Website: Email : Tel (: 0918.775.368
lời nói đầu
Những biến động về kinh tế của khu vực trong những năm cuối của
thế kỉ 20 đã tác đông mạnh mẽ tới nhận thức kinh tế cũng nh sự phát
triển kinh tế của Việt nam . Trải qua một thời gian phát triển kinh tế
một cách mạnh mẽ các nớc Đông nam á vừa mới trải qua một
cuộckhủng hoảng tiền tệ lớn mà điểm suất phát là Thái lan . Do sự
quyết định thả nổi đồng bạt của Chính phủ thái lan. Điều đó đã
tácđộng trực tiếp tới nền kinh tế của Thái lan mà còn lan rộng ra các
nớc trong khu vực . Nó đã chứng minh một cách mạnh mẽ các tác
động vĩ mô của Chính phủ tới nền kinh tế nh thế nào . Qua kinh
nghiệm của các nớc đi trớc ta thấy vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế
thị trờnglà rất to lớn . Chính phủ thông qua ngân sách nhà nớc để thực
hiện điều tiết vĩ mô qua hoạt động thu chi ngân sách . Vậy vấn đề cấp
bách đặt ra là nhà nớc ta cần phải xem xét sác định một cách đúng đắn
vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân sách nhà nớc
trong điều kiện nớc ta chuyển đổi nền kinh tế tập chung bao cấp sang
kinh tế thị trờng bên cạnh đó ta thấy thực hiện ngân sách nhà nớc ở
Việt nam trong những năm qua là rất bất ổn định thờng xuyên thâm
hụt ngân sách . Việc sử dụng ngân sách kém thờng xuyên.
Hiệu quả phần trăm thất thoát ngân sách nhà nớc là cao nhất . Vai trò
điều tiết vĩ mô nền kinh tế của ngân sách nhà nớc trong những năm qua là rất
thấp. Đặc biệt những năm 1980-1986 ngân sách bị thâm hụt nay chính phủ
đã điều tiết bằng cách phát hành tiền đã rẫn đến tình trạng lạm phát phi mã
nền kinh tế rơi vào tình trạng khủng hoãng.
Để khắc phục tình trạng trên một lần nữa chúng ta lại khẳng định sự
cần thiết phải nghiên cứu về vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế của ngân sách
nhà nớc .
1
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
thị trờng
3
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Nội dung
Chơng 1
tổng quan về ngân sách nhà nớc và những
tác động vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân
sách nhà nớc .
I> Luận cứ khoa học cơ bản của ngân sách nhà nớc tác động đến
điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng .
1.Ngân sách nhà nớc :
Ngân sách nhà nớc là một bản dự toán thu và chi nhà nớc và đã đợc cơ
quan chúc năng (quốc hội ) quyết định và đợc thực hiện trong một năm từ
1/1-31/12 nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nớc đối với
nền kinh tế xã hội .
Vậy nếu ta nhìn bề ngoài thì ngân sách nhà nớc là một bản cân đối một
bên là thu của nhà nớc một bên là phản ánh nguồn chi của nhà nớc . từ đó ta
thấy đợc ngan sách bôị thu hay bội chi .
Ngân sách nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế trong quá trình hình
thành quĩ ngân sách nhà nớc và trong quá trình sử dụng quĩ ngân sách nhà n-
ớc-ngân sách nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa một bên là nhà nớc
và một bên là các thành phần còn lại trong nền kinh tế .
Các mối quan hệ đó là :
Nhà nớc với doanh nghiệp
Nhà nớc với các tổ chức xã hội
4
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Nhà nớc với các thành phần dân c .
Nhà nớc với các nhà nớc khác
Ngân sách nhà nớc là khâu chủ đạo và đong vai trò chi phối trong hệ
*Chi ngân sách nhà nớc là các khoản mà nhà nớc phải chi ra để duy trì
hoạt động và đạt đợc những mục tiêu , nhiệm vụ của mình .
