Tên đề tài: một số phương pháp tạo tình huóng học tập phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của học sinh trong học vật lý THCS
PHẦN I: MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Mục tiêu nhiệm vụ của việc dạy học vật lý ở trường phổ thông có những
thay đổi sâu sắc so với nhà trường truyền thống trước đây. Để đảm bảo thực hiện
thắng lợi của mục tiêu đó cần có sự đổi mới đồng bộ toàn diện công tác giáo
dục : Từ nội dung đến phương pháp dạy học, trang thiết bị dạy học, trường lớp,
kiểm tra thi cử. Những đổi mới đó phải dựa trên những thành tựu mới nhất của
tâm lí dạy học, giáo dục học và có một quan điểm chỉ đạo xuyên suốt các hoạt
động đa dạng của nhà trường . Trong nhà trường truyền thống đã tồn tại lâu đời
ở nước ta và trên thế giwois là dạy học theo kiểu giảng giải minh họa , nhồi
nhét, trong đó giáo viên giữ vai trò trung tâm quyết định ( từ nội dung dạy học
đến cách thức truyền thụ kiến thức, kỉ năng, đánh giá kết quả).
Cách dạy học như thế đã có những thành công nhất định trong việc giới
thiệu cho học sinh những tinh hoa văn hóa nhân loại, nhiều nhất là làm được như
những người đi trước đã làm. Thông thường là kém hơn vì thành tựu khoa học
của nhân loại do hàng trăm, hàng ngìn nhà khoa học lỗi lạc trên thế giới tạo nên
trải qua hàng trăm năm lao động cật lực. Nhưng học sinh trong thời gian ngắn
ngủi trên ghế nhà trường phải học được tất cả những cái đó để dạt đến trình đọ
hiện đại của khoa học thì đó là một việc làm quá sức không thực tế . Rõ ràng
kiểu dạy truyền thống không phù hợp: dạy không phải để chỉ để tiếp thu mà điều
quan trong là để phát triển, áp dụng được vào cuộc sống, đạt được một phẩm
chất mới ở mức độ cao hơn. Như vậy một chiến lược dạy học mới là: ‘ Dạy học
bằng hoạt động thông qua hoạt động tích cực, tự lực của học sinh’. Vai trò của
giáo viên trong quá trình dạy học là tổ chức, hướng dẫn tạo điều kiện cho học
sinh thực hiện tốt những hoạt động học tập, giúp đỡ học sinh khi cần thiết, nhưng
không làm thay.
Dạy học thực chất là dạy học sinh tự lực hoạt động nhận thức, dạy học sinh
cách tự học.
Để kích thích và duy trì hứng thú nổ lực của học sinh, giáo viên cần phải

Tên đề tài: một số phương pháp tạo tình huóng học tập phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của học sinh trong học vật lý THCS
PHẦN II: NỘI DUNG
I. CƠ SỞ KHOA HỌC , LÝ LUẬN MÀ ĐỀ TÀI VẬN DỤNG
Theo quan điểm mới về dạy học đã được trình bày phần trước thì phương
pháp dạy học của giáo viên thực chất là cách thức giáo viên tổ chức hoạt động tự
học của học sinh, cách thức hướng dẫn của học sinh, thực hiện các hoạt động học
tập và giúp đỡ khi cần đảm bảo cho học sinh có thể thực hiện thành công các
hoạt động đó.
Như vậy muốn xác địnhđược phương pháp dạy học đúng đắn trước hết giáo
viên phải căn cứ vào nội dung học tập xác định rõ ràng những hoạt động mà học
sinh phải tự hoạt động để chiếm lĩnh, xây dựng kiến thức, hình thành kỉ năng,
phát triển năng lực. Căn cứ vào đó giáo viên xác định những hoạt động của mình
để giúp học sinh tự học thực hiện thành công các hoạt động học.
Giáo viên căn cứ vào mục tiêu dạy học của chương trình và của từng bài,
vào các phương tiện dạy học có trong nhà trường, xác định được loogic của hoạt
động nhận thức, con đường tối ưu để chiếm lĩnh kiến thức phù hợp với trình độ
của học sinh. Trên cơ sở đó định ra những hoạt động cần phải thực hiện.
Vật lí học nay ở trường chủ yếu là vật lí học thực nghiệm, để giúp học sinh
có thể bằng hoạt động của bản thân mình có thể tái tạo, chiếm lĩnh được các kiến
thức vật lý thực nghiwwmj thì tốt nhất là giáo viên tổ chức cho hcoj sinh trải qua
các giai đoạn của phương pháp thực nghiệm như sau:
Giai đoạn 1. Giáo viên mô tả một hoàn cảnh thực tiễn, hay biểu diễn một
thí nghiệm và yêu cầu học sinh dự đoán diễn biến của hiện tượng, tìm nguyên
nhân hoặc xác lập một mối quan hệ nào đó. Tóm lại là nêu lên một câu hỏi mà
học sinh chưa biết câu trả lời, cần phải suy nghỉ tìm tòi mới trả lời được. Đó
chính là giáo viên tổ chức tình huống có vấn đề.
Giai đoạn 2. Giáo viên hướng dẫn, gợi ý cho học sinh xây dựng một câu dự
đoán ban dầu dựa vào sự quan sát, vào kinh nghiệm bản thân, vào những kiến
thức đã có … Những dự đoán này có thể còn thô sơ, có vẽ hợp lí nhưng chưa

