ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

ĐINH VĨNH THẮNG

PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC
NGÀNH DU LỊCH Ở TỈNH QUẢNG BÌNH LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN CỨU Hà Nội – 2014 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

Những kết luận nêu trong luận văn chưa từng được công bố ở bất kỳ
công trình khoa học nào khác.

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Trƣờng Đại học Kinh tế - Đại
học Quốc gia Hà Nội, các Quý Thầy Cô đã giúp tôi trang bị tri thức, tạo môi
trƣờng điều kiện thuận lợi nhất trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận
văn này.
Với sự kính trọng và biết ơn, tôi xin đƣợc bày tỏ lời chân thành cảm ơn
tới Tiến sĩ Nguyễn Thùy Anh đã giúp đỡ, chỉ dẫn tận tình cho tôi trong suốt
thời gian thực hiện luận văn này.
Xin chân thành cảm ơn phòng Quản lý Du lịch - sở Văn Hóa Thể thao
& Du lịch, khoa Du lịch trƣờng Đại học Quảng Bình đã giúp đỡ chia sẻ thông
tin, cung cấp cho tôi nhiều nguồn tƣ liệu, tài liệu, số liệu hữu ích phục vụ cho

là lựa chọn duy nhất đối với ngành Du lịch mang tính cạnh tranh, có giá trị
gia tăng cao với những sản phẩm và dịch vụ tốt. Để du lịch Quảng Bình có
thể phát triển bền vững, cần tăng cƣờng sự phối hợp liên ngành, liên vùng và
trách nhiệm của các thành phần liên quan. Trong những năm qua, du lịch
Quảng Bình đã có tăng trƣởng vƣợt bậc lƣợng khách tăng trƣởng với tốc độ
cao, thu hút đƣợc nhiều du khách trong và ngoài nƣớc, tạo ra nguồn thu ngân
sách cho địa phƣơng, giải quyết công ăn việc làm cho hàng ngàn lao động, cơ
sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật ngày càng hoàn thiện. Luận văn đã tập trung nghiên cứu và đạt những kết quả sau đây: Hệ
thống hóa và làm rõ những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn về phát triển
nguồn nhân lực cho kinh tế du lịch. Những nghiên cứu về phát triển nguồn
nhân lực ngành du lịch của tỉnh và trong nƣớc, từ đó rút ra những bài học kinh
nghiệm cho việc phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch ở tỉnh Quảng Bình.
Kết quả nghiên cứu, đề xuất và kiến nghị này là đồng nhất với mục
tiêu, nhiệm vụ đã đề ra.

MỤC LỤC

Danh mục các từ viết tắt i
Danh mục các bảng biểu ii
PHẦN MỞ ĐẦU 1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN

3.2.2. Tình hình phát triển ngành Du lịch theo các chỉ tiêu ở Quảng Bình 48
3.2.3. Kết quả đạt được 55
3.2.4. Cơ sở vật chất ngành du lịch 56
3.2.5. Hoạt động kinh doanh lữ hành và hướng dẫn du lịch 57
3.3. Tình hình phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch ở tỉnh Quảng Bình
từ năm 2009 -2013. 58
3.3.1. Thực trạng về cơ cấu nguồn nhân lực ngành du lịch ở tỉnh Quảng
Bình 58
3.3.2. Nâng cao kiến thức, kỹ năng cho người lao động. 61
3.3.3. Giáo dục hành vi cho NNL Du lịch. 65
3.3.4. Phát triển môi trường học tập 65
3.3.5. Nâng cao động cơ thúc đẩy người lao động. 66
3.4. Đánh giá thực trạng PTNNL ngành Du lịch ở tỉnh Quảng Bình từ năm
2009-2013 67
3.4.1. Thành tựu 67
3.4.2. Những hạn chế và nguyên nhân 68
CHƢƠNG 4: MỘT SỐ THẢO LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP PHÁT
TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH DU LỊCH Ở TỈNH QUẢNG BÌNH 71
4.1. Bối cảnh mới 71 4.1.1. Bối cảnh mới về kinh tế - xã hội tác động đến ngành Du lịch. 71
4.2. Dự báo nhu cầu nguồn nhân lực ngành Du lịch ở tỉnh Quảng Bình
đến năm 2025. 72
4.2.1. Nhu cầu lao động trong các cơ quan quản lý nhà nước về Du lịch 72
4.2.2. Nhu cầu lao động trong các doanh nghiệp kinh doanh Du lịch 72
4.3. Một số kiến nghị, giải pháp chung thực hiện phát triển nguồn nhân lực
ngành Du lịch ở tỉnh Quảng Bình. 73
4.3.1. Giải pháp chung với toàn ngành du lịch tỉnh Quảng Bình. 73
4.3.2. Giải pháp cụ thể. 74