Chi ngân sách nhà nớc bao gồm : chi thờng xuyên , chi cho đầu t phat
triển , chi trả nợ vay của chính phủ của ngân sách nhà nớc .
*Bội chi ngân sách nhà nớc :
Khi các khoản thu ngân sách nhà nớc không kể các khoản vay mà không
đủ chi trả cho ngân sách nhà nớc gọi là bội chi ngân sách nhà nớc. Thông th-
ờng khi nói đến ngân sách nhà nớc thờng là nói đến bội chi . Bội chi thờng
mang tính quy luật .
ở đề tài này ta nghiên cứu tác động vĩ mô của ngân sách nhà nớc tới nền
kinh tế thị trờng hay thực chất là nghiên cứu vấn đề bội chi tác động vĩ mô
tới nền kinh tế thị trờng nh thế nào ? bội chi trong phạm vi giới hạn nào là tốt
nhất ? và muốn đạt đợc phạm vi giới hạn tốt nhất đó nhà nớc ta cần phải thực
hiện những chính sách nhu thế nào ? chính sách phải bám sát vào những vấn
đề tác động đến bội chi ngân sách nhà nớc nh nghiên cứu về thuế , chi tiêu
thờng xuyên...
Muốn hiểu đợc những tác động vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân sách
nhà nớc là ngân sách nhà nớc thông qua hoạt động của mình điều tiết bao
quát sự vận động nền kinh tế thị trờng.
Mục tiêu của chúng ta khi nghiên cứu kinh tế vĩ mô không phải chỉ dừng
lại ổ phạm vi lý giải các biến cố kinh tê mà còn nhằm cải thiện chất lợng của
chính sách kinh tế . các công cụ tài chính tiền tệ của chính phủ có thể tác
động mạnh mẽ tới nền kinh tế bao gồm cả mạt tích cực và mặt tiêu cực. Giúp
cho các nhà kinh tế hoạch định chính sách , đánh giá những chính sách khác
nhau . từ đó nghiên cứu nền kinh tế nh nó đang tồn tại.
6
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Và tìm ra phơng pháp để cải thiện nó .
Những vấn đề kinh tế ví mô bao gồm: lạm phát , tăng trởng của thu nhập ,
thay đổi giá cả và tỷ lệ thất nghiệp . Các số liệu kinh tế vĩ mô phản ánh giá
Trong góc độ bài viết này ta chỉ đề cập đền ảnh hởng của ngân sách nhà
nớc tới việc cung ứng tiền tệ từ đó tác động đến tỉ lệ lạm phát .
Trớc hết đứng trên góc độ chi của ngân sách nhà nớc :
Kết quả của việc tăng thờng xuyên từng đợt trong chi tiêu của chính phủ
là việc tăng thơngf xuyên của mức giá cả . mức giá cả tăng ta có tỉ lệ lạm
phát dơng . nhng việc tăng một đợt trong chi tiêu của chính phủ chỉ đ ađến
một sự tăng tạm thời của tỷ lệ lạm phát chứ không phải là một mức lạm phát
mà trong đó mức giá cả tăng kéo dài ,
Đứng trên góc độ thu ngân sách nhà nớc:
Việc kéo dài giảm thuế sẽ dẫn đến việc tăng giá hàng hoá dẫn đến lạm
phát. Từ các tác động trên chímh phủ có thể điều chỉnh đợc lạm phát thông
qua quá trình hoạt động . Nếu chính phủ muốn giảm lạm phát thì chính phủ
tăng thuế và giảm chi tiêu
Lạm phát và việc làm luôn là hai vấn đề tỷ lệ với nhau có nghĩa là khi lạm
phát tăng thì tỷ lệ thất nghiệp giảm , khi lạm phát giảm thì tỷ lệ thất nghiệp
tăng . Điều này quyết định chi phối rất lớn trong chiến lợc phát triển kinh tế
mà chính phủ đa ra , tuỳ thuộc rất lớn vào mục tiêu đề ra trong thời gian tới
của chính phủ để điều chỉnh . Nếu trong thời gian vừa qua lạm phát tăng lên
quá cao vợt ra ngoài hai con số thì lúc này chính phủ cần đa ra chính sách
giảm tỷ lệ lạm phát đồng nghĩa với việc chấp nhận một tỷ lệ thất nghiêp tăng
cao. Hay khi tỷ lệ thất nghiệp trong nớc tăng lên quá cao ảnh hởngđến đời
sống của lực lợng lao động nhất là từng lớp sinh viên mới ra trờng không tìm
đợc việc làm thì lúc này chính phủ cần đa ra chính sách kích cầu tiêu dùng ,
tăng cung tiền tệ, giảm thuế. Lúc này lạm phát tăng cao .
