Website: Email : Tel : 0918.775.368
lời nói đầu
Những biến động về kinh tế của khu vực trong những năm cuối của thế
kỉ 20 đã tác đông mạnh mẽ tới nhận thức kinh tế cũng nh sự phát triển kinh tế
của Việt nam . Trải qua một thời gian phát triển kinh tế một cách mạnh mẽ
các nớc Đông nam á vừa mới trải qua một cuộckhủng hoảng tiền tệ lớn mà
điểm suất phát là Thái lan . Do sự quyết định thả nổi đồng bạt của Chính
phủ thái lan. Điều đó đã tácđộng trực tiếp tới nền kinh tế của Thái lan mà còn
lan rộng ra các nớc trong khu vực . Nó đã chứng minh một cách mạnh mẽ các
tác động vĩ mô của Chính phủ tới nền kinh tế nh thế nào . Qua kinh nghiệm
của các nớc đi trớc ta thấy vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờnglà rất to
lớn . Chính phủ thông qua ngân sách nhà nớc để thực hiện điều tiết vĩ mô qua
hoạt động thu chi ngân sách . Vậy vấn đề cấp bách đặt ra là nhà nớc ta cần
phải xem xét sác định một cách đúng đắn vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế
thị trờng của ngân sách nhà nớc trong điều kiện nớc ta chuyển đổi nền kinh tế
tập chung bao cấp sang kinh tế thị trờng bên cạnh đó ta thấy thực hiện ngân
sách nhà nớc ở Việt nam trong những năm qua là rất bất ổn định thờng xuyên
thâm hụt ngân sách . Việc sử dụng ngân sách kém thờng xuyên.
Hiệu quả phần trăm thất thoát ngân sách nhà nớc là cao nhất . Vai trò
điều tiết vĩ mô nền kinh tế của ngân sách nhà nớc trong những năm qua là rất
thấp. Đặc biệt những năm 1980-1986 ngân sách bị thâm hụt nay chính phủ đã
điều tiết bằng cách phát hành tiền đã rẫn đến tình trạng lạm phát phi mã nền
kinh tế rơi vào tình trạng khủng hoãng.
Để khắc phục tình trạng trên một lần nữa chúng ta lại khẳng định sự
cần thiết phải nghiên cứu về vai trò điều tiết vĩ mô nền kinh tế của ngân sách
nhà nớc .
Xét trên góc độ tính chủ quan thì quá trình nghiên cứu này sẻ đáp ứng
đợc sự mong muốn hiểu biết về vai trò của ngân sách nhà nớc từ đó có thể
hiểu đợc sâu sắc các chính sách mà nhà nớc đa ra này sự hiểu biết kinh tế dới
góc độ vĩ mô.
Mục đích đặt ra của đề tài là khẳng định quan điểm ngân sách nhà n-
tổng quan về ngân sách nhà nớc và những
tác động vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân
sách nhà nớc .
I> Luận cứ khoa học cơ bản của ngân sách nhà nớc tác động đến
điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng .
1.Ngân sách nhà nớc :
Ngân sách nhà nớc là một bản dự toán thu và chi nhà nớc và đã đợc cơ
quan chúc năng (quốc hội ) quyết định và đợc thực hiện trong một năm từ
1/1-31/12 nhằm thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nớc đối với nền
kinh tế xã hội .
Vậy nếu ta nhìn bề ngoài thì ngân sách nhà nớc là một bản cân đối một
bên là thu của nhà nớc một bên là phản ánh nguồn chi của nhà nớc . từ đó ta
thấy đợc ngan sách bôị thu hay bội chi .
Ngân sách nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế trong quá trình hình
thành quĩ ngân sách nhà nớc và trong quá trình sử dụng quĩ ngân sách nhà n-
ớc-ngân sách nhà nớc phản ánh mối quan hệ kinh tế giữa một bên là nhà nớc
và một bên là các thành phần còn lại trong nền kinh tế .
Các mối quan hệ đó là :
Nhà nớc với doanh nghiệp
Nhà nớc với các tổ chức xã hội
Nhà nớc với các thành phần dân c .
