Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
BÀI DỰ THI
CUỘC THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN
DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC
- Sở giáo dục và đào tạo thành phố Hà nội
- Phòng giáo dục và đào tạo huyện Quốc Oai
- Trường THCS Cộng Hòa
- Địa chỉ: Xã Cộng Hòa huyện Quốc Oai thành phố Hà Nội
- Điện Thoại:
- Email: [email protected]
Tên tình huống: “Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở
làng So”
- Môn học chính: Ngữ văn
- Các môn học tích hợp: Lịch sử, Địa lý, Mỹ thuật, Toán, Sinh, Hóa.
- Tên học sinh: Nguyễn Thị Hải Linh
- Lớp: 9B
- Ngày sinh: 30/ 08/ 2000
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
1
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
BÀI DỰ THI VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN
ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN
DÀNH CHO HỌC SINH TRUNG HỌC
1. Tên tình huống
“Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So”
Tình huống như sau: Một du khách nước ngoài tản mạn trên đê sông đáy
và bắt gặp được ngôi đình So cổ kính bên hồ bán nguyệt trữ tình. Vị du khách
cứ ngắm nhìn và càng thấy ngạc nhiên hơn khi thấy người dân đang phơi những
“sạp màu trắng” rất vui mắt. Ông ta rất muốn tìm hiểu những sạp này là gì?
Đúng lúc đó có một nhóm học sinh trường THCS Cộng Hòa đi học về đã giới

- Lịch sử: Lịch sử làng nghề
- Ngữ văn: Làm bài tập làm văn, “cảm nghĩ của em về quê hương nơi
chôn rau cắt rốn của mình” và các đoạn văn về quê hương
- Mĩ thuật: Tranh vẽ về quê hương, về lao động giúp đỡ gia đình
- Địa lí: Vị trí hành chính, thống kê dân số
- Toán học: Đo đạc khoảng cách trồng cây, kích thước sợi miến, bánh
tráng, kích thước phên phơi, …
- Vật lý: Ước lượng độ ẩm miến dong thành phẩm, và bánh tráng để cắt
thành phẩm, …
- Hóa học: Lượng phân bón cho cây dong riềng, chất hóa học trong củ
dong riềng làm nên tính chất,…
- Sinh học: Loài dong riềng với tên gọi khoa học và đặc tính của chúng…
- Công nghệ: Kĩ thuật trồng cây dong riềng, nấu các món ăn về miến, …
- Hoạt động ngoài giờ: Tìm hiểu hoạt động ở địa phương em
- Giáo dục công dân: Giáo dục ý thức gìn giữ vẻ đẹp truyền thống của
làng nghề quê hương
5. Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
3
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
Làng So bao gồm 2 xã Tân Hòa và Cộng Hòa, có khoảng 90% hộ dân làm
nghề miến, mỗi ngày có hàng trăm tấn miến được sản xuất. Nghề làm miến ở So
đã có hàng trăm năm tuổi và được phong tặng thương hiệu miến sạch.
Nguyên liệu làm miến là bột từ cây dong riềng, có nguồn gốc từ làng So.
Đây là cây trồng phổ biến, nhiều làng trong vùng và nhiều tỉnh khác bà con
nông dân cũng có trồng. Tuy nhiên, làng So từ lâu đã rất nổi tiếng với nghề
trồng dong riềng. Theo các cụ cao niên ở đây truyền lại chỉ có đất làng So với
thực sự hợp với củ dong riềng, củ dong riềng làng So luôn có chất lượng rất tốt,
nhiều bột, ít xơ, để làm miến thì vừa dai vừa giòn. Lúc này vị du khách mới hỏi:
“ Vậy là muốn có miến ngon cần có dong riềng ngon, vậy dong riềng trông như

Vị du khách ồ lên một cách vui sướng “ Dong riềng quả thật tuyệt vời” và
lại băn khoăn hỏi: “ Trồng cây dong riềng có khó không? Hãy dạy tôi cách
trồng dong riềng.’’ Em học sinh đó đưa cho vị du khách những dụng cụ cần
thiết và vừa trồng vừa hướng dẫn vị du khách cách trồng dong riềng rất hiệu quả
như sau:
Thời vụ trồng: Dong riềng là cây dài ngày, chịu hạn tốt, chịu rét khá. Do
vậy, có thể trồng quanh năm trừ những tháng quá nắng nóng hoặc quá rét. Tuy
nhiên thời vụ thích hợp nhất nên trồng từ tháng 2 đến tháng 5, cụ thể từ 5/ 2 đến
5/3. Trồng sau 6-8 tháng, cây có thể thu hoạch để lấy củ tươi; trồng sau10- 12
tháng, có thể thu hoạch để chế biến tinh bột.
