Sáng kiến kinh nghiệm
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 1-
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh
Mã số:
(Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÂN LOẠI VÀ CÁCH GIẢI
MỘT SỐ BÀI TẬP VỀ MẮT
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục 
- Phương pháp dạy học bộ môn: Vật lý 

- Lĩnh vực khác: . 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác
(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)
Năm học: 2014 - 2015
Sáng kiến kinh nghiệm
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: Phạm Ngọc Anh
2. Ngày tháng năm sinh: 11 / 08 / 1968
3. Nam, nữ: Nữ
4. Địa chỉ: 28/20B – KP 6 – Tam Hiệp – Biên Hòa – Đồng Nai
5. Điện thoại: (CQ): 0613834289 ; ĐTDĐ: 01686780125
6. Fax: E-mail: [email protected]
7. Chức vụ: Giáo viên
8. Nhiệm vụ được giao:

dụng Vật lý trong sản xuất và đời sống; tạo cho các em sự hứng thú và lòng yêu
thích khoa học.
Do thời gian trong mỗi tiết học lý thuyết có hạn nên học sinh cùng một lúc vừa
quan sát hiện tượng vừa khái quát rồi ghi nhớ và vận dụng những kiến thức tiếp
thu được để giải các bài tập. Thời gian làm bài tập trong tiết học chính khóa lại hơi
ít nên đa phần các em chỉ tiếp thu được một phần lý thuyết mà không có điều kiện
vận dụng luyện tập ngay tại lớp vì vậy khi gặp những bài tập đòi hỏi phải có suy
luận thì các em lúng túng không biết giải thế nào. Thường thì các em nhớ công
thức một cách máy móc khi áp dụng giải bài tập mà không hiểu được bản chất hiện
tượng.
Để khắc sâu kiến thức, tạo được hứng thú cho học sinh, giúp các em vượt qua
những khó khăn, trạng thái thụ động trong giờ bài tập trên lớp cũng như khi làm
bài tập ở nhà, người giáo viên sử dụng nhiều biện pháp phối hợp trong quá trình
giảng dạy. Với tôi, một biện pháp không thể thiếu là hệ thống kiến thức lý thuyết,
phân loại các dạng bài tập trong từng chương hoặc từng bài học đồng thời hướng
dẫn cách giải cụ thể cho mỗi dạng bài. Trong phần Quang học của chương trình
Vật lý 11 các em sẽ tìm hiểu những kiến thức về “Mắt và các dụng cụ quang”. Để
giải được các bài tập về “Mắt và các dụng cụ quang” nói chung và bài tập về
“Mắt” nói riêng, các em phải hiểu được sự tạo ảnh của vật qua thấu kính mắt và
qua hệ mắt + kính đeo, phân biệt được khoảng cực cận, cực viễn của mắt với
khoảng cực cận, cực viễn của mắt đeo kính; hiểu rõ được sự điều tiết của mắt khi
quan sát vật từ đó cần hiểu rõ đại lượng nào có vai trò là d hoặc d’ trong công
thức thấu kính sẽ được vận dụng để xác định đại lượng cần tìm.
Xuất phát từ thực tế trên, với một số kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy và
qua tham khảo một số tài liệu, tôi chọn đề tài “PHÂN LOẠI VÀ CÁCH GIẢI
MỘT SỐ BÀI TẬP VỀ MẮT” với mong muốn giúp các em học sinh có thể có
được những kiến thức cơ bản để giải được các bài toán về “Mắt” nói riêng và giải
được các bài toán về “Các dụng cụ quang: kính lúp, kính thiển vi và kính thiên
văn” nói chung một cách chủ động nhất.


