1
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
* * * * * ĐINH THỊ THÚY
HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG TẬP HỢP,
SỐ LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ
THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH
CỰC NHẬN THỨC CỦA TRẺ KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán Người hướng dẫn khoa học:
Th.S Phạm Đức Hiếu
HÀ NÔI - 201
2
MỤC LỤC
Nội dung Trang
45
5816
3
2.1 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫ
u giáo bé theo
hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thông qua trò chơi
học tập
2.2 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫ
u giáo bé theo
hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ bằng phương pháp
dạy học trực quan
2.3 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo
hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ bằng phương pháp
đàm thoại
Chương 3: Giáo án hình thành biểu tượng tập hợp số lượng cho trẻ
39
43
46
4
Lời cảm ơn
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy giáo, Thạc sĩ Phạm Đức
Hiếu giảng viên khoa Giáo dục Tiểu học- Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2
đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành tốt khóa luận này. Những ý
kiến của thầy đã giúp em nhìn sáng tỏ vấn đề và tìm ra cách giải quyết những
vấn đề khó.
Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu cùng toàn thể cán bộ
giáo viên trường mầm non Mai Đình A- Sóc Sơn- Hà Nội đã giúp đỡ em
trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Do thời gian có hạn nên không tránh được những hạn chế, thiếu sót.
Em rất mong nhận được sự góp ý từ quý thầy cô và các bạn để khóa luận
được hoàn thiện hơn.
Hà nội, tháng 4 năm 2011
Người thực hiện
Đinh Thị Thúy
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong thời đại ngày nay xu thế toàn cầu hóa mọi mặt đời sống xã hội
đang tạo ra sự hợp tác toàn diện giữa các quốc gia, khu vực, cùng với đó là sự
phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công nghệ đang hướng
nhân loại bước vào nền văn minh trí tuệ với hai đặc trưng là xã hội thông tin
và kinh tế tri thức. Bối cảnh thế giới đang tạo ra những thời cơ và thách thức
mới cho đất nước ta. Nhận thức được điều đó, Đảng và nhà nước đã đề ra
những chủ trương, chính sách nhằm phát huy thời cơ, chế ngự nguy cơ vượt
qua khó khăn đưa đất nước lớn mạnh sánh vai cùng các cường quốc năm
châu. Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo được coi là quốc sách
hàng đầu, vì vậy phải thực hiện đổi giáo dục để chấn hưng nền giáo dục nước
nhà, tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng nhu cầu xã hội là một
nhiệm vụ cấp bách không chỉ của riêng ngành giáo dục mà của cả dân tộc.
Đổi mới phải tiến hành toàn diện về nội dung, phương pháp, cơ cấu tổ
chức ở tất cả các cấp học, bậc học. Giáo dục mầm non là cấp học đầu tiên
7
trong hệ thống giáo dục quốc dân. Công tác giáo dục mần non có vai trò trọng
yếu trong sự nghiệp giáo dục của đất nước, nhà giáo dục người Nga A.S
Makarenko đã khẳng định: “Những cơ sở căn bản của việc giáo dục trẻ được
hình thành từ trước tuổi lên 5, những điều dạy cho trẻ trong thời kì đó chiếm
90% tiến trình giáo dục trẻ, về sau việc giáo dục, đào tạo con người vẫn tiếp
tục nhưng lúc đó là lúc bắt đầu nếm quả, còn những nụ hoa đã được vun trồng
trong 5 năm đầu tiên”.
đổi mới vẫn còn nhiều hạn chế, đối với giáo viên mầm non việc sử dụng
phương pháp hình thành biểu tượng toán cho trẻ còn rất máy móc, trẻ học
toán một cách thụ động và nhàm chán. Là một giáo viên mầm non tương lai
với những kiến thức có được trong nhà trường và thực tế khi đi thực tập sư
phạm ở trường mầm non tôi thấy rằng cho trẻ làm quen với toán theo hướng
phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ là rất thiết thực.
Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: “Hình thành biểu tượng tập hợp, số
lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức
của trẻ” làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Mục đích nghiên cứu:
Nghiên cứu và đề xuất các biện pháp phát huy tích tích cực nhận thức của
trẻ mẫu giáo bé qua hoạt động hình thành biểu tượng tập hợp.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc hình thành biểu tượng tập hợp cho
trẻ mẫu giáo nói chung và trẻ mẫu giáo bé nói riêng.