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
5
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
Hình 2: Nông dân đang chọn củ giống cây dong riềng
Chọn củ giống: Chọn củ giống đồng đều, đúng giống, không bị trầy xước
và sạch bệnh. Củ giống có nhiều mầm phát triển tốt, dùng tay bẻ mỗi mầm củ
theo hình ô van để trồng. Củ dong riềng không có thời gian ngủ nghỉ. Do vây,
sau khi thu hoạch có thể mang trồng ngay và không cần phải xử lý củ giống
bằng nhiệt độ hay hóa chất như một số cây trồng khác. Tuy nhiên, nên dùng
thêm vôi bột hoặc tro bếp, để chấm vị trí bẻ mầm trước khi trồng 2-3 ngày. Điều
này giúp củ giống nhanh liền sẹo, tránh bị nhiễm bệnh hoặc thối củ khi gặp thời
tiết bất thuận.
Chuẩn bị đất trồng: Cây dong riềng là loại cây có thể trồng trên nhiều
loại đất như: đất đồi núi, đất vườn nhà, đất bạc màu, đất mặn … Nhưng để dong
riềng cho nhiều củ và chất lượng bột tốt, nên trồng trên những đất xốp, nhiều
mùn như là đất bãi ven sông. Dong riềng phát triển củ theo chiều ngang, rễ cây
ăn sâu. Do vậy, khi làm đất trồng cần phải cày sâu từ 15-20 cm, bừa kỹ, nhặt
sạch cỏ. Tuy nhiên, nếu trồng dong riềng trên đất đồi núi, đất đá, bãi thoát nước
thì không cần phải làm đất mà sau khi dọn cỏ, bổ hốc đường kính khoảng 20cm,
sâu khoảng 20 x 25cm sau đó trồng. Nếu trồng trên đất ruộng, vườn, bãi đọng

cây bị chết.
Hình 3: Nông dân đang vun gốc cho cây dong riềng
Dong riềng là cây thân thảo, có bản lá rộng và dài, nhiều đốt, thân to hay
thân nhỏ, cứng hay mền tùy thuộc vào giống. Để cây không bị đổ, gẫy khi gặp
mưa bão, cần phải vun gốc cho cây.Vun gốc cho cây chia làm 2 thời điểm. Vun
gốc lần 1, kết hợp nhặt cỏ sau khi bón thúc lần 1 khoảng 1 tháng. Vun gốc lần 2
vào thời điểm bón phân thúc phân lần 2 tức sau trồng 4 tháng và kết hợp nhặt cỏ
dại. Mỗi lần vun xới xong, nếu có mùn rác, mục hoặc trấu thì phủ vào gốc cây
giúp cho củ to và năng suất cao. Vì có thời vụ trồng thường bắt đầu khi vào
xuân, có mưa phùn nên dong riềng hoàn toàn có thể phát triển tốt khi chỉ dựa
vào nước trời. Nhưng nếu trồng trong điều kiện tưới tiêu chủ động thì nên tưới
rãnh đầy đủ cho cây vào các giai đoạn phát triển bộ phận thân lá mạnh và giai
đoạn bắt đầu củ phình to. Dong riềng là loại cây ít bị sâu bệnh hại, mức độ gây
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
7
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
hại gần như không ảnh hưởng đến năng suất củ. Tuy nhiên, giai đoạn cây nhỏ,
có thể bị sâu xanh, sâu khoang hại. Khi giai đoạn cây lớn có thể bị bọ lẹt hại.