Nhà nớc với các nhà nớc khác
Ngân sách nhà nớc là khâu chủ đạo và đong vai trò chi phối trong hệ
thống tài chính quốc gia nó chi phối các tổ chức doanh nghiệp , tổ chức đối
ngoại , tổ chức xã hội đa ra các thể lệ , chính sách cho các hoạt động tài chính
.
Hoạt động của ngân sách nhà nớc luôn luôn ngắn liền với nhiệm vụ , với
chức năng của nhà nớc mục tiêu hoạt động của ngân sách nhà nớc thông phải
là lợi nhuận mà hoạt động cơ bản của nó nhằm vào các mục tiêu có tính chất
vĩ mô nh vấn đề việc làm , lạm phát , tạo lập sự công bằng ổn định môi trơng
mang tính quy luật .
ở đề tài này ta nghiên cứu tác động vĩ mô của ngân sách nhà nớc tới nền
kinh tế thị trờng hay thực chất là nghiên cứu vấn đề bội chi tác động vĩ mô tới
nền kinh tế thị trờng nh thế nào ? bội chi trong phạm vi giới hạn nào là tốt
nhất ? và muốn đạt đợc phạm vi giới hạn tốt nhất đó nhà nớc ta cần phải thực
hiện những chính sách nhu thế nào ? chính sách phải bám sát vào những vấn
đề tác động đến bội chi ngân sách nhà nớc nh nghiên cứu về thuế , chi tiêu th-
ờng xuyên...
Muốn hiểu đợc những tác động vĩ mô nền kinh tế thị trờng của ngân sách
nhà nớc là ngân sách nhà nớc thông qua hoạt động của mình điều tiết bao
quát sự vận động nền kinh tế thị trờng.
Mục tiêu của chúng ta khi nghiên cứu kinh tế vĩ mô không phải chỉ dừng
lại ổ phạm vi lý giải các biến cố kinh tê mà còn nhằm cải thiện chất lợng của
4
Website: Email : Tel : 0918.775.368
chính sách kinh tế . các công cụ tài chính tiền tệ của chính phủ có thể tác
động mạnh mẽ tới nền kinh tế bao gồm cả mạt tích cực và mặt tiêu cực. Giúp
cho các nhà kinh tế hoạch định chính sách , đánh giá những chính sách khác
nhau . từ đó nghiên cứu nền kinh tế nh nó đang tồn tại.
Và tìm ra phơng pháp để cải thiện nó .
Những vấn đề kinh tế ví mô bao gồm: lạm phát , tăng trởng của thu nhập ,
thay đổi giá cả và tỷ lệ thất nghiệp . Các số liệu kinh tế vĩ mô phản ánh giá trị
của hoạt động kinh tế (tổng sản phẩm trong nớc ) , phản ánh giá sinh hoạt
( chỉ số giá tiêu dùng ) , phản ánh tình trạng thất nghiệp ( tỉ lệ thất nghiệp )
Mặt khác các vấn đề kinh tế đó nằm trong một thể thống nhất có tác động
qua lại lẫn nhau . vì vậy vấn đề đặt ralà ta cần phải điều tiết nó nh thế nào để
đem lại lợi ích cao nhất .
ở đây nghiên cứu các vấn đề kinh tế vĩ mô và nhng vấn đề tác động
tới nó cũng nh nó tác động tới các chính sách khác
a.lạm phát và tác động vĩ mô của ngân sách nhà nứoc tới lạm phát .