Nội dung những kinh nghiệm trình bày trong bài viết này tôi đã thực hiện trong
quá trình giảng dạy lớp 11 và bồi dưỡng học sinh giỏi tại trường THPT Nguyễn
Hữu Cảnh trong năm học 2011 – 2012, 2012 – 2013 và 2014 – 2015 thấy chất
lượng học tập của các em tăng rõ rệt.
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 5-
Sáng kiến kinh nghiệm
III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Phần A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT:
Về phương diện quang hình học, ta coi hệ thống bao gồm các bộ phận cho ánh
sáng truyền qua của mắt tương đương với một thấu kính hội tụ, được gọi là thấu
kính mắt. Tiêu cự của thấu kính mắt có thể thay đổi được.
Khi mắt nhìn một rõ vật nào đó thì ảnh của vật cho bởi thấu kính mắt hiện rõ trên
màng lưới (tại điểm vàng V), ảnh này là ảnh thật ngược chiều vật và nhỏ hơn vật.
1. Sự điều tiết của mắt. Điểm cực viễn. Điểm cực cận
a. Sự điều tiết của mắt: là hoạt động của mắt làm thay đổi tiêu cự của mắt để
ảnh của các vật ở cách mắt những khoảng cách khác nhau vẫn được tạo ra ở màng
lưới (tại điểm vàng V).
b. Điểm cực viễn. Điểm cực cận
* Điểm cực viễn C
v
: là điểm xa nhất trên trục chính của mắt mà đặt vật ở đó
thì ảnh của vật nằm trên màng lưới khi mắt không điều tiết.
Quan sát vật đặt ở điểm cực viễn C
v
, mắt không phải điều tiết cơ vòng ở trạng thái
nghỉ nên mắt không mỏi. Trường hợp này thể thủy tinh dẹt nhất tức là tiêu cự của
thấu kính mắt lớn nhất f
max
, độ tụ của thấu kính mắt nhỏ nhất D
min

c
đến cực viễn C
v
2. Điều kiện để mắt nhìn rõ vật nhỏ AB (phân biệt được hai điểm A và B)
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 6-
Sáng kiến kinh nghiệm
a. Góc trông vật AB đặt thẳng góc với trục chính của mắt: là góc α tao bởi
hai tia sáng xuất phát từ hai điểm A và B tới mắt, với
AB
tanα =
OA
b. Để mắt nhìn rõ vật nhỏ AB thì ảnh A’B’ của vật phải hiện trên màng
lưới, muốn vậy:
* Vật phải đặt trong khoảng nhìn rõ của mắt.
* Góc trông vật AB
εα
≥
, với
ε
là năng suất phân ly của mắt.
Năng suất phân ly
ε
là góc trông nhỏ nhất
min
α
khi nhìn vật AB mà mắt còn phân
biệt được hai điểm A, B), với mắt bình thường
'1
min
≈=

* Cách khắc phục tật cận thị:
- Đeo kính:
+ Dùng thấu kính phân kỳ có độ tụ thích hợp đeo trước mắt để có thể nhìn rõ
vật ở vô cực mà mắt không cần điều tiết.
Nếu kính đeo sát mắt thì tiêu cự của kính được xác định bởi f
k
= - OC
v
.
Khi đeo kính, điểm gần nhất mắt nhìn thấy rõ sẽ ở xa hơn điểm cực cận khi không
đeo kính.
+ Dùng thấu kính phân kỳ có độ tụ thích hợp đeo trước mắt để khoảng cực
cận cỡ 25cm như mắt bình thường.
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 7-
α
A'
B'
Sáng kiến kinh nghiệm
Nhưng trên thực tế, thường thì người cận thị đeo kính sửa tật để nhìn rõ vật ở
xa còn để nhìn vật ở gần như mắt bình thường thì chỉ cần tháo kính ra là mắt
cận vẫn nhìn được.
- Phẫu thuật giác mạc làm thay đổi độ cong bề mặt giác mạc để giảm độ tụ
của mắt.
b. Viễn thị
* Đặc điểm của mắt viễn:
- Độ tụ của mắt viễn thị nhỏ hơn độ tụ của mắt bình thường (D
vt
<D
bt
). Khi

Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 8-
Sáng kiến kinh nghiệm
Phần B. PHÂN LOẠI VÀ CÁCH GIẢI
MỘT SỐ BÀI TẬP CƠ BẢN VỀ MẮT
( CÓ BÀI TẬP VÍ DỤ KÈM THEO MỖI DẠNG )
* Các ký hiệu trong bài tập
Khi mắt đeo kính nhìn vật AB thì sơ đồ tạo ảnh của vật AB qua hệ kính + mắt là:
[ ]
k
k k
O O
c v
d ; d '
AB A'B' C , C A''B'' V→ ∈ → ≡
Trong đó O là quang tâm của mắt; O
k
là quang tâm của kính; A’B’ là ảnh của vật
AB qua kính, A’B’ hiện trong giới hạn nhìn rõ của mắt; A’’B’’ là ảnh cuối cùng
qua hệ mắt đeo kính, A’’B’’ hiện ở điểm vàng V của mắt .
l = O
k
O là khoảng cách từ kính đến mắt,
k k
d = O A
,
k
d ' = O A'
k
,
m

d = O A
, d
k
’ là
vk
d ' = O A'
k
, d
m
là
vm
d = OA
+ D
k
là độ tụ và f
k
là tiêu cự của kính
Dạng 1: Bài tập về độ tụ và độ biến thiên độ tụ của mắt
Cách giải
Độ tụ của mắt khi điều tiết tối đa:
max c
c c
1 1 1
D = D = = +
f OC OV
Độ tụ của mắt khi không điều tiết:
min v
v v
1 1 1
D = D = = +

Ví dụ 1.2:
Một người có thể nhìn rõ vật ở xa vô cực không cần điều tiết và nhìn vật cách mắt
25cm khi điều tiết tối đa. Độ tụ của mắt có thể thay đổi trong khoảng nào, cho biết
khoảng cách từ quang tâm của mắt đến võng mạc là 16 mm.
Tóm tắt:
OC
c
= 25cm
OC
v
= ∞
OV = 16mm
D
min
= D
v
?
D
max
= D
c
?
Giải
Độ tụ của mắt khi điều tiết tối đa:
max c
c c
1 1 1 1 1
D = D = = + = + = 66,5dp
f OC OV 0,25 0,016
Độ tụ của mắt khi không điều tiết:

c
=?
Giải
a. Mắt bình thường có cực viễn ở vô cực nên:
v
v v
1 1 1 1 1
D = = + = + = 66,67dp
f OC OV 0,015∞
b. - Độ tụ của mắt ở tuổi 17 ứng với khi mắt nhìn vật đặt ở
điểm cực cận:
c v
D = D + ΔD = 66,67 + 16 - 0,3.17 = 77,57dp
- Khoảng cực cận của mắt ở tuổi 17:
c
c c c
c
1 1 1 1 1
D = = + 77,57 = +
f OC OV OC 0,015
OC 0,0917m = 9,17cm
⇔
⇒ ≈
Ví dụ 1.4: “ Bài 5”, [3, 89]
Một mắt cận thị có khoảng thấy rõ dài nhất là 12cm.
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 10-
Sáng kiến kinh nghiệm
a. Khi mắt không điều tiết thì độ tụ của mắt là 62,5dp. Tính khoảng cách từ quang
tâm của mắt đến võng mạc.
b. Khi mắt điều tiết tối đa thì độ tụ của mắt là 67,5dp. Tính khoảng thấy rõ ngắn

1 1 1 1 1
D = = + 67,5 = +
f OC OV OC 0,01846
OC 0,075m
⇔
⇒ ≈
Vậy khoảng thấy rõ ngắn nhất của mắt là 7,5cm
Dạng 2: Bài tập về mắt cận và cách khắc phục
Cách giải
- Nếu OC
v
là hữu hạn thì đó là mắt cận. Điểm C
c
ở gần mắt hơn bình thường.
- Đeo kính sửa tật để nhìn rõ vật ở xa vô cực không cần điều tiết, khi đó ảnh của
vật qua kính hiện ở C
v
của mắt, sơ đồ tạo ảnh của vật qua kính:
k
vk vk
O O
v
d ; d '
AB A'B' C A''B'' V≡ ∞ → ≡ → ≡
Vị trí vật AB và ảnh A’B’ liên hệ với tiêu cự và độ tụ của kính đeo theo công thức:
k
k vk vk
1 1 1
D = +
f d d '