Sau trồng 180 ngày cây có thể bị bệnh khô lá.Với sâu hại như sâu xanh, sâu
khoang và bọ lẹt hại, có thể bắt tay, vì mức độ gây hại rất nhỏ.
Vị du khách cùng học sinh THCS Cộng hòa trồng dong riềng, mồ hôi lấm
tấm trên trán, ông nói rằng: “ Để có sợi miến thật là khổ, đợi hằng năm trời mới
được củ dong riềng”. Em học sinh vừa cười vừa hồ hởi nói : “ Từ củ dong riềng
làm ra sợi miến cũng nhiều công đoạn và thời gian lắm, cháu sẽ dẫn ông đi xem
từng công đoạn”.
Ban đầu em học sinh đưa vị du khách đến một hộ sản xuất tinh bột và giới
thiệu. Trong làng So luôn có các hộ sản xuất tinh bột dong riềng ướt để bán
cung ứng nguyên liệu, vì vậy nguyên liệu làm miến dong được cung cấp rất
thuận tiện. Để tạo ra nguyên liệu tinh bột dong riềng người ta sử dụng những
bàn mài hình ống bằng gỗ và những thùng lắng đơn giản để thu tinh bột làm

Hình 4: Một cảnh trong lò tráng bánh
Bước 4: Phơi sấy sơ bộ và ủ cân bằng ẩm
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
9
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
Hình 5: Phơi sấy sơ bộ qua nắng
Mục đích tạo cho bánh tráng độ ẩm phù hợp cho việc cắt tạo hình. Nếu
bánh tráng ẩm quá không cắt tạo sợi được, nếu khô quá cắt sẽ bị gãy vụn. Độ ẩm
phù hợp là 20- 22%. Theo kinh nghiệm nhân dân làng nghề, tiến hành phơi nắng
cho đến khi cầm tay thấy bánh hơi mềm, ráp tay là vừa. Tiếp theo cho bánh ra
khỏi phên, xếp bánh và bọc kín vào các túi nilon ủ trong 10- 12 giờ. Nhờ quá
trình ủ, độ ẩm của bánh tráng sẽ đồng đều, khi cắt tạo sợi sẽ không bị đứt gãy.
Bước 5 : Cắt tạo sợi miến
Tạo hình sợi miến có thể dùng dao sắc và cắt thủ công bằng tay. Bánh
tráng được xếp chồng lên nhau, dùng dao sắc cắt nhỏ. Tuy nhiên, hiện nay hầu
hết các hộ đều cắt bằng máy, vừa nhanh, vừa đều sợi. Kích thước sợi tuỳ theo
nhu cầu khách hàng mà cắt dài 15cm, 40cm.
Hình 6: Cắt tạo sợi miến bằng máy
Bước 6: Phơi khô miến
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
10
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
Hình 7: Phơi miến ngoài ánh nắng mặt trời
Sau khi cắt tạo hình, miến được đem ra phơi trên các dàn phên bằng tre
nứa. Kích thước phên rộng 60cm, dài 2-3m, cao 40- 60cm. Thời gian phơi tuỳ
thuộc thời tiết nóng nắng nhiều hay ít. Cần phơi khô miến đến độ ẩm 8- 10%.
Kết thúc phơi ta thu được miến dong thành phẩm.
Sau khi chế biến 100kg tinh bột ướt sẽ thu được 63- 65kg miến. Sau khi
trừ các khoản chi không kể công lao động, thu lời khoảng 70.000 đồng. Một
ngày, mỗi hộ gia đình có thể sản xuất từ 150- 200kg tinh bột ướt.

chay rất hấp dẫn. Món này chủ yếu làm từ đậu hũ và miến nên ăn không ngán
như thịt, dùng làm món cuốn hay ăn với bánh mì rất ngon.
Món thứ 2: MIẾN MĂNG VỊT
Nguyên liệu: 1.5kg thịt vịt, 200g miến, 100g măng khô,10 cây nấm hương
khô, 5 củ hành khô, rau mùi tàu, húng quế, hành tươi , gia vị nêm vừa miệng.