DNDL
Doanh nghiệp Du lịch
3
KT-XH
Kinh tế - Xã hội
4
NDL
Ngành Du lịch
5
NNL
Nguồn nhân lực
6
PN-KB
Phong nha - Kẻ Bàng
7
PTNNL
Phát triển nguồn nhân lực.
8
VQG
Vƣờn Quốc gia


Trình độ đào tạo của lao động ngành Du lịch
57
6
Bảng 4.1
Dự báo nhu cầu lao động trong Du lịch ở
Quảng Bình
68 1

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đền tài luận văn
Tỉnh Quảng Bình có bờ biển dài 116,04 km ở phía Đông và có chung biên

phát triển du lịch. Chính sách phải đảm bảo khuyến khích, huy động tập trung
nguồn lực, khai thác tối ƣu tiềm năng, thế mạnh của đất nƣớc; bảo tồn và phát
huy đƣợc những giá trị truyền thống; nâng cao chất lƣợng, hiệu quả và sức
cạnh tranh, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.
Trong những năm vừa qua, nhiều yếu tố mới xuất hiện, đặt ra những
phƣơng hƣớng và nhiệm vụ mới cho kinh tế - xã hội Quảng Bình nói chung
và du lịch nói riêng. Thực tế này đòi hỏi phải xây dựng đƣợc những định
hƣớng ngành du lịch trong đó phát triển nguồn nhân lực du lịch làm cơ sở xây
dựng và triển khai các kế hoạch phát triển du lịch để du lịch ngày càng đóng
góp hiệu quả hơn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, nhanh
chóng hòa nhập với sự phát triển du lịch trong khu vực và thế giới. Chính vì
vậy. " Cần phải làm gì để phát triển nguồn nhân lực ngành du lịch ở tỉnh
Quảng Bình có chất lượng cao ?" là một đòi hỏi cần thiết và cấp bách. Nên
tôi chọn Đề tài " Phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch ở tỉnh Quảng Bình"
là để góp phần cho câu hỏi trên một cách đầy đủ và chính xác nhất./.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
2.1. Mục tiêu
Đƣa ra một số thảo luận, kiến nghị để phát triển nguồn nhân lực ngành
Du lịch ở tỉnh Quảng Bình nhằm góp phần đẩy mạnh công tác phát triển
nguồn nhân lực ngành du lịch, đảm bảo sự đóng góp tích cực trong phát triển
kinh tế du lịch đối với sự phát triển kinh tế xã hội và sử dụng bền vững tài
nguyên, môi trƣờng địa phƣơng.
2.2. Nhiệm vụ
- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về nguồn nhân lực, phát triển
nguồn nhân lực du lịch.

3


4

+Phương pháp thu thập, phân tích và tổng hợp tài liệu: Phƣơng pháp
này cần thiết trong việc tiếp cận vấn đề nghiên cứu. Tổng quan tài liệu cho
phép ta tiếp cận với những kết quả nghiên cứu trong quá khứ.
+Phương pháp phỏng vấn: Phƣơng pháp này giúp thu thập thông tin
một cách khách quan, đánh giá một cách thực chất hơn cách nhìn về phát triển
của kinh tế địa phƣơng nhất là du lịch. Tìm ra đƣợc nguyên nhân chính thành
công và hạn chế của phát triển du lịch địa phƣơng.
4. Một số kết quả đề tài
- Hệ thống hóa các vấn đề về lý luận phát triển nguồn nhân lực trong
phát triển ngành du lịch để vận dụng vào nghiên cứu cụ thể trên địa bàn tỉnh
Quảng Bình.
- Tổng kết các bài học kinh nghiệm về phát triển nguồn nhân lực trong
phát triển ngành Du lịch của một số điểm du lịch Việt Nam và thế giới.
- Phân tích tiềm năng nguồn nhân lực du lịch, đánh giá thực trạng phát
triển nguồn nhân lực trên địa bàn tỉnh Quảng Bình trong thời gian tới. Trên cơ
sở đó đề ra các giải pháp phát triển nguồn nhân lực du lịch trên địa bàn tỉnh
Quảng Bình.
- Giúp cho ngành du lịch Quảng Bình phát triển lâu dài và trở thành
ngành kinh tế trọng điểm của tỉnh. Nguồn nhân lực du lịch góp phần phát
triển ngành du lịch theo hƣớng bền vững góp phần tạo việc làm, xóa đói giảm
nghèo, phát triển những vùng đồng báo dân tộc, miền núi, thay đổi tƣ duy tập
quán của dân cƣ, khôi phục, tôn tạo, bảo tồn văn hóa bản địa. Nhờ phát triển
tốt nguồn nhân lực theo hƣớng bền vững nên nâng cao hiệu quả sử dụng tài
nguyên, giảm phá rừng và tài nguyên khác, khôi phục, tôn tạo, gìn giữ danh
lam thắng cảnh, tài nguyên thiên nhiên.
6

CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN
NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH DU LỊCH

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về phát triển nguồn nhân lực ngành
Du lịch.
1.1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước.
Các công trình nghiên cứu dƣới dạng các báo cáo khoa học, đề tài
nghiên cứu, các bài viết đăng trên các báo, tạp chí
Trong những năm qua, vấn đề phát triển nguồn nhân lực nhất là nguồn
nhân lực cho phát triển ngành Du lịch đã có nhiều công trình nghiên cứu của
nhiều tác giả đề cập. Các bài viết, công trình nghiên cứu đều đồng tình và nêu
bật đƣợc tầm quan trọng của phát triển nguồn nhân lực cho ngành Du lịch của
nƣớc nhà. Các bài viết, đề tài đã đƣa ra các cơ sở lý luận để phát triển nguồn
nhân lực hiệu quả và đánh giá những thực trạng, đƣa ra các giải pháp mang
tính định hƣớng để phát triển nguồn nhân lực có tính hiệu quả cao. Có rất
nhiều báo cáo khoa học, các bài viết đăng trên các báo, tạp chí đề cập đến
những vấn đề liên quan đến phát triển nguồn nhân lực.
Trong báo cáo Khoa học tại Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ ba
với chủ đề: "Việt Nam: Hội nhập và phát triển", tổ chức tại Hà Nội, Việt Nam,
tháng 12-2008; PGS. TS. Đức Vƣợng, Viện trƣởng Viện Nghiên cứu nhân tài,
nhân lực, Chủ nhiệm đề tài NCKH cấp nhà nƣớc: “Xây dựng đội ngũ trí thức
Việt Nam Giai đoạn 2011 – 2020” (Mã số: KX.04.16/06-100) đã viết về thực
trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực ở Việt Nam. Tác giả cũng kiến nghị
Chính phủ và các cơ quan chức năng phải có chính sách, biện pháp kết hợp thật
tốt giữa đào tạo và sử dụng trong tổng thể phát triển kinh tế của đất nƣớc, đáp
ứng có hiệu quả nguồn lao động có chất lƣợng cao cho yêu cầu phát triển của
nền kinh tế.

lực du lịch ở Vĩnh Phúc. Luận giải những phƣơng hƣớng, giải pháp cơ bản
nhằm nâng cao chất lƣợng nguồn nhân lực cho ngành kinh tế du lịch ở Vĩnh Phúc.