b. GV cho đọc qua phần đầu bài sau đó đi luôn vào nội dung từng phần
c. GV làm một thí nghiệm nhỏ, kể một câu chuyện liên quan đến bài học. . .
Nêu ra vấn đề để học sinh dự đoán, rồi vào nội dung cụ thể.
d. Một cách dạy- học khác.
Câu 2. Em thích giáo viên dạy vật lý theo kiểu nào?
a. GV giảng hết nội dung như SGK, học sinh chỉ ngồi nghe và ghi lại lời
giảng.
b. Khi có thí nghiệm thì giáo viên tự làm, học sinh ngồi quan sát, nghe, ghi
và trả lời câu hỏi của giáo viên để đạt được nội dung bài học.
c. GV chỉ hướng dẫn còn các em tự làm thí nghiệm theo nhóm học tập, thảo
luận tìm câu trả lời sau đó giáo viên thống nhất lại, từ đó tìm ra nội dung bài học.
d. Một cách dạy- học khác
Câu 3. Em muốn được giải quyết vấn đề của bài học theo cách nào?
a. GV trả lời luôn vấn đề từ đầu sau đó học chỉ để kiểm tra lại.
b. Học sinh luôn bị đặt trong tình huống có vấn đề ( tình huống thắc mắc
chưa trả lời được ngay) sau đó học sinh cùng nhau thảo luận để giải quyết vấn đề
bằng nhiều cách.
d. Một cách giải quyết khác
Người thực hiện: Phạm
Đông Duy
Đơn vị: Trường THCS Ba Xa
4
Tên đề tài: một số phương pháp tạo tình huóng học tập phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của học sinh trong học vật lý THCS
Kết quả khảo sát:
Câu trả
lời
Câu hỏi
a b c d
1 3% 16% 80% 1%

trực quan làm cơ sở để giúp các em thực hiện các hoạt động học tập nhằm khám
phá khiêu gợi sự tò mò khoa học… thông qua các hiện tượng quan sát được
Ví dụ 1: Khi dạy bài 21 Nam châm vĩnh cửu ( vật lí 9) Tôi đã chuẩn bị 1 thí
nghiệm đơn giản để đặt vấn đề vào bài.
Người thực hiện: Phạm
Đông Duy
Đơn vị: Trường THCS Ba Xa
5
Tên đề tài: một số phương pháp tạo tình huóng học tập phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của học sinh trong học vật lý THCS
Chuẩn bị: - 1 chiếc xe nhựa
- 1 chân đế có mũi nhọn
- 1 kim nam châm có gắn hình nhân ( tay hình nhân có gắn cới cực
nam của kim nam châm)
Xe bố trí sao cho học sinh chỉ thấy phần trên của hình nhân
Trước khi tiến hành thí nghiệm giao viên hỏi: Em hãy chỉ ra các phương địa
li ( Đông- Tây- Nam- Bắc )
GV giới thiệu xe có gắn hình nhân
Tiến hành thí nghiệm:
- Cho xe đi các hướng bất kì
HS quan sát
GV: Tay hình nhân luôn chỉ hướng nào?
GV: Quay tròn hình nhân và thả tay ra.
GV: Khi đứng yên hình nhân chỉ hướng nào/
GV: Điều gì khiến hình nhân luôn chỉ hướng Nam?
HS: Dự đoán
GV: Ghi dự đoán của học sinh vào góc bảng → vào bài mới.
Ví dụ 2. khi dạy bài 19: Các chất được cấu tạo như thế nào? ( Vật lí 8)
Tổ chức tình huống học tập:
- GV đưa ra 2 bình chia độ: 1 bình đựng 50 cm