Sáng kiến kinh nghiệm
Trong đó d
ck
= d
cm
- l

, với d
cm
là khoảng cách từ vật gần nhất đến mắt, còn được
gọi là khoảng cực cận khi đeo kính,
( )
ck c
d ' = - OC - l
. Từ công thức thấu kính và các
dữ kiện đã cho ta suy ra đại lượng cần tìm.
Chú ý:
* Khi đeo có f
k
= -(OC
v
- l) hay
k v
f OC - l=
thì mắt cận nhìn được vật ở vô cực khi
không cần điều tiết.
* Khi đeo kính có
k v
f OC - l>
tức là kính nhẹ quá thì khi không cần điều tiết, hệ

đeo kính sửa tật
Giải
a. Điểm cực viễn không ở vô cực nên đây là mắt cận.
Tiêu cự của kính phải đeo sát mắt:
f
k
= -OC
v
= -50 cm = -0,5m
⇒
D
k
=
k
1
f
= -2 dp
b. Khi đeo kính khắc phục tật cận thị thì nhìn vật gần nhất
sẽ có ảnh ảo hiện ở C
c
:
d
ck
’ = - OC
c
= -12,5cm, f
k
= -50 cm, nên
'
ck k

k1
=?
b. khi l = 1cm kính
sửa có D
k2
=? d
cm

và d
vm
khi đó
Giải
a. + OC
v
= 101cm là hữu hạn nên mắt của học sinh này bị
cận thị.
+ Để khắc phục tật cận thị em này phải đeo sát mắt một
thấu kính phân kỳ 1 có
f
k1
= - OC
v
= -101 cm= -1,01m nên D
k1
=
k1
1
f
= -0,99 dp
b. + Để nhìn rõ những vật ở xa vô cùng mà mắt không điều

ck cm ck
'
ck k2
d .f
d = 11,11cm d = d + l 12,11cm
d - f
≈ ⇒ ≈

Vậy khi đeo cách mắt 1cm thấu kính phân kỳ có độ tụ
D
k2
= -1dp để nhìn vật ở xa vô cùng mà mắt không điều tiết
thì khoảng nhìn rõ của người này cách mắt từ 12,11cm đến
∞ hay khi đeo kính trên thì khoảng cực cận và cực viễn mới
của mắt người này là 12,11cm và ∞.
Nhận xét: Bài toán cho giới hạn nhìn rõ của một mắt cận thị. Yêu cầu tìm độ tụ
của kính sửa tật đeo cách mắt một khoảng l = 1cm và giới hạn nhìn rõ của mắt
đeo kính (sửa tật theo cách thông thường là để nhìn vật ở xa) .
Ví dụ 2.3 . “Ví dụ”, [3, 86]
Một người cận thị có giới hạn nhìn rõ từ 20cm đến 50cm. Có thể sửa tật cận thị của
người đó bằng hai cách:
* Đeo kính cận L
1
để khoảng thấy rõ dài nhất là vô cực (có thể nhìn rõ vật ở rất
xa).
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 13-
Sáng kiến kinh nghiệm
* Đeo kính cận L
2
để khoảng thấy rõ ngắn nhất là 25cm (bằng khoảng thấy rõ ngắn

D
k2
=?
b. + d
cm1
=?
+ d
vm2
=?
c. Nhận xét về 2
cách sửa tật cận thị.
Giải
a. + Để nhìn vật ở xa vô cực mà mắt không phải điều tiết
thì phải đeo sát mắt kính L
1
có tiêu cự:
f
k1
= -OC
v
= -50 cm = -0,5m
⇒
D
k1
=
k1
1
f
= -2 dp
+ Ảnh của vật ở gần, cách mắt 25cm qua kính L

c
:
d
ck1
’ = - OC
c
= -20cm, f
k1
= -50cm, nên
'
ck1 k1
ck1 cm1 ck1
'
ck1 k1
d .f
d = 33,3cm d = d + l 33,3cm
d - f
≈ ⇒ ≈
Vậy khoảng thấy rõ ngắn nhất khi đeo kính L
1
là 33,3cm.
+ Vật ở xa qua kính thứ hai sẽ có ảnh ảo hiện ở C
v
của
mắt: d
vk2
’ = -OC
v
= -50cm, f
k2