8

Các đề tài trên đã nêu ra đƣợc tầm quan trọng của phát triển nguồn
nhân lực cho ngành du lịch và nêu ra các giải pháp trong việc phát triển nguồn
nhân lực và định hƣớng phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn sắp tới.
Các đề tài củng đã nêu ra đƣợc nét đặc thù và đặc trƣng của phát triển nguồn
nhân lực Việt Nam và từng địa phƣơng. Tuy nhiên các nghiên cứu chỉ mới
nêu ra đƣợc các giải pháp ở tầm vĩ mô, chƣa cụ thể và sâu sắc đối với phát
triển nguồn nhân lực du dịch phù hợp với từng vùng, địa phƣơng, từng lĩnh
vực riêng biệt. Từ những đề tài trên có thể học hỏi đƣợc một số kinh nghiệm
phát triển du lịch để có thể áp dung cho địa phƣơng từ đó có sự điều chỉnh
hợp lý hơn.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong tỉnh
Trong những năm qua nhận thức về du lịch và xây dựng phát triển du lịch
đã đƣợc Đảng và Nhà nƣớc chú trọng. Vừa qua Bộ văn hóa Thể thao và du lịch đã
xây dựng chiến lƣợc phát triển Du lịch Việt Nam đến năm 2020 và tầm nhìn đến
năm 2030 đã đánh giá tình hình thực hiện Chiến lƣợc phát triển du lịch trong
những năm qua, khái lƣợc những nội dung chính của Chiến lƣợc phát triển du lịch
Việt Nam giai đoạn 2001-2010, bối cảnh thực hiện chiến lƣợc phát triển du lịch
Việt Nam giai đoạn 2001-2010 và đƣa ra những nguyên nhân mang lại kết quả và
tồn tại, bất cập trong thực hiện chiến lƣợc phát triển du lịch. Đƣa ra các giải pháp
nhằm phát triển du lịch ở Việt Nam. Ngày 11 tháng 11 năm 2013 Thủ tƣớng chính
phủ củng đã ký Quyết định số 2161/QĐ-TTg về việc phê duyệt “ Quy hoạch tổng
thể phát triển du lịch vùng Bắc trung bộ đến năm 2020, tầm nhìn 2030” bao gồm

tầm quan trọng của NNL đối với phát triển du lịch và đặc điểm nguồn nhân
lực du lịch khu vực Phong Nha - Kẻ Bàng. NNL Phong Nha - Kẻ Bàng tăng
nhanh về số lƣợng và có chuyển biến về mặt chất lƣợng. Bài viết củng đã
đánh giá đúng về NNL ở đây đó là chƣa đáp ứng đƣợc yêu cầu phát triển du
lịch ở địa phƣơng, cơ cấu nguồn nhân lực chƣa hợp lý, tỷ lệ lao động trong
ngành lƣu trú cao, trình độ ngoại ngữ của NNL chƣa đáp ứng đủ yêu cầu thị
trƣờng mục tiêu của khu vực và thế giới. Dẫn đến chất lƣợng phục vụ khách

10

hàng chƣa cao, hiệu quả khai thác du lịch thấp. Bài viết cũng đã đƣa ra các
giải pháp cần phải thực hiện để đào tạo nguồn nhân lực có chất lƣợng cho du
lịch PN - KB tuy nhiên bài viết mới đề cập tới khía cạnh đào tạo chứ chƣa
quan tâm đến việc phát triển nguồn nhân lực. Bài viết chỉ mới đánh giá nguồn
nhân lực khu vực du lịch PN-KB chứ chƣa đánh giá đƣợc tổng thể NNL của
tỉnh Quảng Bình.
Đề tài nghiên cứu của Trần Thanh Hà (2012), “Đào tạo nguồn nhân
lực ngành Du lịch tỉnh Quảng Bình”. Đánh giá khái quát đƣợc việc thiếu hụt
nguồn nhân lực đƣợc đào tạo, chủ yếu là qua đào tạo trung cấp và sơ cấp ,
thiếu đội ngủ chuyên gia, có trình độ cao, quản lý có kinh nghiệm; cơ cấu
ngành nghề nguồn nhân lực chƣa thật hợp lý, khả năng đáp ứng sự phát
triển của ngành du lịch, của lực lƣợng lao động ở Quảng Bình trong lĩnh vực
quản lý cũng nhƣ kinh doanh là tƣơng đối thấp. Tác giả đã đƣa ra các giải
pháp nhằm đào tạo nguồn nhân lực du lịch trong những năm tới, dự báo
nguồn nhân lực trong những năm tới. Nhƣng Đề tài chủ yếu mới giải quyết
khâu đào tạo nguồn nhân lực chứ việc phát triển nguồn nhân lực chƣa đƣợc
chú trọng và nghiên cứu kỷ. Việc đào tạo nguồn nhân lực chƣa chỉ mang

