Đề bài:
Hoàn cảnh ra đời và sự tác động của nó tới nội dung và tính chất của
các bản Hiến pháp Việt Nam.
-----o0o-----
Trả lời:
Hiến pháp là đạo luật cơ bản của một quốc gia, có vai trò rất quan
trọng trong việc điều chỉnh toàn bộ đời sống xã hội. Mỗi một bản hiến
pháp ra đời trong hoàn cảnh lịch sử cụ thể mang theo dấu ấn đặc thù của
mỗi quốc gia. Lịch sử lập hiến Việt Nam đã trải qua những bước ngoặt to
lớn cùng với sự ra đời của các bản Hiến pháp 1946, 1959, 1980, 1992 và
Hiến pháp 1992 sửa đổi, bổ sung năm 2001. Nó đánh dấu bước phát triển
trong lịch sử lập hiến Việt Nam cũng như sự tác động của hoàn cảnh lịch
sử tới nội dung và tính chất của các bản hiến pháp.
Trước cách mạng tháng 8/ 1945, nước ta là một nước thuộc địa nửa
phong kiến với chính thể quân chủ chuyên chế, nhưng thực chất là bộ
máy tay sai của thực dân Pháp. Bởi vậy, nước ta là một nước thuộc địa
không có hiến pháp.
Tuy nhiên, do ảnh hưởng tư tưởng cách mạng của các nước trên thế
giới trong giới trí thức Việt Nam đã xuất hiện tư tưởng lập hiến. Có hai
khuynh hướng chính trị chủ yếu trong thời gian này. khuynh hướng thứ
nhất của Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Vĩnh và Bùi Quang Chiêu chủ
trương xây dựng Nhà nước quân chủ lập hiến trong sự thừa nhận sự bảo
1
hộ của Chính phủ Pháp. khuynh hướng thứ hai của Phan Bội Châu, Phan
Châu Trinh và Nguyễn ái Quốc chủ trương giành độc lập, tự do cho dân
tộc sau đó xây dựng hiến pháp của nhà nước độc lập vì không có độc lập,
tự do thì không thể có hiến pháp thực sự. Đây cũng là khuynh hướng tiến
bộ và đúng đắn nhất. Bằng những hoạt động tích cực Nguyễn ái Quốc đã
cụ thể hoá tư tưởng lập hiến của mình và tư tưởng ấy được thể hiện trong
hiến pháp 1946 – hiến pháp đầu tiên của nước nhà.
1/ Hoàn cảnh ra đời và sự tác động của nó tới nội dung và tính

triển của tư tưởng dân chủ, đề cao tính dân tộc của Nhà nước. Trong công
cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do khai sinh ra nhà nước dân chủ cộng
hoà đã có sự đóng góp của bao giai tầng trong xã hội. Bởi thế Nhà nước
dân chủ nhân dân đầu tiên của ta là Nhà nước đoàn kết toàn dân không
biệt giống nòi, trai gái, giàu nghèo, tôn giáo (Điều 1).
Tuân thủ nguyên tắc “ Đảm bảo các quyền tự do, dân chủ”, Hiến pháp
1946 rất chú trọng đến chế độ công dân (chương II). Lần đầu tiên trong
lịch sử Việt Nam, nhân dân được đảm bảo các quyền tự do, dân chủ
(Điều 70); quyền bình đẳng trước pháp luật (Điều 6,7); phụ nữ được
ngang quyền với nam giới về mọi phương diện; công dân được hưởng
các quyền bầu cử, ứng cử, có quyền bãi miễn các đại biểu do mình bầu ra
khi họ không còn xứng đáng với danh hiệu đó nữa; quyền tư hữu tài sản
của công dân được bảo vệ…
Dựa trên nguyên tắc: “thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt
của nhân dân”, hình thức Nhà nước theo Hiến pháp 1946 có nhiều nét
3
độc đáo đáng chú ý. Đứng đầu Chính phủ là Chủ tịch nước có quyền phủ
quyết (Điều 31 và 54). Hình thức chính thể của nước ta là sự kết hợp giữa
cộng hoà tổng thống và cộng hoà đại nghị.
Mặc dù là bản hiến pháp đầu tiên của nước ta, nhưng Hiến pháp 1946
tiến bộ không kém bất cứ một bant hiến pháp nào trên thế giới. Là một
bản hiến pháp cô đúc, khúc chiết, mạch lạc và dễ hiểu, là một bản hiến
pháp mẫu mực trên mọi phương diện.
2/ Hoàn cảnh ra đời và sự tác động của nó tới nội dung và tính
chất Hiến pháp 1959.
Tính đến thời điểm năm 1959, Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà
đã ra đời và phát triển được14 năm. Hiến pháp 1946 đã hoàn thành sứ
mệnh lịch sử của mình, tuy nhiên với tình hình đất nước và nhiệm vụ
cách mạng mới nó cần được bổ sung và điều chỉnh.
Với chiến thắng Điện Biên Phủ ngày 7/5/1954 Hiệp định Giơnevơ

Về mặt chính trị: Bộ máy Nhà nước ta đựơc tổ chức theo mô hình tổ
chức của Nhà nước XHCN. Trong tổ chức bộ máy Nhà nước lúc này đã
áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ và mô hình xây dựng CNXH ở các
nước khác.
Về vai trò lãnh đạo của Đảng được ghi nhận trong lời nói đầu của hiến
pháp mà lúc này là Đảng Lao động Việt Nam.
Về mặt kinh tế: kinh tế Nhà nước được xác định là giữ vai trò lãnh đạo
trong nền kinh tế quốc dân và được Nhà nước ưu tiên phát triển, cải tạo
nền kinh tế quốc dân theo định hướng XHCN, xây dựng và phát triển
nhiều thành phần kinh tế.
5