8
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Qua một số phân tích trên đây ta đã thấy đợc một phần tác động vĩ mô
của ngân sách nhà nớc tới kinh tế thị trờng . Muốn điều chỉnh đợc nền kinh
tế vĩ mô ta cần phân tích một số chính sách liên quan đến ngân sách nhà nớc
tác động đến nền kinh tế thị trờng
ổn định mở rộng các hoạt đọng kinh doanh.
Đối tợng đợc tài trợ bao gồm các ngành độc quyền nhà nớc , cơ sở hạ
tầng nh vận tải đờng sắt, bu điện viển thông , năng lợng các dịch vụ công
cộng nh điện nớc. Các ngành công nghiệp thay thế nhập khẩu nh công
nghiệp luyện kim , cơ khí
+ Lĩnh vực quốc gia: phát triển các ngành nhằm làm giảm phụ thuộc
nớc ngoài nh lơng thực , thực phẩm , cơ khí chế tạo.
+Lĩnh vực dân thuần tuý : nhằm bảo đảm phát triển các ngành nghề
truyền thống sử dụng triệt để tài nguyên, phát huy tay nghề ,...
Các biện pháp tài trợ thờng dùng là: trợ giá , giảm thuế sản suất và tiêu
dùng cho vay với lãi suất u đãi , cung cấp máy móc thiết bị , vật t từ các ch-
ơng trình viện trợ lãi suất thấp , viện trợ không hoàn lại và miễn thuế , mua
sản phẩm với giá cao . chi phí của chính phủ cho việc tài trợ các doanh
nghiệp là rất lớn .
- Thực hiện các chơng trình nghiien cứu phát triển và hàng hoá .
công việc bảo đảm hàng hoá của chính phủ khong chỉ nhằm vào việc nâng
cao phucs lợi cho một bộ phận lớn dân c mà còn có những tác dụng nhất
định đối với việc phát triển nền kinh tế , thông qua việc chi phí tiêu dùng
hàng hoá công cộng chính phủ thể hiện sự điều tiết của mình trong quá trình
tăng trởng kinh tế
- Khi chi tiêu công cộng tăng lên , trên thị trờng vật phẩm tiêu dùng
sẽ cần có su hớng tăng lên thông qua việc nâng cao thu nhập từ các cơ quan
thông quyền và hệ thống bảo hiểm xã hội . chính sự tăng cầu đã góp phần
hạn chế suy thoái nền kinh tế theo chu kì . trên thị trờng t liệu sảnv suất bằng
việc đầu t sản suất hàng hoá công , trợ cấp, góp vốn hoặc trợ giá cho các
10
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
doanh nghiệp để đảm bảo danh lợi đã có thể thúc đẩy khả năng phát triển
nền kinh tế .
Bên cạnh các tác động tích cực từ việc bảo đảm hàng hoá công của chính
Các loại thuế trực thu chủ yếu nhằn điều chỉnh phân phối phúc lợi nền
kinh tế , thực hiện phân phối lại tổng sản phẩm quốc gia tạo nguồn thu , thuế
trực thu còn có khả năng điều chỉnh đầu t , điều tiết sản xuất , đổi mới công
nghệ ...