đƣợc phát triển bền vững lâu dài. Các đề tài chƣa thực sự đi sâu nghiên cứu về
phát triển nguồn nhân lực mang tính hiệu quả cao chỉ chú trọng các lĩnh vực
dịch vụ và các cơ sở đào tạo chứ chƣa có chiến lực phát triển đội ngũ nguồn
nhân lực trình độ cao và ngày càng chất lƣợng.
Qua các đề tài nghiên cứu bản thân tôi nhận thấy và rút ra đƣợc những
bài học đó là phát triển nguồn nhân lực không chỉ thu hút ở các cơ sở đào tạo,
các trƣờng đại học, thông qua đào tạo bồi dƣỡng mà phát triển trên cả nhiều
mặt, ngay cả mỗi ngƣời dân làm du lịch. Phát triển nguồn nhân lực phải có
tầm nhìn dài hạn và định hƣớng xu hƣớng tƣơng lai thì mới phát triển ngành
du lịch hiệu quả và thành công. Phát triển nguồn nhân lực đòi hỏi phải có tính
định hƣớng và cơ chế chính sách phù hợp của mỗi cơ quan, đơn vị và của
chính quyền địa phƣơng. Nguồn nhân lực là yếu tố quan trọng đầu tiên để có
thể phát triển trên các lĩnh vực, trong đó có du lịch.

12

Điều đáng nói nhất là chƣa có những nghiên cứu cụ thể về phát triển
nguồn nhân lực ngành Du lịch ở Quảng Bình Do đó Luận văn là hoàn toàn
mới có tính cấp thiết cao xét từ nhiều phƣơng diện. Luận văn này có nhiệm vụ
hệ thống hoá, chọn lọc, phát triển những khái niệm và vấn đề lý luận về phát
triển nguồn nhân lực du lịch; phân tích thực trạng phát triển và quản lý phát
triển nguồn nhân lực ngành Du lịch ở Quảng Bình; đề xuất một số thảo luận
và kiến nghị giải pháp chủ yếu phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch ở tỉnh
Quảng Bình trong những năm tiếp theo.

1.2. Cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển nguồn nhân lực ngành Du lịch
1.2.1. Khái niệm và đặc trưng của phát triển nguồn nhân lực ngành du

“Nguồn nhân lực của đất nƣớc nói chung, của cơ quan và ngay cả mỗi
gia đình điều cần đƣợc phát triển. Phát triển Nguồn nhân lực là các hoạt động
đầu tƣ nhằm tạo ra nguồn nhân lực với số lƣợng và chất lƣợng đáp ứng nhu cầu
phát triển kinh tế-xã hội của đất nƣớc, đồng thời đảm bảo sự phát triển của mỗi
cá nhân” (Nguyễn Tiệp. Giáo trình Nguồn nhân lực: Lao động xã hội, 2008.)
Áp dụng vào phát triển nguồn nhân lực du lịch, phát triển nguồn nhân
lực du lịch là các hoạt động đầu tƣ trong lĩnh vực du lịch nhằm tạo ra nguồn
lực con ngƣời với số lƣợng và chất lƣợng đáp ứng nhu cầu phát triển của
ngành, đồng thời đảm bảo sự phát triển của mỗi cá nhân.
Phát triển nguồn nhân lực đƣợc rất nhiều cơ quan, cá nhân, tổ chức tiếp
cận theo nhiều cách khác nhau tuy nhiên chúng ta có thể khái quát một số
quan điểm Phát triển nguồn nhân lực nhƣ sau:
- Theo tổ chức phát triển công nghiệp LHQ (UNIDO): Phát triển con
ngƣời một cách hệ thống vừa là mục tiêu vừa là đối tƣợng của sự phát triển của
một quốc gia. Nó bao gồm mọi khía cạnh kinh tế và khía cạnh xã hội. Nhƣ nâng
cao khả năng cá nhân, tăng năng lực sản xuất và khả năng sáng tạo, bồi dƣỡng
chức năng chỉ đạo thông qua giáo dục, đào tạo nghiên cứu và hoạt động thực tiễn.
- Tổ chức Lao động quốc tế (ILO): Phát triển nguồn nhân lực, bao hàm
một phạm vi rộng lớn hơn chứ không chỉ có sự chiếm lĩnh ngành nghề, hoặc
ngay cả việc đào tạo nói chung. Quan niệm này dựa trên cơ sở nhận thức

14

rằng, con ngƣời có nhu cầu sử dụng năng lực của mình để tiến tới có đƣợc
việc làm hiệu quả, cũng nhƣ những thỏa mãn về nghề nghiệp và cuộc sống cá
nhân. Sự lành nghề đƣợc hoàn thiện nhờ bổ sung nâng cao kiến thức trong
quá trình sống, làm việc, nhằm đáp ứng kỳ vọng của con ngƣời.