- Đeo kính L
1
nhìn được vật ở vô cực không cần điều tiết. Đeo kính L
2
để
khoảng cực cận bằng khoảng cực cận của mắt bình thường. Kính L
2
có số kính
nhỏ hơn số kính của kính L
1
:
k2 k1
D D<
hay kính L
2
nhẹ hơn kính L
1
nên đeo kính
L
2
chỉ nhìn được vật xa mắt nhất là 100cm chứ không nhìn được vật ở vô cực.
- Ta thấy cách sửa thứ nhất lợi hơn ( theo phần so sánh ở trên) vì vậy
thường sửa tật theo cách thứ nhất.
Ví dụ 2.4 . (trích Đề thi Tuyển sinh Đại học Huế - năm 2000)
Một người cận thị có điểm cực viễn cách mắt 50cm và điểm cực cận cách mắt
15cm.
a. Nếu người ấy muốn nhìn rõ vật ở xa vô cực mà mắt không phải điều tiết thì phải
đeo sát mắt thấu kính có độ tụ bao nhiêu? Khi đeo kính đó người ấy nhìn rõ điểm
gần nhất cách mắt bao nhiêu?
b. Nếu người ấy muốn cho điểm nhìn rõ gần nhất cách mắt 25cm thì phải đeo sát

= -OC
v
= -50 cm = -0,5m
⇒
D
k1
=
k1
1
f
= -2 dp
+ Khi đeo kính trên nhìn vật gần nhất sẽ có ảnh ảo hiện
ở C
c
: d
ck1
’ = - OC
c
= -15cm, f
k1
= -50 cm, nên
'
ck1 k1
ck1 cm1 ck1
'
ck1 k1
d .f
d = 21,4cm d = d + l 21,4cm
d - f
≈ ⇒ ≈

vk2
= ∞, f
k2
= -37,5cm
⇒
d
vk2
’= f
k2
= -37,5cm
Như vậy ảnh ảo A’B’ của vật hiện ở điểm cách mắt 37,5cm
trong giới hạn nhìn rõ của mắt nhưng không phải ở điểm C
v
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 15-
Sáng kiến kinh nghiệm
nên mắt nhìn được vật ở vô cực nhưng phải điều tiết.
So sánh hai cách sửa tật:
Đeo kính L
1
có thể nhìn rõ vật cách mắt từ 21,4cm đến ∞,
nhìn vật ở ∞ mắt không phải điều tiết.
Đeo kính L
2
có thể nhìn rõ vật cách mắt từ 25cm đến ∞,
nhìn vật ở ∞ mắt phải điều tiết nên chóng mỏi.
Nhận xét: Bài toán tương tự ví dụ 2.3: cũng cho giới hạn nhìn rõ của một mắt
cận thị và đưa ra hai cách sửa tật. Ta thấy:
- Đeo kính L
1
nhìn được vật ở vô cực không cần điều tiết. Kính L

2
bằng bao nhiêu?
b. Khi đeo kính có độ tụ D
2
người ấy thấy rõ các vật gần nhất cách mắt bao nhiêu?
Kính đeo sát mắt.
Tóm tắt
l = 0
D
1
= +1dp
d
cm1
=
100
7
cm
d
vm1
= 25cm
a. Mắt bị tật gì?
Kính sửa có D
2
=?
b. Đeo kính có D
k2
thì d
cm2
=?
Giải

+ Vật ở xa, qua kính có ảnh hiện ở C
v
:
d
vk1
= 25cm, d
vk1
’ = -OC
v
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 16-
Sáng kiến kinh nghiệm
mà
vk1 k1
vk1
vk1 k1
d .f
d ' = -33,3cm
d - f
≈
nên OC
v
= 33,3cm.
a. Cực viễn của mắt cách mắt 33,33cm, không phải ở vô
cực nên mắt này bị cận thị. Để sửa tật phải cho mắt này đeo
sát mắt một thấu kính phân kỳ có tiêu cự:
f
k2
= -OC
v
= -33,3cm