- Tìm hiểu về tính tích cực nhận thức và phát huy tính tích cực nhận
thức của trẻ.
9
- Nghiên cứu và để xuất các biện pháp phát huy tích tích cực nhận
thức của trẻ mẫu giáo bé qua hoạt động hình thành biểu tượng tập hợp.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: các phương pháp hướng dẫn hình thành biểu
tượng tập hợp cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận
thức của trẻ.
- Phạm vi nghiên cứu: trẻ mẫu giáo bé trường mầm non Mai Đình A-
Sóc Sơn- Hà Nội
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
1.1 Một số vấn đề liên quan tới hình thành biểu tượng tập hợp cho trẻ
mẫu giáo bé:
1.1.1 Đặc điểm nhận thức biểu tượng tập hợp, số lượng của trẻ mẫu giáo
bé
Trong giai đoạn này trẻ đã có khả năng nhận biết về tập hợp như một thể
thống nhất và trọn vẹn, tuy nhiên trẻ chưa hình dung rõ tất cả các phần tử của
tập hợp. Việc so sánh số lượng giữa các nhóm vật ở trẻ bắt đầu nảy sinh. Trẻ
phân biệt số lượng nhiều, ít giữa các nhóm vật dựa vào cảm tính, trực quan là
chủ yếu. Vì vậy việc nhận biết và so sánh số nhiều ở trẻ còn bị ảnh hưởng bởi
sự tác động của một số yếu tố bên ngoài: Kích thước, màu sắc, sự phân bố
trong không gian. Đến khi bắt đầu nhận biết giới hạn của số lượng thì trẻ lại
nảy sinh nhu cầu lựa chọn tập hợp theo các dấu hiệu bên ngoài: Màu sắc, kích
thước, hình dạng.
11
Đối với trẻ 3 - 4 tuổi cần dạy trẻ biết rằng tập hợp là một thể thống
nhất, trọn vẹn gồm các phần tử có dấu hiệu chung, các phần tử của tập hợp
được phân biệt rõ ràng. Trẻ biết ghép những phần tử có dấu hiệu chung đó
thành tập hợp và biết tách tập hợp đó thành từng phần tử riêng rẽ. Cách làm
này giúp trẻ hiểu được một và nhiều. Qua cảm tính trẻ nhận biết được sự bằng
nhau hay không bằng nhau giữa hai tập hợp.
1.1.2. Khái niệm tập hợp
Tâp hợp là một trong những khái niệm cơ bản của toán học, không được
định nghĩa mà chỉ mô tả bằng các ví dụ hoặc những hình ảnh cụ thể.
Những vật hay những đối tượng toán học được tụ tập do một tính chất
chung nào đó thành lập một tập hợp. Đây không phải là định nghĩa khái niệm
tạo điều kiện để trẻ vận dụng những điều đã học vào thực tế gần gũi với trẻ
dưới các hình thức khác nhau: trong giờ học, ở gia đình, khi dạo chơi, tham
quan Qua đó trẻ sẽ thấy mối liên hệ giữa sự hiểu biết và thực tế cuộc sống.
1.1.3.2 Nguyên tắc phát huy tính tích cực, chủ động của trẻ
Trẻ em cần được chủ động tìm tòi, suy nghĩ trong quá trình hình thành
các biểu tượng mới. Khi lòng say mê được khơi dậy thì trẻ sẽ muốn tự mình
tìm câu trả lời đúng. Hệ thống câu hỏi phù hợp của cô giáo sẽ giúp trẻ dễ dàng
phát huy tính tích cực chủ động của mình. Tuy nhiên sự nhận biết của trẻ
trong một lớp không đồng đều, cô giáo nên hiểu rõ từng trẻ trong lớp mình
phụ trách về khả năng phát triển nhận thức, khả năng tư duy về mọi mặt, mức
độ tư duy về mọi mặt, mức độ tự lập trong các hoạt động để lựa chọn cách
hướng dẫn và xử lí tình huống cho phù hợp. Khi cô giáo nắm được tính cách
và khả năng của từng trẻ sẽ làm cho trẻ linh hoạt hơn, quen dần với tính tự
13
chủ nhưng không quá tự tin để khỏi tự kiêu, còn những trẻ nhút nhát bắt đầu
thấy ham thích, quan tâm đến câu trả lời, không chờ đợi sự giúp đỡ từ bên
ngoài.