Các loại thuế mang tính chất gián thu chủ yếu có tác dụng khuyến
khích điều tiết sản xuất đầu t , hớng dẩn tiêu dùng và tạo nguồn thu ngân
sách cho nhà nớc , vừa khuyến khích XNK vừa phải bảo vệ khuyến khích
phát triển trong nớc . thuế gián thu cũng đóng góp một phần quan trọng ổn
định cho ngân sách nhà nớc .
Nói chung trong nền kinh tế thị trờng có điều tiết của chính phủ thuế
ngày càng trở nên một dụng cụ quan trọng nhằm thể hiện vai trò điều chỉnh
kinh tế của chính phủ . chính sách thuế hợp lý tạo ra nguồn thu chủ yếu cho
phần ngân sách tác động điều chỉnh mạnh mẽ các hoạt động sản xuất kinh
doanh , đảm bảo công bằng và kích thích cạnh tranh.
*Chính sách tài chính tiền tệ :
Nội dung của bộ phận cấu thành chính sách tài chính tiền tệ :
- Chính sách tài khoá : chính sách tài khoá gắn liền với những điều
chỉnh trong các hoạt động thu và chi của chính phủ nhằm hớng nền kinh tế
tới mức sản lợng và sử dụng nhân công mong muốn . các công cụ chủ yếu
của chính sách tài khoá là : chi tiêu cho tiêu dùng và đầu t của chính phủ ;các
loại thuế ; chuyển khoản của chính phủ.
- Chính sách tiền tệ : bao gồm việc kiểm soát mức cung tiền và lãi
suất có quan hệ chặt chẽ với mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền , ổn định giá
cả và khuyến kích đầu t . thúc đẩy tăng trởng trong dài hạn . các công cụ chủ
12
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
yếu mà ngân hàng trung ơng ở các nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển th-
ờng sử dụng để điều tiết mức cung tiền bao gồm :
+ Nghiệp vụ thị trờng mở , trong đó ngân hàng trung ơng mua vào hay
bán ra các chứng khoán của chính phủ nhằm tác động trực tiếp tới cơ sở
thuế trực thu, giảm mức thuế trực thu đánh vào lợi nhuận đạt đợc của khu
vực kinh doanh để đạt điều kiện thuận lợi cho khu vực này thực hiện tiết
kiệm đầu t cho kinh doanh . tránh đánh thuế trùng lắp chồng chéo mà trớc
đây là thay thế doanh thu bằng thuế giá trị gia tăng , đánh thuế vòng bằng và
có hiệu quả thì mới có tác dụng thúc đẩy khu vực doanh nghiệp và dân c thực
hiện tích tụ , đầu t , đổi mới kỷ thuật và công nghệ .nâng cao chất lợng và
hiệu quả hoạt động kinh doanh .
Chi đầu t phát triển của ngân sách nhà nớc đợc tập chung vào xây
dựng và phát triển cơ sở hạ tầng và một số ngành kinh tế mủi nhọn . Việc
đầu t này tạo ra môi trờng thuận lợi cho việc thu hút vốn đầu t của các thành
phần kinh tế và cho phép nhà nớc chủ động điều tiết sự hoạt động của toàn
bộ nền kinh tế quốc dân .