= -3đp người này thấy rõ
các vật gần nhất cách mắt 33,5cm.
Nhận xét:
- Ý thứ nhất của câu a của bài toán này ngược với nội dung trình bày ở các
ví dụ trên: cho giới hạn nhìn rõ của mắt khi đeo kính L
1
có độ tụ D
1
, yêu cầu tìm
giới hạn nhìn rõ của mắt khi không đeo kính.
- Ý thứ hai câu a và câu b tương tự như nội dung các ví dụ trên: tìm độ tụ
D
2
của kính L
2
phải đeo để sửa tật cho mắt rồi suy ra giới hạn nhìn rõ của mắt
khi đeo kính L
2
.
Dạng 3: Bài tập về mắt viễn và cách khắc phục
Cách giải
- Nếu OC
c
> 25cm đó là mắt viễn, người viễn thị có nhìn được vật ở xa vô cực
nhưng mắt phải điều tiết.
- Người viễn thị cần đeo thấu kính hội tụ có độ tụ thích hợp để nhìn vật ở gần như
mắt bình thường. Khi đó ảnh của vật ở gần qua kính hiện ở C
c
của mắt. Sơ đồ tạo
ảnh của vật AB qua kính sửa tật

Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 17-
Sáng kiến kinh nghiệm
Một người viễn thị không đeo kính nhìn rõ vật gần nhất cách mắt 50cm. Khi đeo
kính nhìn rõ vật gần nhất cách mắt 25cm
a. Tính độ tụ của thấu kính phải đeo.
b. Khi đeo kính trên nhìn vật cách mắt 30cm thấy vật ở đâu? Có điều tiết tối đa hay
chưa?
Biết kính đeo sát mắt.
Tóm tắt
OC
c
= 50cm
l = 0, d
cm
= 25cm
a. D
k
=?
b. d
m
= 30cm, ảnh
của vật cách mắt
bao nhiêu?
Giải
a. Khi nhìn vật gần nhất cách mắt 25cm, ảnh ảo của vật qua
kính sẽ hiện ở C
c
của mắt:
d
cm

= 30cm
⇒
d
k
=30cm, f
k
= 50cm, có
d . f
30.50
d ' = = = - 75cm
d - f 30 - 50
k k
k
k k
Vậy người này nhìn vật cách mắt 30cm thấy vật cách kính
75cm và cũng cách mắt 75cm, mà OC
c
= 50cm nên chưa
điều tiết tối đa.
Nhận xét: Bài toán cho khoảng cực cận của mắt viễn thị.:
- Yêu cầu tìm độ tụ kính đeo để nhìn rõ vật ở gần như mắt bình thường (đây là
cách sửa tật viễn thị thường áp dụng trong thực tế).
- Cho khoảng cách từ vật đến mắt, xác định vị trí ảnh khi đeo kính sửa tật trên
Xét trường hợp kính đeo sát mắt.
Ví dụ 3.2 “ Bài 2” [6, 199]
Một người viễn thị có khoảng nhìn rõ ngắn nhất là 50cm muốn đọc sách cách mắt
25cm.
a. Tính độ tụ của kính phải đeo, biết kính đeo sát mắt.
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 18-
Sáng kiến kinh nghiệm

⇒
Đeo kính đọc sách thì ảnh ảo của dòng chữ hiện ở C
c
:
d
cm
= 25cm
⇒
d
ck
= d
cm
- l = (25 - l)cm,
d
ck
’ = -(OC
c
- l) = -(50 - l)cm.
Từ công thức thấu kính:
( )
k2 ck ck
1 1 1 1 1 1
= + +
f d d ' 40 25 - l - 50 - l
⇔ = ⇒
71,5cm > 25cm
l =
3,5cm