Đứng trên góc độ thu ngân sách nhà nớc:
Việc kéo dài giảm thuế sẽ dẫn đến việc tăng giá hàng hoá dẫn đến lạm
phát. Từ các tác động trên chímh phủ có thể điều chỉnh đợc lạm phát thông
qua quá trình hoạt động . Nếu chính phủ muốn giảm lạm phát thì chính phủ
tăng thuế và giảm chi tiêu
Lạm phát và việc làm luôn là hai vấn đề tỷ lệ với nhau có nghĩa là khi lạm
phát tăng thì tỷ lệ thất nghiệp giảm , khi lạm phát giảm thì tỷ lệ thất nghiệp
tăng . Điều này quyết định chi phối rất lớn trong chiến lợc phát triển kinh tế
mà chính phủ đa ra , tuỳ thuộc rất lớn vào mục tiêu đề ra trong thời gian tới
của chính phủ để điều chỉnh . Nếu trong thời gian vừa qua lạm phát tăng lên
quá cao vợt ra ngoài hai con số thì lúc này chính phủ cần đa ra chính sách
giảm tỷ lệ lạm phát đồng nghĩa với việc chấp nhận một tỷ lệ thất nghiêp tăng
cao. Hay khi tỷ lệ thất nghiệp trong nớc tăng lên quá cao ảnh hởngđến đời
sống của lực lợng lao động nhất là từng lớp sinh viên mới ra trờng không tìm
đợc việc làm thì lúc này chính phủ cần đa ra chính sách kích cầu tiêu dùng ,
tăng cung tiền tệ, giảm thuế. Lúc này lạm phát tăng cao .
Qua một số phân tích trên đây ta đã thấy đợc một phần tác động vĩ mô của
ngân sách nhà nớc tới kinh tế thị trờng . Muốn điều chỉnh đợc nền kinh tế vĩ
mô ta cần phân tích một số chính sách liên quan đến ngân sách nhà nớc tác
động đến nền kinh tế thị trờng
*Chính sách ngân sách nhà nớc :
Khi các hộ kinh doanh và hộ gia đình quá bi quan vào tơng lai , chi tiêu
cho đầu t và tiêu dùng có thể giảm mạnh , do giá cả và tiền lơng không thể
giảm xuống đủ nhanh và đủ mạnh, nền kinh tế có thể trải qua một thời kì suy
thoái với các đặc trng là sản suất đình trệ thất nghiệp cao . trong bối cảnh đó
nếu chính phủ theo đuổi chính sách tài chính thận trọng , cố duy trì ngân sách
cân bằng bằng cách hạn chế chi tiêu thì có thể đa nền kinh tế tới tình trạng
khủng hoãng trầm trọng . để nhanh chóng vợt qua khủng hoãng , hạ thấp tỉ lệ
thất nghiệp , chính phủ cần tăng chi tiêu để tăng cầu hoặc khuyến khích đầu t
vào khu vực t nhân nhằm huy động mọi nguôn lực cho sự tăng trởng . đó
dùng cho vay với lãi suất u đãi , cung cấp máy móc thiết bị , vật t từ các ch-
ơng trình viện trợ lãi suất thấp , viện trợ không hoàn lại và miễn thuế , mua
sản phẩm với giá cao . chi phí của chính phủ cho việc tài trợ các doanh nghiệp
là rất lớn .
- Thực hiện các chơng trình nghiien cứu phát triển và hàng hoá . công
việc bảo đảm hàng hoá của chính phủ khong chỉ nhằm vào việc nâng cao
phucs lợi cho một bộ phận lớn dân c mà còn có những tác dụng nhất định đối
với việc phát triển nền kinh tế , thông qua việc chi phí tiêu dùng hàng hoá
công cộng chính phủ thể hiện sự điều tiết của mình trong quá trình tăng trởng
kinh tế
- Khi chi tiêu công cộng tăng lên , trên thị trờng vật phẩm tiêu dùng
sẽ cần có su hớng tăng lên thông qua việc nâng cao thu nhập từ các cơ quan
thông quyền và hệ thống bảo hiểm xã hội . chính sự tăng cầu đã góp phần hạn
chế suy thoái nền kinh tế theo chu kì . trên thị trờng t liệu sảnv suất bằng việc
đầu t sản suất hàng hoá công , trợ cấp, góp vốn hoặc trợ giá cho các doanh
nghiệp để đảm bảo danh lợi đã có thể thúc đẩy khả năng phát triển nền kinh
tế .