Tên đề tài: một số phương pháp tạo tình huóng học tập phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của học sinh trong học vật lý THCS
HS dự đoán: - Nấu chảy đồng
- đổ vào khuôn cho đông lại
GV đồng được chuyển từ thể rắn sang thể lỏng gọi là sự nóng chảy, ngược
lại khi đồng đông lại trong khuôn đúc tức từ thể lỏng về thể rắn ta gọi là sự đông
đặc. Tưởng đơn giản ai cũng làm được nhưng không phải như vậy. Để đúc được
một sản phẩm đúc hoàn mỹ người nghệ nhân phải hiểu được đặc điểm của sự
nóng chảy và sự đông đặc.
Vậy sự nóng chảy và sự đông đặc có đặc điểm gì? Nó dược ứng dụng như
thế nào trong thực tế. Các em cùng nghiên cứu bài học hôm nay.
Ví dụ 2. Bài 9: Áp suất khí quyển ( vật lí 8)
GV các em thấy là nước thường chảy xuống. Vậy tại sao quả dừa đục 1 lỗ,
ống thuốc tiêm bẻ 1 đầu,. . . dốc xuống nước dừa, thuốc không chảy? Để giải
thích hiện tượng lạ này chúng ta cùng nghiên cứu bài học hôm nay.
2.3 Bằng một câu chuyện lịch sử dẫn dắt học sinh vào thực tại:
Để kích thích sự tò mò, thôi thúc óc sáng tạo trong mỗi học sinh thì một câu
chuyện lịch sử liên quan tới bài học được kể đúng lúc mang lại kết quả không
nhỏ.
Ví dụ : Bài 20. Nguyên tử phân tử chuyển động hay đứng yên? ( vật lý 8)
Tổ chức tình huống học tập:
GV kể câu chuyện: Năm 1827- Nhà thực vật học người Anh, khi quan sát
các hạt phấn hoa trong nước bằng kính hiển vi đã phát hiện thấy chúng chuyển
động không ngùng về mọi phía. Ông gắn cho chuyển động của những hạt phấn
hoa trong nước là do một “ lực sống” chỉ có ở vật sống gây nên. Tuy nhiên sau
đó người ta dễ dàng chứng minh được quan niệm này à không đúng vì có bị “ giã
nhỏ” hoặc “luộc chín” các hạt phấn hoa vẫn chuyển động không ngừng. Vậy
chuyển động của các hạt phấn hoa ở trong nước được giải thích như thế nào?
Chúng ta cùng nghiên cứu bài học hôm nay.
Ví dụ 2.Bài 42. Thấu kính hội tụ ( vật lý 9)

chế tạo ra một con không sợ bảo, không sợ chìm và người ta đã làm ra được con
tàu đó gọi là tàu ngầm. Vậy tàu ngầm được thiết kế như thế nào mà có thể chìm
hoặc nỗi theo ý muốn? Để trả lời được câu hỏi này cần nghiên cứu bài học hôm
nay.
Ví dụ 2. Bài 13. Máy cơ đơn giản ( vật lí 6)
Tổ chức tình huống học tập.
GV. Các em thấy trong thực tế muốn nâng hoặc đưa một vật nặng lên cao
bằng sức người thì rất vất vã hoặc có thể có những lúc có ít người hoặc 1 người
thì không thể làm được . Vì vậy con người có nhu cầu là chế tạo ra các công cụ
để giúp họ mà lại không tốn năng lượng, đó là công cụ đơn giản giúp cho họ làm
việc thuận tiện và nhè nhàng hơn.
Vậy các công cụ đó là gì nó được cấu tạo như thế nào mà lại tiện ích thế?
Chúng ta cùng học bài hôm nay.
2.5 Bằng một đoạn hội thoại dẫn đến vấn đề ( Câu hỏi có vấn đề)
Ví dụ. Bài 52. Ánh sáng trắng và ánh sáng màu ( Vật lí 9)
Bạn Thanh: Bóng đèn quay lớn có nhiều màu sắc trong các sân khấu, vũ
trường , dạ tiệc gồm nhiều bóng đèn nhỏ ghép lại.
Bạn Hải: Đó thực ra chỉ có bóng đèn lớn mùa trắng ở giữa còn xung quanh
là các tấm kính màu các loại để thu được các ánh sáng màu khác nhau.
Bạn Thanh: Vậy có những cách nào tạo ra được ánh sáng màu?
Bạn Hải: Có nhiêu cách.
GV treo bảng phụ có đoạn đối thoại trên lên bảng
GV. Bạn Hải nói như vậy có đúng không? Chúng ta cùng tìm hiểu qua bài
học hôm nay.
Để Thấy rõ được hiệu quả của sự cần thiết phải tạo tình huống có vấn đề khi
vào bài học hay đứng trước từng hoạt động dạy học. Tôi đư 2 bìa soạn dạy để đối
chứng
Người thực hiện: Phạm
Đông Duy
Đơn vị: Trường THCS Ba Xa