= 20cm
l=?
Giải
a. Tiêu cự của kính thứ nhất
k1
1
1 2 200
f = = m = cm
D 3 3
Đeo sát mắt kính thứ nhất (l = 0) để đọc sách ở gần nhất sẽ
thấy ảnh của chữ hiện ở C
c
: d
ck
’ = -OC
c
= -50cm, ta có
'
ck1 k1
ck1 cm
'
ck1 k1
d .f
d = 28,57cm d 28,57cm
d - f
⇒ ≈ ⇒ ≈
Vậy người này đọc được sách gần nhất cách mắt 28,57cm
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 19-
Sáng kiến kinh nghiệm
khi đeo sát mắt kính có độ tụ D

Vậy kính cách mắt 2cm
Nhận xét: Bài toán cho khoảng cực cận của mắt viễn thị
- Câu a: cho D
k1
, , tìm d
cm1
.
- Câu b: cho f
k2
, d
cm2
tìm l. Xét trường hợp kính cách mắt một khoảng l
Cách giải 2 câu tương tự nhau: đều biết tiêu cự kính và ảnh của vật qua kính
hiện ở C
c
của mắt nhưng xét hai cách đặt kính khác nhau (l = 0 và
0l ≠
)
Ví dụ 3.4: “Bài 31.12”, [1, 85]
Mắt của một người có tiêu cự của thể thủy tinh là 18mm khi không điều tiết.
a. Khoảng cách từ quang tâm đến võng mạc là 15mm. Mắt bị tật gì?
b. Xác định độ tụ và tiêu cự của thấu kính phải mang để mắt thấy vật ở vô cực
không điều tiết (kính ghép sát mắt).
Tóm tắt
f
max
= 18mm
OV = 15mm
a. Mắt bị tật gì?
b. d

vk vk
d = , d ' = -OC
v
∞
Công thức thấu kính áp dụng với quá trình tạo ảnh qua
mắt:
max
1 1 1
= +
f d d'
trong đó
v
d = OC , d' = OV
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 20-
Sáng kiến kinh nghiệm
Suy ra
k
k max
1 1 1
= + f = 90mm
f OV f
⇒
nên
k
1
D 11,1dp
f
k
= ≈


=
Trong đó d
ck
= d
cm
- l

, với d
cm
là khoảng cách từ vật gần nhất đến mắt, còn được
gọi là khoảng cực cận khi đeo kính,
( )
ck c
d ' = - OC - l
. Từ công thức thấu kính và các
dữ kiện đã cho ta suy ra đại lượng cần tìm.
- Nhìn vật AB ở xa nhất qua kính thì ảnh của vật là ảnh ảo hiện ở C
v
của mắt.
Vị trí vật AB và ảnh A’B’ liên hệ với tiêu cự và độ tụ của kính đeo theo công thức:
k
k vk vk
1 1 1
D = +
f d d '
=

Trong đó d
vk
= d

= 1m
l = 0
a. d
vm1
=∞, D
k1
=?
khi đó d
cm1
=?
b. d
cm2
= 25cm, D
k2
=?
khi đó d
vm2
=?
c. Dán thêm kính
có độ tụ D
k
’=? vào
kính nhìn xa để có
thể đọc sách?
Giải
a. - Để nhìn vật ở xa người này phải đeo sát mắt thấu kính
phân kỳ có tiêu cự f
k1
= -OC
v

⇒
Vậy người này phải đeo sát mắt kính phân kỳ số 1 và
khoảng cực cận khi đeo kính này là
2
m
3
(kính này chỉ
dùng để nhìn xa).
b. - Đọc sách cách mắt 25cm sẽ thấy ảnh của dòng chữ qua
kính hiện ở C
c
của mắt:
d
cm2
= 0,25m nên d
ck2
= 0,25m, d
ck2
’ = -OC
c
= -0,4m, tiêu cự
của kính là
( )
ck2 ck2
k2 k2
ck2 ck2
0,25. -0,4
d .d ' 2
f = = m D 1,5dp
d + d ' 0,25 - 0,4 3

