-2
2 1
Mở đầu
1. Lý Do chọn đề ti
1.1. Những biến đổi xã hội nhờ công cuộc đổi mới đất nớc và quá trình hội nhập thế giới đã và
đang tác động mạnh mẽ đến từng cá nhân, từng cộng đồng và diễn ra trong toàn bộ đời sống xã
hội. Những biến đổi xã hội này dẫn đến những thay đổi về giá trị, định hớng giá trị nói chung,
định hớng giá trị nhân cách nói riêng.
1.2. Thế hệ trẻ là nguồn nhân lực đầy tiềm năng cho công cuộc xây dựng và phát triển đất nớc.
Những giá trị làm ngời, những giá trị nhân cách mà thế hệ trẻ hớng đến sẽ phần nào phác thảo
mô hình con ngời của xã hội tơng lai. Mô hình này có đáp ứng đợc với yếu cầu của sự
nghiệp CNH-HĐH đất nớc trong bối cảnh mới hay không là mối quan tâm không chỉ của công
tác giáo dục mà của toàn xã hội.
1.3. Tui hc sinh THPT là giai đoạn chuyển tiếp giữa trẻ em và ngời lớn, đợc đặc trng bởi
ngng bc vo giai on trởng thành về thể chất, xúc cảm và phát triển nng lc xã hội.
Đây cũng là giai đoạn cuối cùng của quá trình xã hội hoá ban đầu mà một trong những đặc điểm
quan trọng là s hình thành v dn dn n nh ca thế giới quan, hệ giỏ tr, thang giỏ tr v định
hớng giá trị. Giúp các em có đ
ợc sự phát triển nhân cách toàn diện phải bắt đầu từ việc hỡnh
thnh định hớng giá trị nhân cách phự hp.
1.4. Việc tìm hiểu định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT thể hiện trong hoạt động học
tập, trong quan hệ với bản thân, trong quan hệ với ngời khác, v tìm hiểu những yếu tố tác động
đến định hớng giá trị nhân cách của các em cú th tham vấn, giúp các em củng cố và phát triển
định hớng giá trị nhân cách phù hợp với hệ giá trị chung của xã hội là cp bỏch v cần thiết trong
giai đoạn hiện nay.
Xuất phát từ tính cấp thiết về lí luận và thực tiễn nêu trên, chúng tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài:
Định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT.
2. Mục đích nghiên cứu

5.1. Đối tợng nghiên cứu
Định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT.
5.2. Khách thể nghiên cứu
Tổng số khách thể khảo sát: 729 ngời, gồm:
a. Học sinh trung học phổ thông: 709 học sinh THPT, trong đó:
- Khảo sát thử để phát hiện các đinh hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT: 200 học
sinh.
- Khảo sát chính thức: 509 học sinh, trong 509 học sinh có 503 học sinh điều tra định lợng
và 6 học sinh trong phỏng vấn sâu trờng hợp. Trong đó, có 237 nam học sinh THPT, 266 nữ
học sinh THPT; có 181 học sinh khối 10; có 152 học sinh khối 11, có 170 học sinh khối 12; có
245 học sinh THPT Hà Nội , có 258 học sinh THPT Tuyên Quang
b. Giáo viên, phụ huynh, cán bộ đoàn: 20 ngời (5 giáo viên chủ nhiệm lớp; 5 giáo viên bộ
môn; 5 phụ huynh học sinh; 5 cán bộ Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.
6. Giới hạn nghiên cứu của đề ti
6.1. Giới hạn về nội dung nghiên cứu
Định hớng giá trị nhân cách là vấn đề rất phức tạp. Do vậy, trong phần nghiên cứu thực
trạng luận án chỉ tập trung nghiên cứu những khía cạnh sau:
1) Phát hiện thực trạng định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT.
2) Tìm hiểu định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT qua ba chiều cạnh trong
hoạt động học tập, trong quan hệ với bản thân và trong quan hệ với ngời khác. Tìm hiểu
mối quan hệ giữa ba mặt biểu hiện này.