Đơn vị: Trường THCS Ba Xa
Điều kiện để vật nỗi, vật chìm
Phân tích lực tác dụng lên vật
Độ lớn lực đẩy Ấc si mét khi vật
nổi trên mặt thoán của chất lỏng
Vận dụng:
Vật nổi, vật chìm trong thực tế
Phân tích lực cân bằng
9
Tên đề tài: một số phương pháp tạo tình huóng học tập phát huy tính tích cực chủ động sáng
tạo của học sinh trong học vật lý THCS
B. Vì hòn bi gỗ nhẹ hơn
A. Thế tại sao con tàu bằng thép nặng hơn hòn bi thép lại nổi còn hòn bi
thép lại chìm?
B: ???
Cách 2. GV đưa ra một nhu cầu thực tế trong đời sống.
GV: Các con tàu đi trên mặt biển có nhược điểm là sợ bảo,sợ chìm, hoặc sợ
phát hiện từ xa ( đối với công việc caanf bí mật). Vì vậy con người có nhu cầu
chế tạo ra một con không sợ bảo, không sợ chìm và người ta đã làm ra được con
tàu đó gọi là tàu ngầm. Vậy tàu ngầm được thiết kế như thế nào mà có thể chìm
hoặc nỗi theo ý muốn? Để trả lời được câu hỏi này cần nghiên cứu bài học hôm
nay.( Sự nổi)
Hoặc như bài: Nam châm vĩnh cữu ( vật lí 9)
I. Mục tiêu:
II. Chuẩn bị:
III. Các hoạt động dạy học
Hoạt động 1: Tổ chức tình huống học tập.
GV làm thí nghiệm với hình nhân gắn lên một kim nam châm ( kim nam
châm được dặt sao để học sinh không nhìn thấy) Gắn trên 1 xe đồ chơi nhỏ.
Tiến hành:

phương tiện kỉ thuật sản xuất. Cho nên ngay từ bây giờ chúng ta phải từng bước
hình thành cho các em kỉ năng tự chủ, năng động sáng tạo trong học tập.
Hai là: Để làm được điều trên tức là “ phát huy tích cực, chủ động sáng tạo
của học sinh trong học tập” người giáo viên cần tích cực nghiên cứu, vận dụng
linh hoạt, nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học, các hình thức dạy học thích
hợp với môn học, với đối tượng học sinh. Không nên quá ỷ lại, quá lệ thuộc vào
tài liệu, cũng không được dạy theo một cách rập khuôn theo các bài soạn mẫu
các tài liệu mẫu. . .
Ba là: Sử dụng phát huy có hiệu quả thiết bị dạy học sẵn có và phát huy đồ
dùng dạy học tự làm. Xóa bỏ hẳn suy nghĩ ngại sử dụng đồ dùng thiết bị dạy
học. Tăng cường dự giờ tham khảo đồng nghiệp.
* Lời kết:
Với kinh nghiệm của bản thân đồng thời để từng bước nắm chắc việc dạy
học vật lý THCS theo chương trình mới Tôi mạnh dạn nghiên cứu đề tài này.
Trong quá trình nghiên cứu Tôi cố gắng tận dụng những cái hay, cái được của
phương pháp dạy học theo chương trình cũ và vận dụng tối đa sự hiểu biết về
phương pháp dạy học theo chương trình mới để áp dụng trong đề tài này. Tuy
nhiên trong phạm vi đề tài này Tôi không tham vọng chỉ với một cách làm này
mà chất lượng môn vật lí THCS tốt lên ngay được. Mà phạm vi Tôi dùng đề tài
này chỉ mong góp phần “ Phát huy tính tích cực , chủ động, sáng tạo của học
sinh trong học tập vật lý”
Ba Xa, ngày 01 tháng 11 năm 2008
Người thực hiện
Phạm Đông Duy
Người thực hiện: Phạm
Đông Duy
Đơn vị: Trường THCS Ba Xa
11