Bên cạnh các tác động tích cực từ việc bảo đảm hàng hoá công của chính
phủ cần hạn chế đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực có thể xảy ra .
nếu chi tiêu công cộng của chính phủ quá cao sẽ dẫn đến việc tăng giá hàng
7
Website: Email : Tel : 0918.775.368
hoá thiếu hụt ngân sách và lạm phát . mặt khác việc tăng trợ cấp xã hội có thể
làm hạn chế tính năng động và giảm số cung của nền kinh tế do thủ tiêu các
tác nhân mang tính động lực
*Chính sách thuế khoá:
Vai trò điều chỉnh kinh tế của chính phủ còn đợc thể hiện ở việc động viên
nguồn lực vào ngân sách . cơ cấu nguồn thu từ ngân sách phụ thuộc vào tình
hình đặc điểm nền kinh tế chính trị , cơ cấu kinh tế , chính sách , chi ngân
sách của từng nớc . Tuy nhiên các nguồn thu từ thuế ở đa số các nớc thờng
phần ngân sách tác động điều chỉnh mạnh mẽ các hoạt động sản xuất kinh
doanh , đảm bảo công bằng và kích thích cạnh tranh.
8
Website: Email : Tel : 0918.775.368
*Chính sách tài chính tiền tệ :
Nội dung của bộ phận cấu thành chính sách tài chính tiền tệ :
- Chính sách tài khoá : chính sách tài khoá gắn liền với những điều
chỉnh trong các hoạt động thu và chi của chính phủ nhằm hớng nền kinh tế tới
mức sản lợng và sử dụng nhân công mong muốn . các công cụ chủ yếu của
chính sách tài khoá là : chi tiêu cho tiêu dùng và đầu t của chính phủ ;các loại
thuế ; chuyển khoản của chính phủ.
- Chính sách tiền tệ : bao gồm việc kiểm soát mức cung tiền và lãi
suất có quan hệ chặt chẽ với mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền , ổn định giá
cả và khuyến kích đầu t . thúc đẩy tăng trởng trong dài hạn . các công cụ chủ
yếu mà ngân hàng trung ơng ở các nớc có nền kinh tế thị trờng phát triển th-
ờng sử dụng để điều tiết mức cung tiền bao gồm :
+ Nghiệp vụ thị trờng mở , trong đó ngân hàng trung ơng mua vào hay bán
ra các chứng khoán của chính phủ nhằm tác động trực tiếp tới cơ sở tiền .
+ Thay đổi tỷ lệ dự trữ bắt buộc tức là tỉ lệ mà các ngân hàng trung ơng
bắt buộc phải giử lại làm quỹ dự trữ ở ngân hàng trung ơng đối với các khoản
tiền gửi .
+ Thay đổi lãi suất chiết khấu , tức là mức lãi suất tính cho các khoản tiền
vay của ngân hàng thơng mại từ ngân hàng trung ơng .
- Chính sách tỉ giá : việc thay đổi tỉ giá giửa trao đổi nội tệ và ngoại
tệ sẽ tác động tới mức giá tơng đối giữa hàng trong nớc và hàng ngoại nhập từ
đó ảnh hởng đến khối lợng tiền trong nớc .
o Công cụ của chính sách ngân sách nhà nớc :
Công cụ ngân sách nhà nớc có vai trò định hớng và thúc đẩy tăng trởng
kinh tế theo chiến lợc phát triển kinh tế xã hội của nhà nớc . Thuế và các
khoản chi đầu t phát triển của ngân sách nhà nớc là những công cụ bộ phận
của nó là thuế và chi tiêu đầu t phát triển cho phép ngân sách nhà nớc tác
động mạnh mẽ vào hoạt động nền kinh tế xã hội . ngân sách nhà nớc là một
công cụ đợc nhà nớc sự dụng để can thiệp vào lĩnh vực kinh tế do đó muốn
phát huy tác dụng hiểu hiệu của nó trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh
tế đòi hỏi ngân sách nhà nớc phải có tiềm lực về tài chính và hoạt động lành
mạnh , có hiệu quả . Vấn đề này liên quan đến cân đối ngân sách và sử lý bội
chi ngân sách nhà nớc hiện nay . về mặt lý luận đợc đề cập tới và trên thực tế
cần phối hợp sự vận dụng đồng thời hai phơng phaps cơ bản xử lý bội chi của
ngân sách đó là tăng thu , giảm chi và thực hiện vay nợ trong và ngoài nớc
của chính phủ trong trờng hợp bội chi ngân sách xuất phát từ yêu cầu đầu t
phát triển .