Việc sử dụng ngân sách nhà nớc với hai công cụ bộ phận quan trọng
của nó là thuế và chi tiêu đầu t phát triển cho phép ngân sách nhà nớc tác
động mạnh mẽ vào hoạt động nền kinh tế xã hội . ngân sách nhà nớc là một
công cụ đợc nhà nớc sự dụng để can thiệp vào lĩnh vực kinh tế do đó muốn
phát huy tác dụng hiểu hiệu của nó trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh
tế đòi hỏi ngân sách nhà nớc phải có tiềm lực về tài chính và hoạt động lành
mạnh , có hiệu quả . Vấn đề này liên quan đến cân đối ngân sách và sử lý bội
chi ngân sách nhà nớc hiện nay . về mặt lý luận đợc đề cập tới và trên thực tế
cần phối hợp sự vận dụng đồng thời hai phơng phaps cơ bản xử lý bội chi của
ngân sách đó là tăng thu , giảm chi và thực hiện vay nợ trong và ngoài nớc
của chính phủ trong trờng hợp bội chi ngân sách xuất phát từ yêu cầu đầu t
phát triển .
14
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
2>ảnh hởng của bội thu , bội chi ngân sách nhà nớc tới các vến đề
tăng trởng kinh tế .
Bội chi ngân sách ảnh hởng đến việc cung cấp tiền tệ trên thị trờng
từ đó tác động tới mọi hoạt động kinh tế
(chính phủ phải sử dụng ngân sách để bù lỗ cho ngân hàng trung ơng khi
hoạt động của ngân hàng trung ơng bị thua lổ do việc giúo nhà nớc thực hiện
đợc các mục tiêu của mình ) . Tác động đến cung cầu ngoại tệ . Từ đó ngân
sách nhà nớc gián tiếp tác động đến hoạt động xuất nhập khẩu trong và ngoài
nớc.
Còn khi nhà nớc bị rơi vào tình trạng bội chi . Muốn xử lý nó thì một
công cụ quan trọng đó là việc phát hành trái phiếu .muốn vậy chính phủ phải
đua công cụ thỉ trờng mở vào hoạt động và tăng cờng sử dụng công cụ này .
Bằng công cụ thị trờng mở đã tác động đến nguồn thu ngân sách nhà nớc
Và hỗ trợ cho việc phát hành trái phiếu thuận lợi . Do đó việc vận
dụng công cụ thị trờng mở đòi hỏi trớc mắt không chỉ đối với tín phiếu kho
bạc mà ngay cả với tín phiếu kho bạc và các loại chứng chỉ đầu t của nhà n-
ớc( trái phiếu công trình ) . Cần phải phát hành theo phơng thức đấu thầu
thông qua hoạt động của ngân hàng ngoại thơng trung ơng và các ngânhàng
thơng mại trong đó tăng cờng vai trò của ngân hàng nhà nớc trung ơng trong
việc phát hành tiền để mua trái phiếu chính phủ và qua đó thực hiện việc
mua trái phiếu lại traí phiếu chính phủ với các ngân hàng thơng mại với các
tổ chức kinh tế theo tín hiệu thị trờng .
Qua quá trình phân tích trên ta đã biết đợc những tác động vĩ mô của
ngân sách nhà nớc tới nền kinh tế tiền tệ đứnh trên góc độ lý luận chung còn
thực tế ở việt nam thì sao ? ngân sách nhà nớc đã đáp ứng đợc vai trò to lớn
trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế hay cha ? những mặt nào đợc , những
mặt nào cha đợc và lý do tại sao lại cha đợc sẽ đợc đề cập đến trong chơng 2
thực trang jquá trình điều tiết vĩ mô của ngân sách nhà nớc .
16
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Chơng2
thực trạng quá trình điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị
trờng của ngân sách nhà nớc .
I> Thực trạng quá trình điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
+Thu khu vực kinh tế quốc doanh bình quân trong các năm 1981-
1985 là 57,9% số thu ngân sách nhà nớc trong khi đó bình quân trong thời
gian 1976-1980 là 48$ tăng bình quân là 9,9% .
+ Thu khu vực kinh tế ngoài quốc doanh bình quân trong các năm
1981-1985 là 14,3 tổng số thu ngân sách nhà nớc . Nguồn thu ngoài nớc tiếp
tuc jgiảm xuống ,bình quân trong thời kì 1976-1980 là 38,2% tổng số thu
ngấnách nhà nớc , nhng trong giai đoạn 1981-1985 chỉ còn 22,5% .