3) Nghiên cứu một số yếu tố ảnh hởng đến định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT
nh: giáo dục gia đình; hoạt động tập thể, hoạt động xã hội; quan điểm sống; nhóm bạn bè;
nhận thức về mục tiêu cuộc sống.
6.2. Giới hạn về không gian nghiên cứu
Đề tài đợc tiến hành tại địa bàn thành phố Hà Nội và tỉnh Tuyên Quang. Hà Nội là thành phố
lớn, trung tâm kinh tế, chính trị và văn hoá của cả nớc. Tuyên Quang là tỉnh miền núi còn rất
khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội. Luận án sẽ xem xét liệu môi trờng sống có ảnh
hởng đến mức nào đến việc hình thành định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT.
7. Phơng pháp nghiên cứu

Trong hoạt động học tập, định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT đợc thể hiện
rõ nét thông qua động cơ, thái độ và hành động học tập. Từ kết quả nghiên cứu này, chúng
tôi nhận thấy mô hình con ngời mà các em học sinh THPT hớng đến trong hoạt động
học tập mang nhiều tính thực dụng: học tập vì nhu cầu thực tế, thực dụng của bản thân, học
vừa đủ theo nhiệm vụ, thụ động trong học tập, sự say mê đào sâu suy nghĩ, sáng tạo trong
học tập còn hạn chế.
Trong quan hệ với bản thân, định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT thể hiện ở
hai khía cạnh cơ bản: cái Tôi lý tởng và cái Tôi hiện thực. Mô hình cái Tôi hiện thực của
học sinh THPT chủ yếu gắn với mô hình cái Tôi xã hội (một ngời tốt, sống lợng
thiện), mô hình cái Tôi lý tởng tơng đối đồng nhất với mô hình cái Tôi thể hiện trong
hoạt động học tập của học sinh THPT.
Trong quan hệ với ngời khác, định hớng giá trị nhân cách mà học sinh THPT hớng
đến đó là: mong muốn đợc khẳng định cái Tôi độc lâp, mong muốn đợc khẳng định vị
thế của mình trong quan hệ gia đình, bạn bè. Nh
vậy, mô hình cái Tôi mà học sinh THPT
hớng đến trong quan hệ với ngời khác chính là, mong muốn xây dựng hình ảnh bản thân
trong mắt ngời khác hơn là nó phải ứng xử với ngời khác nh thế nào.
Mô hình này không có sự khác biệt giữa các lứa tuổi; giữa nam và nữ, song có sự khác
biệt giữa các vùng có đặc trng văn hoá- giáo dục khác nhau.
Các yếu tố giáo dục gia đình, nhóm bạn bè, nhận thức, hoạt động của cá nhân, quan điểm
sống là các yếu tố ảnh hởng đến định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT. Trong
đó, yếu tố giáo dục gia đình có ảnh hởng mạnh nhất.
-2
8 4
Những kết quả trên của luận án có ý nghĩa thiết thực đối với việc quản lý và giáo dục học
sinh THPT của gia đình, nhà trờng ở nớc ta hiện nay. Bởi vì, chúng ta chỉ giáo dục và
quản lý tốt học sinh khi ta hiểu đợc những suy nghĩ, mong muốn và khát vọng của các

động khác nhau. Theo hớng này có nghiên cứu của các tác giả: Nguyễn Quang Uẩn, Phạm
Minh Hạc, Phạm Thị Đức, Thái Duy Tuyên, Trần Trọng Thuỷ...Đặc biệt, chúng ta vẫn cha có
những nghiên cứu về định hớng giá trị nhân cách của học sinh lứa tuổi THPT. Định hớng giá
trị nhân cách của lứa tuổi này có ảnh hởng lớn đến sự lựa chọn nghề nghiệp tơng lai và sự
nghiệp của cuộc đời sau này của các em. Do vậy, việc nghiên cứu định hớng giá trị của học sinh
THPT ở nớc ta hiện nay là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn cao.