Kiểu “học vẹt”, học dưới hình thức ngồi nghe cô nói, nhìn cô làm và
ghi nhớ máy móc không thích hợp với hình thành biểu tượng toán sơ đẳng
cho trẻ mẫu giáo: trẻ tiếp thu tri thức thông qua hoạt động.
1.1.3.3 Nguyên tắc dạy học vừa sức tiếp thu của trẻ
Sự nhận thức của mỗi cá nhân trẻ phụ thuộc vào di truyền, môi trường
và giáo dục. Khi hướng dẫn trẻ hình thành các biểu tượng sơ đẳng về toán
phải căn cứ vào mức độ hiểu biết và vốn kinh nghiệm đã tích lũy được của
trẻ để lựa chọn nội dung, yêu cầu và cách hướng dẫn cho phù hợp. Nếu đưa
câu hỏi hoặc bài tập quá dễ sẽ không kích thích được sự phát triển tư duy
của trẻ, ngược lại bài tập phức tạp trẻ không thực hiện được, câu hỏi quá khó
là một kết quả của sự phát triển nhân cách trong quá trình giáo dục.
- Tính tích cực được xác định bằng các chỉ số:
- Nhu cầu nhận thức
- Hứng thú nhận thức
- Kĩ năng phân tích nhiệm vụ nhận thức
- Sự nỗ lực trong hoạt động trí tuệ, kiên trì vượt qua khó khăn
- Tính chủ động trong việc tìm kiếm, lựa chịn những phương thức phù
hợp nhất để hoàn thành nhiệm vụ nhận thức đã đặt ra
1.2.2 Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo
15
Ở tuổi mẫu giáo trẻ em đã có nhu cầu được người khác thừa nhận
(mong muốn được người khác công nhận và ái mộ), đây chính là một hình
thức quan trọng nhất của tính tích cực của nhân cách.
Một số tác giả thuộc trường phái tâm lý học phân tâm (S.Freud,
A.Adler ) cho rằng, nhu cầu được người khác thừa nhận có ở tất cả mội đứa
trẻ. Theo quan điểm của họ nhu cầu được người khác thừa nhận của trẻ mẫu
giáo xuất hiện trong quá trình phá triển của đứa trẻ trong mối quan hệ của đứa
trẻ với người lớn, khi mà trong mối quan hệ đó đứa trẻ cảm thấy bị hụt hẫng,
bị kích động lo lắng, mong muốn được đền bù hay sự đòi hỏi trên cả sự đền
bù.
Ngược lại với quan điểm trên, một số nhà tâm lý học hiện nay của Mỹ
cho rằng, nhu cầu được người khác thừa nhận chỉ có ở một số trẻ bị hụt hẫng,
bị thiếu thốn về mặt tình cảm.
Một số nhà nghiên cứu tâm lý học trẻ mẫu giáo như; H.Myrray và
H.Atkinsone thì lại gắn việc thực hiện các yêu sách với tính ích kỉ cá nhân
của trẻ và họ cho rằng điều đó dẫn đến hậu quả không mong muốn trong hành
vi của trẻ. Các tác giả này cũng khẳng định, trong sự phát triển của trẻ nhu
cầu được người khác thừa nhận sẽ tạo điều kiện thuận lợi không chỉ cho tính
- Hành động độc lập và sáng tạo
Một số công trình nghiên cứu của các nhà tâm lý sư phạm trường đại
học Quốc gia Matxcơva đã làm sáng tỏ rằng ở lứa tuổi mẫu giáo đã xuất hiện
một hình thức của tính tích cực còn gọi là tính tích cực nhận thức. Tính tích
cực nhận thức của trẻ mẫu giáo được xem như là khả năng giải quyết nhiệm
vụ nhận thức với hiệu quả cao bằng việc cố gắng, nỗ lực huy động ở mức độ
cao các chức năng tâm lý nhận thức đặc biệt là chức năng của tư duy (so
sánh,, phân tích, khái quát )
17
Tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo được biểu hiện trong các hoạt
động của chúng (học tập, vui chơi ) và các chỉ số để đánh giá tính tích cực
nhận thức:
- Hứng thú bền vững với nhiệm vụ trí tuệ và mong muốn thực hiện
nhiệm vụ ấy.
- Kĩ năng định hướng những tri thức đã biết theo chiều hướng cần
thiết.
- Kĩ năng thực hiện các thao tác tư duy trong khi tìm kiếm các phương
thức thực hiện.