2>ảnh hởng của bội thu , bội chi ngân sách nhà nớc tới các vến đề
tăng trởng kinh tế .
Bội chi ngân sách ảnh hởng đến việc cung cấp tiền tệ trên thị trờng
từ đó tác động tới mọi hoạt động kinh tế
Các công cụ chính sách tiền tệ , chính phủ có thể thực thi chính sách
tiền tệ nới lỏng hay thắt chặt . chính phủ mỡ rộng tiền tệ thờng đợc áp dụng ở
những nớc có nhịp độ tăng trởng thấp , nạn thất nghiệp gia tăng . Khi thực
hiện chính sách mõ rộng tiền tệ , lợng cung ứng cho nền kinh tế quốc dân
tăng lên do đó sẽ dẫn đến việc mỡ rộng tín dụng với lãi suất thấp . điều này
kích thích các nhà đầu t và doanh nghiệp mỡ rộng đầu t , mỡ rộng hoạt động
sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế quốc dân . đối với việt nam trong điều
kiện thúc đẩy một bớc công nghiệp hoá , hiện đại hoá đất nớc , nâng cấp và
phát triển cơ sở hạ tầng , tăng cờng đầu t vào các ngành kinh tế mủi nhọn ,
then chốt , trong điều kiện nền kinh tế đã có sự tăng trởng , lạm phát đợc
kiềm chế và kiểm soát đợc một bớc thì đòi hỏi nhà nớc phải vận dụng chính
sách tiền tệ nới lỏng một cách thận trọng trong giai đoạn 1996-2000 và những
năm tiếp theo . khi thực thi mỡ rộng mức cung tiền tệ đòi hỏi nhà nớc phải
10
Website: Email : Tel : 0918.775.368
lại traí phiếu chính phủ với các ngân hàng thơng mại với các tổ chức kinh tế
theo tín hiệu thị trờng .
Qua quá trình phân tích trên ta đã biết đợc những tác động vĩ mô của
ngân sách nhà nớc tới nền kinh tế tiền tệ đứnh trên góc độ lý luận chung còn
thực tế ở việt nam thì sao ? ngân sách nhà nớc đã đáp ứng đợc vai trò to lớn
trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế hay cha ? những mặt nào đợc , những
mặt nào cha đợc và lý do tại sao lại cha đợc sẽ đợc đề cập đến trong chơng 2
thực trang jquá trình điều tiết vĩ mô của ngân sách nhà nớc .
11
Website: Email : Tel : 0918.775.368
Chơng2
thực trạng quá trình điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị
trờng của ngân sách nhà nớc .
I> Thực trạng quá trình điều tiết vĩ mô nền kinh tế thị trờng
của ngân sách nhà nớc trong các giai đoạn trớc .
Giai đoạn từ 1976-1980 : giai đoạn này đất nớc đã đợc giải phóng , hai miền
có hai hệ thống chính trị , kinh tế khác nhau đợc thống nhất lại . Cơ chế quản
lý kinh tế kế hoạch hoá tập trung đợc áp dụng trên phạm vi cả nớc đã không
mang laị hiệu quả nh mong muốn . vì vậy đảng ta đã kịp thời điều chỉnh lại cơ
chế chính sách kinh tế .
Đa chính sách khoán vào áp dụng trong nông nghiệp
Về chế độ phân cấp ngân sách đã có sự thay đổi nới lỏng dần chế độ
quản lý ngân sách tập chung mở rộng dần quyền hạn quản lý ngân sách cho
các địa phơng. Các nguồn thu ngân sách trong giai đoạn này có sự thay đổi về
cơ cấu .
+ Thu ngoài nớc ngày càng giảm đi trong đó thu viện trợ giảm đáng kể
(22,8$ xuống8%)
+ Thu từ thuế của các xí nghiệp quốc doanh giảm từ 42,1% (1978)
xuống 32,1% (1980) do sự điều chỉnh của hệ thống giá cả dẫn đến phải tăng
khoản chi bù giá hàng cung cấp.
theo .