1.2. Một số khái niệm cơ bản
1.2.1. Khái niệm giá trị
Giá trị là cái có ý nghĩa đối với xã hội, tập thể và cá nhân, phản ánh mối quan hệ chủ thể -
khách thể, đợc đánh giá xuất phát từ điều kiện lịch sử, xã hội thực tế phụ thuộc vào trình độ phát
triển nhân cách. Khi đã đợc nhận thức, đánh giá, lựa chọn, giá trị trở nên động lực thúc đẩy con
ngời theo một xu hớng nhất định.
1.2.2 Khái niệm định hớng giá trị
-2
10 5
a, Khái niệm định hớng: Định hớng là khuynh hớng của chủ thể trong hoạt động sống của
mình.
b. Khái niệm giá trị nhân cách: Giá trị nhân cách là một hay một hệ giá trị của một nhân cách,
tức là hệ giá trị của một con ngời khi là một chủ thể của hoạt động
c, Khái niệm định hớng giá trị: Định hớng giá trị là khuynh hớng của chủ thể (cá nhân hay
một nhóm xã hội) đối với một hệ giá trị những giá trị trở thành động cơ cho hoạt động của chủ
thể.
1.2.3 Khái niệm định hớng giá trị nhân cách của học sinh THPT
a, Khái niệm định hớng giá trị nhân cách: Định hớng giá trị nhân cách là khuynh hớng của
một con ngời (chủ thể hoạt động) đối với một hệ giá trị - các giá trị trở thành động cơ và đóng
vai trò trung tâm chi phối hoạt động của chủ thể.
b, Khái niệm định hớng giá trị nhân cách của học sinh THP: Định hớng giá trị nhân cách

cách của học sinh THPT
Trong nghiên cứu này chúng tôi đề cập đến một số yếu tố chủ yếu ảnh hởng đến định hớng
giá trị nhân cách của học sinh THPT nh sau:
- Các yếu tố tâm lý cá nhân: đợc hiểu là những đặc trng tâm lý nằm bên trong họ đợc thể
hiện trong: nhận thức; hoạt động tập thể, hoạt động xã hội; quan điểm sống của cá nhân.
-2
12 6
- Các yếu tố tâm lý x hội và các yếu tố khách quan khác: đợc hiểu là những gì nằm ngoài
cá nhân không phụ thuộc vào cá nhân đó. Yếu tố tâm lý xã hội tác động đến định hớng giá trị
nhân cách của học sinh THPT phải kể đến: tác động của giáo dục gia đình; tác động của nhóm
bạn bè v.v. Yếu tố khách quan khác đó là: sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nớc...
chơng 2
Tiến trình v phơng pháp nghiên cứu
2.1. nghiên cứu lý luận
2.1.1. Mục đích nghiên cứu lý luận
Tổng quan những nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nớc; hệ thống hoá một số vấn
đề lý luận cơ bản liên quan đến giá trị, định hớng giá trị, định hớng giá trị nhân cách; Từ
khung lý luận xác lập quan điểm chủ đạo trong nghiên cứu thực tiễn định hớng giá trị nhân cách
của học sinh THPT.
2.1.2. Nội dung nghiên cứu lý luận
Nghiên cứu những công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nớc về giá trị, định
hớng giá trị, định hớng giá trị nhân cách. Chỉ ra những vấn đề còn tồn tại hoặc cha đợc đề
cập đến để tiếp tục tiến hành nghiên cứu; Xác định các khái niệm công cụ và các khái niệm liên
quan làm cơ sở cho nghiên cứu thực tiễn...
2.1.3. Phơng pháp nghiên cứu lý luận
Phơng pháp nghiên cứu chính là phơng pháp nghiên cứu văn bản, tài liệu (phân tích, tổng
hợp, hệ thống hoá và khái quát hoá) những vấn đề phơng pháp luận có liên quan đến giá trị,