- Kĩ năng kiểm tra các thao tác của bản thân và điều chỉnh chúng trong
những trường hợp cần thiết.
- Kĩ năng độc lập đưa ra nhiệm vụ trí tuệ và thực hiện nó.
Như vậy, tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo là một phẩm chất
tâm lý cá nhân trong hoạt động nhận thức của trẻ, là một năng lực trí tuệ
phức tạp, đòi hỏi có sự nỗ lực cao độ của các chức năng tâm lý, đặc biệt là
chức năng nhận thức khi giải quyết các nhiệm vụ nhận thức đã đặt ra trong
hoạt động của mình.
1.2.3 Đặc điểm tính tích cực nhận thức của trẻ mẫu giáo trong quá trình
hình thành biểu tượng toán
cực nhận thức của trẻ
Nội dung và phương pháp dạy học bao giờ cũng gắn bó với nhau. Mỗi
nội dung đòi hỏi một phương pháp dạy học thích hợp. Các kĩ năng giao tiếp
của trẻ không thể có được bằng con đường truyền giảng thụ động mà nó phải
được hình thành và phát triển trong môi trường giao tiếp có sự hướng dẫn của
19
người lớn. Các tri thức toán học, văn học, môi trường xung quanh có thể
được trẻ tiếp thu qua lời giảng nhưng trẻ chỉ thực sự làm chủ được kiến thức
này khi các em chiếm lĩnh được chúng bằng chính hoạt động có ý thức của
mình. Cũng như vậy, nhân cách chỉ có thể được hình thành và phát triển toàn
diện thông qua rèn luyện thực tế
Dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ là phương
pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm, cô giáo là người tổ chức các hoạt
động, hướng dẫn trẻ thực hiện, bảo đảm cho mọi trẻ đều được tham gia hoạt
động được thể hiện mình và phát triển.
Trong dạy học theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ, thể
hiện thái độ hăng hái nhiệt tình của giáo viên dối với việc dạy, của hộc sinh
đối với việc học và thông qua các hoạt động dạy và học tích cực ấy mà tạo ra
sự biến đổi theo hướng phát triển ở cả cô và trẻ.
Kharlamor cho rằng: Tính tích cực là trạng thái hoạt động tích cực của
chủ thể, nghĩa là của người hành động. Tính tích cực nhận thức là trạng thái
hoạt động của học sinh đặc trưng bởi khát vọng học tập, cố gắng trí tuệ và ngị
lực cao trong quá trình nắm vững kiến thức.
1.2.4.2 Các tiêu chuẩn của phương pháp dạy học theo hướng phát huy
tính tích cực nhận thức của trẻ
Dạy học theo phương pháp phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ chỉ
có ý nghĩa khi người học tự nguyện, tích cực , có ý thức trong khi hoạt động.
Tiêu chuẩn của phương pháp này là: tính tích cực, tính tự do và tự giáo dục.
đó chính là trình độ, năng lực của giáo viên và bản thân trẻ. Nếu giáo viên có
năng lực sư phạm tốt biết vận dụng thành thạo các phương pháp, có nhiều ý
tưởng, sáng tạo trong dạy học sẽ dễ dàng lôi cuốn trẻ tham gia vào các hoạt
động. Với trẻ nhỏ những kinh nghiệm mà trẻ đã có chính là tiền đề, cơ sở cho
21
trẻ khám phá những điều mới lạ. Tính tích cực của trẻ còn bị chi phối bởi
trạng thái sức khỏe của trẻ, trẻ chỉ có thể hoạt động tích cực khi có thể chất và
tinh thần hoàn toàn khỏe mạnh.
CHƯƠNG 2
MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG TẬP
HỢP, SỐ LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO BÉ THEO HƯỚNG
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC NHẬN THỨC CỦA TRẺ
2.1 Hình thành biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo
hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ thông qua trò chơi học
tập
2.1.1 Trò chơi học tập là gì?
Trò chơi học tâp là loại trò chơi có luật tiêu biểu. Khi tham gia vào trò
chơi này trẻ gián tiếp giải quyết các nhiệm vụ trí dục như: củng cố, chính xác
hóa các biểu tượng, phát triển ngôn ngữ và hình thành các biểu tượng mới.