-Giai đoạn 1986-1990:
Từ năm 1989 giá cả hàng hoá nói chung không còn bị kiểm soát chặt
chẽ nh trớc , tự để thị trờng điều chỉnh . Việc chi bù giá hàng cung cấp giảm .
Do ảnh huởng bởi những khuyết điểm trong việc thực hiện đồng bộ
giá , lơng, tièn năm 1985 lên trong thời 1986-1990 đã xảy ra tình trạng lạm
phát khá nghiêm trọng tác đông lớn đến tình hình kinh tế xã hội của đất nớc .
Các năm 1986 1988 nền kinh tế bộc lộ những dấu hiệu khủng
hoảng lạm phat tăng , sản xúât kém. Bội chi ngân sách bình quân thời 1986
1988 là 17%-25% bội chi tiền mặt từ 20-25% so với tổng số chi . Hậu quả
lạm phát đã làm giảm giá trị lơng thực tế đối với ngời làm công ăn lơng , đảo
lộn công tác quản lý ngân sách nhà nớc , giảm hiệu quả hệ thống khoán trong
nông nghiệp , sản lợng lơng thực bị giảm sút ghê gớm . trớc tình hình đó nhà
nớc đã có những biện pháp tình thế cấp bách chuyển dần nền kinh tế tập trung
bao cấp sang nền kinh tế nhiều thành phần , tiếp cận dần với cơ chế thị tròng
nhằm giải phóng sức sản xuất tạo ra nhiều hàng hoá cho xã hội . do những
chính sách điều chỉnh kinh tế , tài chính , tiền tê jtrong hai năm 1989-1990
nên đã chặn dần đợc cơn sốt lạm phát , mức tăng giá giảm dần và đi vào hớng
ổn định , chi bình quân cho tiêu dùng xã hội trong giai đoạn 1986-1990 so
với giai đoạn 1981-1985 giảm 7,8% tổng ssó chi ngân sách nhà nớc , nếu so
với tổng ssó thu ngân sách nhà nớc bằng 62,26% còn so với thu ngân sách
nhà nớc bằng 84,25% , riêng chi văn hoá xã hội bình quân so với giai đoạn 5
năm 1981-1985 tăng 6,7% chi ngân sách nhà nớc , so với tổng ssố thu ngân
sách nhà nớc bằng 23,63%tăng 8,1% , còn so với thu ngân sách nhà nớc trong
nớc bằng 30,04% tăng 11,3%
Nguyên nhân của tình hình trên là do :
Nhà nớc bỏ dần chế độ cung cấp tính vào lơng phụ cấp , trợ cấp , chi bù
giá hàng cung cấp giai đoạn 1986-1990 giảm 15,5% so với giai đoạn 1981-
1985
13
kiềm chế ở mức từ 10-15% một năm . Với những mục tiêu phát triển kinh tế
vĩ mô ở việt nam trong giai đoạn 1996-2000 đòi hỏi ohải sử dụng công cụ nh
ngân sách nhà nớc mử rộng nguồn vốn xã hội kích thích tiết kiệm , đầu t và
tăng trởng kinh tế. Định hớng và tăng trởng kinh tế ổn định lâu dài đòi hỏi
nhà nớc phải biết vận dụng linh hoạt và phối hợp các công cụ tài chính tiền tệ
để tác đông tới nền kinh tế . Do đó công cụ ngân sách nhà nớc , công cụ tài
chính tiền tệ khi sử dụng chúng để quản lý vĩ mô nền kinh tế phải mang tính
chiến lọc và có tính quyết định đến mức tăng trởng nhanh và lâu bền của toàn
bộ nên kinh tế quốc dân . nam 1999 hoạt động tài chính mà kết quả của nó là
ngân sách nhà nớc đã đạt đợc nhiều thành tựu nhng đồng thời cũng tồn tại
một số các vấn đề cần giải quyết .
Thu ngân sách nhà nớc đạt 102,1% so với kế hoạch trong đó thu từ
hoạt động sản xuất kinh doanh trong nớc đạt 102,6% . một số khoản thu đạt
14
Copyright: Tài liệu đại học ©