Cách tiến hành :
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
12
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
Bước 1: Măng khô rửa sạch, ngâm nước ấm cho nở. Khi măng đã nở bạn
luộc măng rồi lại tiếp tục ngâm. Làm như vậy 2 lần là măng mềm.
Bước 2: Vịt rửa sạch, luộc với chút gia vị. Nướng hành khô cho thơm rồi
bóc bỏ phần vỏ cháy bên ngoài. Khi nước luộc vịt sôi bạn thả hành khô vào nồi.
Vịt chín vớt ra để nguội. Lọc lấy phần thịt vịt, thái mỏng.
Bước 3: Nấm hương rửa sạch, ngâm nở. Cho nấm hương cùng phần
xương vịt vào nồi nước dùng, đun kỹ cho nước dùng thêm ngọt và thơm. Lúc
này bạn có thể nêm lại gia vị cho vừa miệng
Bước 4: Xào măng với chút dầu ăn và gia vị cho vừa miệng. Trong quá
trình xào măng, bạn có thể thêm vài thìa nước luộc vịt để măng được mềm và
ngấm đều gia vị hơn.
Bước 5: Hành, mùi tàu, húng quế thái nhỏ. Phần gốc hành chẻ sợi.Miến
ngâm nở.Chần miến qua nồi nước dùng.Sắp miến, măng, hành, mùi tàu, húng
quế và thịt vịt ra bát, chan nước dùng, ăn nóng. Khi ăn bạn có thể thêm chút hạt
tiêu hoặc giấm ớt nếu muốn.
Món thứ 3: MIẾN SÀO TÔM
Nguyên liệu: Tôm bóc nõn, 1 quả trứng vịt, Miến dong không tẩy, Giá đỗ,
Cà chua, Hành lá, húng bạc hà, gia vị vừa đủ, sa tế, ớt,
Cách tiến hành:
Bước 1: Ngâm miến cho mềm và nở, rồi cắt ngắn sợi miến. cà chua bổ
múi cau. Trứng đánh tan. Hành lá cắt ngắn.

nắng hai sương, yêu nghề chăm chỉ và khéo léo của cha của mẹ của người dân
nơi đây”
“ Cứ chiều chiều, chúng em men theo những đường gạch đỏ thắm, bên
trên là một dãy dài ngút tận những phên nứa miến. Miến nhiều vô kể cả chưa
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội
14
Giới thiệu về nghề truyền thống làm miến dong ở làng So
cắt và đã cắt, chúng óng ánh dưới ánh mặt trời như sợi tóc vàng của nàng công
chúa trong chuyện cổ tích”
“ Từ lâu nghề miến đã là một phần cuộc sống ở làng quê em. Vào buổi
sáng hay buổi chiều đứng trên triền đê nhìn xuống phía Đình So và hồ bán
nguyệt, sẽ thấy cảnh lao động hối hả, những phên nứa để phơi miến như biến
thành những khuông nhạc di động, và mỗi người lao động là một nốt nhạc vui.
Tất cả hòa ca một bản nhạc của quê hương nơi có tình người, có sợi miến dẻo
dai mà dù có đi đâu mỗi nốt nhạc ấy không thể quên được và làm đẹp thêm cho
đời.”
Cuối cùng, nhóm học sinh dẫn vị du khách đến trường THCS Cộng Hòa
tại phòng trưng bày tranh vẽ. Ở đây vị du khách chụp lại rất nhiều bức tranh do
chính tay học sinh vẽ.
a b
Hình 8: Những bức tranh của học sinh vẽ về quê hương
A, Phong cảnh đình So của em Phùng Trâm Anh lớp 8A
B, Chúng em làm miến giúp gia đình của Đắc Thị Thanh lớp 9B
Qua nét vẽ thơ ngây vị du khách càng yêu thêm con người cũng như tình
cảm của học sinh với quê hương này, đậm đà và ngọt ngào như công sức lao
động của người dân làm ra từng sợi miến.
Trời đã đổ về chiều, vị du khách tạm biệt nhóm học sinh, nở một nụ cười
cảm ơn và tiếc nuối…
6. Ý nghĩa việc giải quyết tình huống
Trường THCS Cộng Hòa – Thành phố Hà Nội