóm (việc làm
này tôi làm khi nhận một lớp mới). Tôi sẽ đóng vai trò là nhóm trưởng. Nhóm
trưởng có nhiệm vụ điều khiển các bạn trong nhóm.
Ví dụ: Thảo luận nhóm 4: Nêu các biểu hiện thể hiện phép lịch sự khi giao
tiếp.
* Nhóm trưởng: Bạn A sẽ là thư ký, bạn B là báo cáo viên, bạn C theo dõi
thời gian.
- Theo tôi phép lịch sự khi giao tiếp thể hiện ở: Nói năng nhẹ nhàng, nhã
nhặn, không nói tục, chửi bậy.
* Nhóm trưởng: Theo bạn A thì như thế nào ?
* Bạn A: Theo mình thì phải biết lắng nghe khi người khác đang nói.
* Nhóm trưởng: Theo bạn B?
* Bạn B: Cảm ơn khi được giúp đỡ; Xin lỗi khi làm phiền người khác.
* Nhóm trưởng : Theo bạn C thì sao?
* Bạn C: Theo mình thì biết dùng những lời yêu cầu, đề nghị
khi muốn nhờ người khác giúp đỡ.
* Nhóm trưởng : Bạn D có ý kiến gì không ?
* Bạn D : Gõ cửa, bấm chuông khi muốn vào nhà người khác; Ăn uống từ tốn,
không rơi vãi, không vừa nhai vừa nói.
* Nhóm trưởng : Mời bạn A (thư kí) nêu lại ý kiến của các bạn trong
nhóm.
* Bạn A : Phép lịch sự khi giao tiếp thể hiện ở
* Nhóm trưởng : Các bạn có thống nhất với ý kiến của bạn trong nhóm
không ? ® (Nhóm trưởng thống nhất ý kiến của các thành viên trong nhóm và
đưa ra kết luận cuối cùng của nhóm).
Sau khi báo cáo viên của nhóm trình bày, các nhóm khác có thể đặt câu hỏi
chất vấn thì cả nhóm cùng hỗ trợ bạn báo cáo để trả lời các câu hỏi.
Sau thời gian thực hiện hình thức hợp tác nhóm trong giảng dạy, tôi đã thu

Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL TL SL TL SL TL SL TL
Cuối
HKI
20 6 30% 5 25% 6 30% 3 15%
Cuối
năm
20 9 45% 8 40% 2 10% 1 5%

* Kết quả xếp loại học lực lớp 4/5 năm học 2011-2012:

Thời
điểm
TSHS
Giỏi Khá Trung bình Yếu
SL TL SL TL SL TL SL TL
Cuối
HKI
22 6 27,3% 6 27,3% 6 31,8% 3 13,6%
Cuối
năm
22 9 40,9% 8 36,4% 4 18,2% 1 4,5%

C. KẾT LUẬN

Tổ chức dạy học nhóm là một hình thức dạy học với nhiều tính ưu việt. Đó là
một trong những hình thức thực hiện tốt việc dạy học phát huy tính tích cực và
tương tác của học sinh. Với hình thức này, học sinh được hấp dẫn, lôi cuốn vào
các hoạt động học, thu lượm kiến thức bằng chính khả năng của mình với sự
giúp đỡ, hướng dẫn của giáo viên. Dạy học theo nhóm đòi hỏi giáo viên phải


Mạc Thị Thùy Nhân
PHỤ LỤC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Tạp chí thế giới trong ta.
2. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên tiểu học chu kỳ III (2003 -
2007)MỤC LỤC

Trang
A.Phần mở đầu 1
B.Nội dung đề tài 3
I. Cơ sở lý luận 3
II. Cơ sở thực tiễn 3
III.Các biện để nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm thông qua
hình thức dạy hợp tác nhóm 4
C. Kết luận 11