2.1.2 Ý nghĩa của trò chơi học tập trong việc hình thành biểu tượng toán
Một trong những thành phần của trò chơi học tập là sự tồn tại của hoàn
cảnh chơi tưởng tượng dưới dạng mở rộng (có nội dung chơi, vai chơi, các
23
thao tác chơi và các thao tác hành động), ví dụ như việc luyện tập cho trẻ
nhận biết số lượng các nhóm vật và kĩ năng đếm được lồng ghép vào hoàn
cảnh chơi “ cửa hành tạp hóa” trẻ đóng vai người bán hàng, người mua hàng
cùng thực hiện các nhiệm vụ, thao tác chơi: mua và bán các nhóm đồ vật với
số lượng kích thước và hình dạng theo yêu cầu nhất định. Khi tham gia trò
chơi, trẻ thường phải sử dụng các hành động đa dạng với các hoạt động và vật
liệu chơi như đếm, tạo nhóm vật theo dấu hiệu nhất định, so sánh, xắp đặt các
vật. Tất cả những điều đó tạo ra sự kết hợp chặt chẽ giữa học mà chơi chơi mà
học trong hoạt động tích cực của trẻ dưới sự hướng dẫn tổ chức của giáo viên.
2.1.3 Sử dụng trò chơi học tập hình biểu tượng tập hợp, số lượng cho trẻ
mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức của trẻ
2.1.3.1 Một số yêu cầu
- Đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu và hứng thú chơi của trẻ
- Coi trẻ làm trung tâm, là chủ thể của trò chơi
- Cô giáo với vai trò là người tổ chức, hướng dẫn cho trẻ chơi, là điểm
tựa là thang đỡ giúp trẻ trong những lúc cần thiết, tạo điều kiện và cơ hội cho
trẻ vươn lên
- Đảm bảo tính tự do, tự nguyện và sáng tạo của trẻ trong trò chơi
- Chú ý đến đặc điểm cá nhân của từng trẻ.
2.1.3.2 Phương hướng và biện pháp hình thành biểu tượng tập hợp, số
lượng cho trẻ mẫu giáo bé theo hướng phát huy tính tích cực nhận thức
của trẻ trong trò chơi học tập
a) Thường xuyên tạo cho trẻ cơ hội được chơi, đươc bộc lộ tính
tích cực của mình trong các trò chơi học tập khác nhau
* Biện pháp thứ nhất: Sưu tầm và xây dựng nguồn trò chơi học tập đa
dạng phong phú phù hợp với trẻ theo các chủ đề, chủ điểm
25
này có nghĩa là môi trường chơi phải luôn luôn ở trạng thái vận động, biến
đổi phù hợp với mục tiêu và nội dung chơi của trẻ.
- Giáo viên là người tạo ra môi trường chơi trẻ, trước tiên giáo viên cần
lựa chọn không gian chơi phù hợp. Không gian phải rộng rãi, thuận tiện, đảm
bảo an toàn, vệ sinh và có thể chia ra thành các góc nhỏ có ranh giới để trẻ có
thể chơi một mình hay chơi theo nhóm nhỏ theo hứng thú và nhu cầu riêng
của trẻ.
- Cô cung cấp cho trẻ đồ dùng , đồ chơi, các phương tiện cần thiết để
phục vụ trò chơi
- Cô cũng có thể cùng với trẻ hoặc cho trẻ tự sắp xếp đồ chơi, vật liệu
chơi vào nơi quy định
- Cô giáo có thể tự làm đồ chơi hoặc tổ chức cho trẻ cùng làm, cô gợi ý
cho trẻ tìm kiếm và tận dụng vật liệu chơi từ những đồ phế thải như bìa cứng,
hộp nhựa, tranh ảnh, sách báo…để làm các đồ chơi phục vụ các trò chơi.
* Biện pháp thứ ba:Tăng cường tổ chức cho trẻ được chơi với các loại
trò chơi học tập dưới nhiều hình thức khác nhau
- Để tiến hành biện pháp này, trước tiên giáo viên cần xác định rõ mục
tiêu của buổi chơi, lựa chọn các trò chơi phù hợp đảm bảo phát huy tính tích
cực của trẻ.
- Tạo môi trường chơi, chọn thời điểm , thời gian thích hợp cho trẻ
chơi.
- Trước khi chơi cô giáo có thể đàm thoại, trò chuyện, tham quan, quan
sát các vật thật hoặc tranh ảnh… để cung cấp thêm kinh nghiệm cho trẻ, cũng
như củng cố các biểu tượng đã biết để chuẩn bị cho các trò chơi học tập sắp
chơi.
Copyright: Tài liệu đại học ©