Về chi ngân sách nhà nớc trong thời kì 1981-1985 đã thực hiện các cơ
chế chính sách sau :
+ Trợ cấp khó khăn theo tỉ lệ lơng cho công nhân cviên chức nhà nớc
bù giá hàng cung cấp . Trong thời kì 1981-1985 đã có mầm mống những
nhân tố không ổn định trong viêc pphát triển kinh tế cụ thể là
Bội chi ngân sách nhà nớc 1985 so với 1981 tăng 17,8 lần , bội chi
tiền mặt năm 1985 vso với 1981 là 12,5 lần , chỉ số giá trị thị trờng năm
1985 tăng 110,9% . Tình trạng nói trên thể hiện rỏ nét nhất trong việc thực
hiện tăng đồng bộ giá lơng , tiền dẫn đến tình trạng siêu lạm phát trong giai
đoạn tiếp theo .
-Giai đoạn 1986-1990:
18
Website: Email : Tel (: 0918.775.368
Từ năm 1989 giá cả hàng hoá nói chung không còn bị kiểm soát chặt
chẽ nh trớc , tự để thị trờng điều chỉnh . Việc chi bù giá hàng cung cấp
giảm .
Do ảnh huởng bởi những khuyết điểm trong việc thực hiện đồng bộ
giá , lơng, tièn năm 1985 lên trong thời 1986-1990 đã xảy ra tình trạng lạm
phát khá nghiêm trọng tác đông lớn đến tình hình kinh tế xã hội của đất nớc .
Các năm 1986 1988 nền kinh tế bộc lộ những dấu hiệu khủng
hoảng lạm phat tăng , sản xúât kém. Bội chi ngân sách bình quân thời 1986
1988 là 17%-25% bội chi tiền mặt từ 20-25% so với tổng số chi . Hậu quả
lạm phát đã làm giảm giá trị lơng thực tế đối với ngời làm công ăn lơng , đảo
làm , tăng thu nhập cho ngời lao động
Từ cuôi năm 1989 , nhà nớc dã thực hiện những chính sách chống lạm
phát có hiệu quả tích cực nên đã góp phần ổn đinhj kinh tế xã hội . Tỉ lệ tăng
giá hàng tháng của các năm 1990 1991 1992 và 6 tháng năm 1993 tơng
đối ổn định . Trong giai đoạn này , nhà nớc thực hiện chính sách đầu t cho
tiêu dùng xã hội . vì ở tầm quản lý vĩ mô đảng và nhà nớc đã xác định rỏ vị
trí của chiến lợc xây dựng con ngời trong mối quan hệ với chiến lợc phát
triển kinh té xã hội và trong nghị quyết hội nghị trung ơng lần 4 của đãng đã
làm rỏ thêm vai trò của chính sách văn hoá xã hội trong việc thực hiện chiến
lựơc con ngời do điều kiện ổn định kinh tế từ những năm 1990 đến nay đã
tạo tiền đề cho việc đầu t tăng trởng chi cho văn hoá xã hội hàng năm. Từ
những năm 1991 bố trí ngân sách giải quyết các vấn đề xã hội nh sắp xếp lại
lao động đầu t cho cáccchơng trình giải quyết việc làm
- Thực trạng điều tiết vĩ mô ngân sách nhà nớc trong những năm gần
đây (1996-2000) tăng trởng kinh tế là mục tiêu hàng đầu đợc xác định trong
chiến lợc ổn định và phát triển kinh tế xã hội ở việt nam . đến năm 2000 là
một giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế mà trọng tâm là đẩy tới một bớc
công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nớc .dự kiến mức độ tăng trởng của gdp là
20
Copyright: Tài liệu đại học ©