c. Gọi D’ là độ tụ của kính dán thêm vào phần dùng để đọc
sách của kính cận. Áp dụng công thức đối với hệ thấu kính
ta có
D
2
= D
1
+ D’
⇒
D’ = D
2
– D
1
= 1,5 - (-1) = 2,5dp
Vậy kính dán thêm có độ tụ là 2,5dp
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 22-
Sáng kiến kinh nghiệm
Nhận xét: Bài toán này cho khoảng cực cận và cực viễn của mắt có tật, yêu cầu
tìm độ tụ của kính sửa tật đeo sát mắt
- OC
v
= 1m nên người này phải đeo kính sửa tật cận thị để nhìn vật ở vô cực
không phải điều tiết. Khi đeo kính phân kỳ số 1 thì khoảng cực cận mới là
2
3
m
nên không dùng kính này đọc sách được. Câu a giải như bài toán sửa tật cận thị.
- OC
c
= 0,4m>0,25m nên người này phải đeo kính lão (kính viễn ) để đọc

cm
=?
Giải
a. Hiệu số giữa độ tụ cực đại và độ tụ cực tiểu của thủy tinh
thể của mắt:
max min
c v
1 1 1 1
- 3dp
1
OC OC
3
D D D∆ = − = = − =
∞
b.
k
k
1
f = = 1m
D
Trang sách ở gần nhất qua kính có ảnh ảo hiện ở C
c
của
mắt:
d
ck
’ = -OC
c
= -
1

k
= 1dp
l = 0
d
cm
= 25cm
a. OC
c
=? OC
v
=?
b.
max min
ΔD = D - D
Giải
Tiêu cự của kính là
k
k
1
f = = 1m = 100cm
D
a. - Trang sách ở gần nhất qua kính có ảnh ảo hiện ở C
c
của
mắt:
d
cm
= 25cm
⇒
d

Nhận xét: Bài toán xét trường hợp mắt thường về già, cho độ tụ kính đeo để đọc
sách cách mắt 25cm. Yêu cầu:
- Xác định khoảng cực cận của mắt đó. Xét trường hợp kính sát mắt.
- Xác định độ biến thiên độ tụ của mắt người ấy.
Ví dụ 4.4:
Một mắt thường về già khi điều tiết tối đa thì tăng độ tụ của thủy tinh thể 1dp.
a. Xác định điểm cực cận và cực viễn.
b. Tính độ tụ của thấu kính phải mang để mắt thấy một vật cách mắt 25cm khi điều
tiết tối đa, biết kính cách mắt 2cm.
Tóm tắt
Mắt bình thường về
Giải
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 24-
Sáng kiến kinh nghiệm
già có
D = 1dp∆
a. OC
v
=?, OC
c
=?
b. l = 2cm
d
cm
= 25cm
D
k
=?
a. Độ biến thiên độ tụ khi điều tiết tối đa:
c v

ck ck
k
ck ck
23. -98
d .d '
f = = 30cm
d + d ' 23 - 98
≈
Độ tụ của kính
k
k
1
D 3,3dp
f
= ≈
Nhận xét: Bài toán xét mắt thường về già, cho độ tăng độ tụ khi điều tiết tối đa:
- Xác định OC
v
và OC
c
: sử dụng công thức độ biến thiên độ tụ để giải.
- Tìm độ tụ kính đeo để nhìn vật ở gần như mắt bình thường (cách sửa tật lão
thị). Ở đây xét trường hợp kính cách mắt một khoảng l = 2cm.
Ví dụ 4.5. “ Bài 1”, [6, 198]
Một người khi về già có thể nhìn thấy rõ vật cách mắt từ 40cm đến vô cực. Khi đeo
kính +1dp cách mắt 1cm người này có thể nhìn thấy vật ở điểm xa mắt nhất và
điểm gần mắt nhất cách mắt bao nhiêu?
Tóm tắt
OC
c

+ Vật ở gần mắt nhất qua kính có ảnh ảo hiện ở điểm C
c

của mắt:

ck c
d ' = - (OC - l) = -39cm
, từ công thức thấu kính ta tính được
ck k
ck cm ck
ck ck
d '.f
d = = 28,06cm d = d + l = 29,06cm
d '- f
⇒
Người thực hiện: Phạm Ngọc Anh – Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh - 25-