Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới
LỜI MỞ ĐẦU
Trung Quốc là một nước lớn, có nền văn minh phát triển sớm và thường xuyên
chinh phục, bành trướng đồng hóa các dân tộc, quốc gia lân cận. Văn hóa Trung Hoa có
ảnh hưởng lớn tới nhiều nước phương Đông như Triều Tiên, Nhật Bản, Việt Nam. Đặc
biệt là trong lĩnh vực pháp luật, so với luật pháp trung cổ phương Đông, luật pháp
Trung Quốc tương đối phát triển và đã trở thành cơ sở cho nhiều bộ luật của các quốc
gia khác trong cùng thời kì.
Ngay từ những buổi đầu thành lập, Nhà nước Trung Hoa đã xây dựng hệ thống
pháp luật cho riêng mình. Tuy nhiên, pháp luật Trung Hoa nguyên thủy hầu như không
để lại dấu ấn trong hệ thống lịch sử pháp luật Trung Quốc. Nhưng đến thời kì phong
kiến thì pháp luật Trung Quốc lại có những nét độc đáo riêng biệt. Nghiên cứu về những
đặc trưng của pháp luật phong kiến Trung Quốc không chỉ giúp chúng ta hiểu biết sâu
sắc hơn về một trong những nét văn hóa độc đáo của người Trung Hoa mà qua đó còn
có được những nhận thức đúng đắn về tầm ảnh hưởng của pháp luật phong kiến Trung
Quốc đến nhiều nước trong khu vực.
Bởi vậy, trong bài tiểu luận lần này, em xin phép được thực hiện đề tài: “Phân
tích đặc trưng cơ bản của pháp luật phong kiến Trung Quốc”. Vì đây là một vấn đề
mang phạm vi rộng, em đã cố gắng đi sâu nghiên cứu nhưng do kiến thức còn hạn chế,
sự hiểu biết chưa nhiều nên không tránh khỏi những thiếu sót. Kính mong các thầy cô
xem xét và góp ý để em có cơ sở tiếp thu và sửa chữa cho bài luận này hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn!
1
Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới
NỘI DUNG
I. Cơ sở hình thành và phát triển cũng như các loại nguồn cơ bản của pháp
luật phong kiến Trung Quốc
1. Cơ sở hình thành và phát triển của pháp luật phong kiến Trung Quốc
Nhà nước và pháp luật là hai hiện tượng quan trọng và rộng lớn nhất thuộc kiến
trúc thượng tầng, hai hiện tượng này thường xuyên có sự vận động và biến đổi không
ngừng. Sự hình thành và phát triển của nhà nước gắn với sự hình thành và phát triển của

Từ nhà Hán trở đi, đặc biệt là từ đời Hán Vũ Đế, ông chủ trương sử dụng nho
giáo để quản lí nhà nước và biến nho giáo thành quốc giáo thì lễ - nội dung trọng tâm
của nho giáo trở thành hệ tư tưởng chủ đạo trong xã hội phong kiến. Lễ kết hợp với hình
luật để chủ trương xây dựng và thực thi pháp luật. Trong mối quan hệ giữa lễ và hình thì
các nguyên tắc của lễ làm sự chỉ đạo, còn lễ mượn sự cưỡng chế của hình để duy trì.
Thực hiện chủ trương kết hợp lễ và hình, nhà nước phong kiến Trung Quốc áp dụng các
nguyên tắc:
Đức chủ hình dụ
Lễ pháp tịnh dụng
Nhà nước phong kiến Trung Quốc còn sử dụng nguyên tắc “tam cương ngũ
thường”của nho gia làm chủ đạo. Tam cương là nội dung cơ bản trong giáo lí của đạo
nho và được pháp luật bảo vệ bằng việc quy định 10 trọng tội (thập ác). Trong đó các
tội trái với đạo hiếu có 6 tội (ác nghịch, bất đạo, bất hiếu, bất mục, bất nghĩa, nội loạn).
Các tội bất trung với hoàng đế phong kiến có 4 tội (mưu phản quốc, mưu đại nghịch,
mưu phản loạn, đại bất kính).Trong quan hệ hôn nhân theo giáo lí đạo Nho và cũng là
theo luật pháp quy định, người chồng có quyền li dị vợ nếu người vợ chỉ cần phạm một
trong 7 điều sơ suất (thất suất): không con, dâm dật, không phụng sự cha mẹ chồng,
miệng lưỡi nói năng lung tung, trộm cắp, ghen tuông, ác tật. Luât pháp từ Hán, Đường,
3
Lịch sử nhà nước và pháp luật thế giới
Tống, Nguyên, Minh, Thanh đều “nhất chuẩn hồ lễ”. Hay nói cách khác luật pháp luôn
luôn củng cố và bảo vệ lễ giáo phong kiến, trật tự của đẳng cấp của xã hội phong kiến,
chính thể quân chủ chuyên chế phong kiến
Tuy nhiên, việc dùng lễ đã gây ra việc áp dụng pháp luật không thống nhất. Xuất
hiện hiện tượng “tội đồng luận dị” (tội giống nhau nhưng lí luận khác đi dẫn đến hình
phạt cũng khác nhau). Các quan lại tùy tiện trong cách xét xử, có điều kiện phát sinh
tiêu cực. Điển hình là Đổng Trọng thư chủ trương dùng sách “Xuân thu” của Khổng tử
để làm cơ sở cho việc xử án.
2. Pháp luật phong kiến Trung Quốc là sự kết hợp giữa đức trị và pháp trị,
giữa qui phạm pháp luật với qui phạm đạo đức

Bên cạnh đó, pháp gia rất chú ý đến “Thuật” trong đường lối pháp trị. “Thuật” là
cách thức, phương thức, mưu lược, thủ đoạn...trong việc tuyển người, dùng người, giao
việc,...mà nhờ đó pháp luật được thực hiện và nhà vua có thể “trị quốc bình thiên
hạ”.
Có thể nói, tư tưởng chủ đạo của pháp gia là muốn trị nước, yên dân phải lấy
pháp luật làm trọng và nếu dùng pháp trị thì xã hội có phức tạp bao nhiêu, nước có đông
dân bao nhiêu thì vẫn “trị quốc bình thiên hạ” được. Học thuyết chính trị của pháp gia
đã được Tần Thủy Hoàng ra sức vận dụng, thi hành bằng mọi thủ đoạn và hình phạt tàn
ác theo 3 căn cứ:
Pháp luật phải triệt đến cùng tội ác và kịp thời trừng trị tội ác khi nó chưa kịp xảy
ra.
Pháp luật phải được thi hành nghiêm khắc với mọi người, không có riêng ai được
ở ngoài vòng pháp luật.
5